دولت یک فرمول تازه برای مدیریت بحران بنزین روی میز گذاشته است: به جای آغاز کار با جهش قیمت، ابتدا مصرف را با سیاستهای عمدتاً غیرقیمتی کاهش دهد و منابع آزادشده را به کالابرگ منتقل کند. مسعود پزشکیان روز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ در جلسه هماهنگی مدیریت ناترازی انرژی تأکید کرد هر میزان صرفهجویی و درآمد حاصل از کاهش مصرف بنزین باید صرف تقویت طرح کالابرگ شود و برای این منابع محل دیگری در نظر گرفته نخواهد شد. اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر میشود که بدانیم میانگین مصرف روزانه بنزین در هشت روز نخست شهریور از ۱۴۸ میلیون لیتر عبور کرده است. با این حال هنوز مبلغ افزایش کالابرگ، فرمول محاسبه صرفهجویی و زمان اجرای کامل این سازوکار اعلام نشده است.
پرونده صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان به نقطه عجیبی رسیده است؛ دولت میگوید همه موانع حقوقی رفع شده و پلیس راهور بر اساس مصوبه رسمی هیئت وزیران مکلف به اجراست، اما همزمان یک مقام پلیس راهور در اصفهان میگوید هنوز قانون و دستورالعمل مشخصی برای اقدام به پلیس ابلاغ نشده است. زهرا بهروزآذر، معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، اکنون صریحتر از گذشته میگوید «نمیدانم چرا اجرا نمیشود». بررسی متن مصوبه نشان میدهد دولت از بهمن ۱۴۰۴ حتی نحوه آموزش زنان، جنسیت مربیان و چگونگی برگزاری آزمون را نیز تعیین کرده است؛ بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا دولت با صدور گواهینامه موافق است، بلکه این است که چرا پس از حدود هفت ماه هنوز متقاضیان نمیتوانند وارد فرآیند عادی آموزش و آزمون شوند.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در یکی از صریحترین مواضع دولت پس از دور تازه حملات آمریکا اعلام کرد «معادلات امنیتی و دکترین دفاعی» ایران تغییر کرده و پاسخهای بعدی «نامتوازن، چندلایه و سلبکننده امنیت متجاوز» خواهد بود. او حتی مستقیماً به بازار انرژی آمریکا اشاره کرد و گفت آمریکاییها باید به فکر ذخیره بنزین و سوخت باشند. این پیام در شرایطی منتشر شده که حملات آمریکا و پاسخهای ایران دوباره شدت گرفته، عبور کشتیهای کالایی از تنگه هرمز کاهش یافته و نفت برنت امروز تا محدوده ۹۷ دلار صعود کرده است. با این حال، میان یک هشدار بازدارنده و تحقق سناریوی «ماههای سیاه برای اقتصاد آمریکا» فاصله بزرگی وجود دارد که به میزان و دوام اختلال در بازار جهانی انرژی بستگی خواهد داشت.
همزمان با ثبت یکی از سنگینترین رکوردهای مصرف بنزین در ایران، مسعود پزشکیان پرونده کاهش مصرف سوخت را به میز دانشگاهیان برد. رئیسجمهور شامگاه چهارشنبه ۱۱ شهریور در جلسه تخصصی «ساماندهی تردد و صرفهجویی مصرف سوخت» از حدود ۲۰ استاد و صاحبنظر خواست برای اصلاح ساختار حملونقل راهکار اجرایی ارائه کنند. کارت شهروندی حملونقل عمومی، سرویسهای همپیمایی، نوسازی ناوگان فرسوده کامیون، استفاده از داده برای مدیریت ترافیک و توسعه حملونقل عمومی از جمله پیشنهادهای مطرحشده بود. با این حال، برخلاف برخی برداشتها، در گزارش رسمی این جلسه هیچ تصمیم تازهای درباره افزایش قیمت بنزین یا کاهش سهمیه اعلام نشده است.
همزمان با عبور قیمت دلار آزاد از محدوده ۲۱۴ هزار تومان، تیم اقتصادی دولت سهشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ به ریاست محمدرضا عارف در بانک مرکزی تشکیل جلسه داد؛ نشستی که بازار ارز، تأمین کالاهای اساسی، تخصیص ارز، تولید و معیشت خانوارها در مرکز آن قرار داشت. معاون اول رئیسجمهور بخش مهمی از التهاب فعلی بازار را ناشی از تحولات سیاسی و «عملیات روانی» دانست و تأکید کرد دولت برای مدیریت جنگ اقتصادی برنامه دارد. اما شاید مهمترین بخش صحبتهای او برای خانوارها نه دلار، بلکه کالابرگ بود: عارف خواست پیش از آغاز مهرماه برای دستکم چند دهک جامعه، از طریق افزایش اعتبار کالابرگ یا روشی دیگر، حمایت معیشتی تازهای اجرا شود. این وعده در شرایطی مطرح شده که دلار در بازار آزاد امروز رکوردهای جدیدی ثبت کرده است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در سخنانی کمسابقه کشورهای منطقه و شیخنشینهای خلیج فارس را نسبت به اتکا به قدرتهای خارجی هشدار داد و گفت حمایت «نظام سلطه» تنها تا زمانی ادامه خواهد داشت که این کشورها در مسیر خواستههای آن حرکت کنند. این سخنان در شرایطی بیان شده که جنگ ایران و آمریکا، آسیبپذیری زیرساختهای کشورهای عربی و تردیدهای تازه درباره کارآمدی چتر امنیتی واشنگتن، بحث «استقلال راهبردی» را در پایتختهای خلیج فارس جدیتر کرده است. با این حال، مناسبات دفاعی گسترده آمریکا با شورای همکاری خلیج فارس نشان میدهد فاصله گرفتن کامل کشورهای عربی از واشنگتن نه آسان است و نه فعلاً در دستور کار آنها قرار دارد.
تکلیف بخشی از شهروندانی که کالابرگ الکترونیکی آنها در مردادماه قطع شده بود، روشن شد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرد ایرانیانی که در داخل کشور سکونت دارند اما به دلیل ثبت اطلاعات خروج از کشور، کالابرگ آنها متوقف شده است، میتوانند با احراز حضور خود دوباره مشمول دریافت اعتبار شوند. افرادی که تا سوم شهریور مراحل لازم را انجام دادهاند، کالابرگ مرداد را دریافت کردهاند و سایر مشمولان نیز تا پایان شهریور ۱۴۰۵ فرصت دارند وضعیت خود را اصلاح کنند؛ موضوعی که برای بسیاری از خانوارها به معنای بازگشت اعتبار قطعشده است.
مسعود پزشکیان در سخنرانی خود در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، همزمان دو پیام امنیتی و اقتصادی را روی میز کشورهای عضو گذاشت؛ رئیسجمهور ایران از یک سو اعلام کرد در صورت بازگشت آمریکا به تعهدات «یادداشت تفاهم اسلامآباد»، تهران نیز بلافاصله اقدام متقابل خواهد کرد و از سوی دیگر پیشنهاد تأسیس بانک سازمان همکاری شانگهای، تشکیل اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایهگذاری و ایجاد کنسرسیوم انرژی این سازمان را مطرح کرد. سخنرانی پزشکیان در شرایطی انجام شد که تنش نظامی ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و اجرای توافق موقت خردادماه با اختلال جدی روبهرو شده است.
مسعود پزشکیان و صدیر جبارف در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، از یک ملاقات تشریفاتی فراتر رفت و به طرح چند پروژه مشخص اقتصادی رسید؛ از موافقت اصولی ایران با احداث پالایشگاه مشترک در قرقیزستان و تأمین نفت خام آن گرفته تا پیشنهاد ایجاد مرکز لجستیکی اختصاصی این کشور در بندرعباس و لغو متقابل روادید. تهران امیدوار است با استفاده از توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، قرقیزستان را از یک شریک تجاری کوچک به یکی از حلقههای اتصال ایران با آسیای مرکزی تبدیل کند؛ مسیری که البته برای عملی شدن هنوز با موانع بانکی، حملونقل و سرمایهگذاری روبهروست.
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، در اظهارنظری صریح بانکها را عامل «۶۷ درصد تورم» ایران معرفی کرده و گفته ناترازی بودجه نیز دولت را به سمت «چاپ پول» میبرد. تازهترین آمارها نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه ایران در مرداد ۱۴۰۵ به ۸۹ درصد و تورم خوراکیها و آشامیدنیها به بیش از ۱۲۷ درصد رسیده است؛ اما آیا واقعاً میتوان ۶۷ درصد تورم را مستقیماً به بانکها نسبت داد؟ بررسی دادهها و مطالعات اقتصادی نشان میدهد نظام بانکی و کسری بودجه دو بخش مهم معمای تورم هستند، اما رابطه آنها بسیار پیچیدهتر از یک تقسیمبندی ۶۷ به ۳۳ درصدی است.