هشدار مهم پزشکیان درباره تأمین گاز و برق زمستان ۱۴۰۵؛ دستور رئیسجمهور برای جلوگیری از توقف تولید / مدیران منتظر تهران نمانند
مسعود پزشکیان در جلسه شورای برنامهریزی و توسعه استان آذربایجان شرقی، مهمترین اولویت اقتصادی کشور در ماههای پیشرو را حفظ پایداری تولید و تأمین انرژی عنوان کرد.
رئیسجمهور با اشاره به حملات صورتگرفته به زیرساختهای انرژی و صنعتی ایران، تأکید کرد که دولت مصمم است با همکاری بخشهای مختلف جامعه، مانع بروز اختلال در تولید برق و گاز در زمستان شود.
او گفت حملات به زیرساختهای کشور تنها تأسیسات نظامی را هدف قرار نداده و بخشهایی از ظرفیت تولید گاز، نیروگاهها و کارخانهها نیز آسیب دیدهاند.
پزشکیان معتقد است استمرار فعالیت واحدهای صنعتی و تأمین نیازهای مردم در چنین شرایطی به هماهنگی مدیران دولتی، فعالان اقتصادی و مصرفکنندگان انرژی نیاز دارد.
نکته مهم این است که اظهارات رئیسجمهور را باید بهعنوان اعلام هدف و تعهد اجرایی دولت ارزیابی کرد، نه تضمین قطعی نبود قطعی برق یا محدودیت گاز در زمستان.
میزان موفقیت این برنامه به سرعت بازسازی تأسیسات آسیبدیده، شرایط آبوهوایی، حجم مصرف و عملکرد شبکه توزیع وابسته خواهد بود.
خسارت سنگین به ظرفیت تولید گاز؛ چه میزان تولید از دست رفته است؟
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در سخنان پزشکیان، وضعیت ظرفیت تولید گاز کشور بود.
رئیسجمهور در بخشی از سخنان خود اعلام کرد کشور پیش از آسیبهای اخیر با کسری روزانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز روبهرو بوده و حملات نیز به ظرفیت روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب آسیب وارد کرده است.
این ارقام نشاندهنده ابعاد چالشی است که صنعت انرژی ایران در آستانه فصل سرد با آن مواجه است.
از سوی دیگر، تورج دهقانی، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس، روز چهارشنبه ۲۲ مهر اعلام کرد حملات به پالایشگاههای پارس جنوبی موجب از دست رفتن بیش از ۲۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید روزانه گاز شده است.
تفاوت این ارقام میتواند به دامنه محاسبه و زمان ارزیابی خسارت مربوط باشد.
همچنین نباید رقم کسری پیشین و ظرفیت آسیبدیده را بدون بررسی همپوشانی آنها با یکدیگر جمع کرد؛ زیرا چنین محاسبهای ممکن است تصویری نادرست از میزان کسری واقعی زمستان ارائه دهد.
آنچه اهمیت دارد، تعیین میزان ظرفیت عملیاتی قابل استفاده در ماههای سرد سال است.
وعده بازگشت ۵۰ میلیون مترمکعب گاز تا زمستان
همزمان با هشدارهای رئیسجمهور، وزارت نفت برنامه بازسازی تأسیسات آسیبدیده پارس جنوبی را دنبال میکند.
بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس در ۲۲ مهر، پیشبینی میشود با راهاندازی سه ردیف فرآورشی گاز، حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه تا زمستان امسال احیا شود.
به گفته این مقام مسئول، بازسازی یکی از ردیفهای پالایشگاهی فاز ۱۴ به پیشرفت حدود ۸۰ درصدی رسیده است.
همچنین پیشرفت بازسازی بخشهایی از دو پالایشگاه دیگر بین ۲۰ تا ۳۰ درصد اعلام شده است.
با این حال، بازگشت ظرفیت مورد انتظار هنوز محقق نشده و تحقق آن به تکمیل عملیات فنی و راهاندازی ایمن واحدها وابسته خواهد بود.
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، نیز در روزهای اخیر بر ضرورت تسریع در بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده تأکید کرده و از تلاش برای احیای بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید تا اواخر آذر خبر داده است.
بنابراین میزان تولید واقعی پس از راهاندازی واحدهای بازسازیشده، شاخص مهمتری برای ارزیابی آمادگی زمستانی خواهد بود.
آیا احتمال قطعی گاز و برق در زمستان وجود دارد؟
پرسش مهم برای خانوارها و واحدهای تولیدی این است که آیا محدودیتهای انرژی در زمستان پیشرو تکرار خواهد شد؟
پاسخ قطعی به این پرسش با اطلاعات فعلی امکانپذیر نیست.
از یک طرف، وزارت نفت از تکمیل بخش عمده تعمیرات اساسی پالایشگاهها و تلاش برای بازگشت ظرفیت تولید خبر داده است.
از طرف دیگر، خسارت به تأسیسات گازی و تداوم ناترازی میان عرضه و تقاضا، خطر محدودیت انرژی را همچنان مطرح میکند.
در فصل زمستان، افزایش مصرف گاز خانگی میتواند سهم گاز در دسترس نیروگاهها و صنایع را کاهش دهد.
چنانچه نیروگاهها سوخت کافی دریافت نکنند یا تأمین سوخت جایگزین با محدودیت مواجه شود، احتمال افزایش فشار بر شبکه برق وجود دارد.
صنایع فولادی، پتروشیمی، سیمانی و دیگر واحدهای انرژیبر نیز ممکن است تحت تأثیر تصمیمهای مربوط به اولویتبندی مصرف قرار گیرند.
بنابراین برنامهریزی زمستانی باید هم بر افزایش ظرفیت عرضه تمرکز داشته باشد و هم مدیریت مصرف را دنبال کند.
نقش صرفهجویی مردم در جلوگیری از محدودیت انرژی
پزشکیان در سخنان خود از مردم خواست با مصرف بهینه گاز و استفاده از پوشش گرمتر در محیط خانه، به حفظ ظرفیت تولید صنعتی کمک کنند.
این درخواست در شرایطی مطرح شده که تأمین همزمان گاز خانگی، نیروگاهها و صنایع در ماههای سرد میتواند دشوارتر شود.
کاهش مصرف غیرضروری انرژی در ساختمانها، تعمیر تجهیزات گرمایشی و جلوگیری از اتلاف حرارت میتواند بخشی از فشار بر شبکه را کاهش دهد.
با این حال، مسئولیت مدیریت ناترازی انرژی صرفاً بر عهده خانوارها نیست.
بهبود بهرهوری نیروگاهها، تعمیر شبکه انتقال، نوسازی تجهیزات صنعتی و کاهش هدررفت انرژی نیز باید در برنامههای دستگاههای اجرایی قرار گیرد.
به بیان دیگر، صرفهجویی مصرفکنندگان زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که با اصلاحات زیرساختی و سرمایهگذاری در صنعت انرژی همراه شود.
پزشکیان: نباید اجازه داد کارخانهها تعطیل شوند
یکی از محورهای اصلی سخنان رئیسجمهور، ضرورت حمایت از تولیدکنندگان و جلوگیری از توقف فعالیت کارخانهها بود.
پزشکیان با قدردانی از اصناف، صنعتگران، صادرکنندگان و کارآفرینان اعلام کرد همکاری این گروهها در تداوم فعالیتهای اقتصادی کشور نقش مهمی داشته است.
اهمیت این مسئله در آن است که اختلال در تأمین برق و گاز میتواند پیامدهایی فراتر از کاهش تولید روزانه یک کارخانه داشته باشد.
وقتی یک واحد صنعتی با محدودیت انرژی روبهرو شود، ممکن است هزینه تولید هر واحد محصول افزایش پیدا کند.
در ادامه، تأخیر در تحویل سفارشها، کاهش درآمد بنگاه و فشار بر اشتغال نیز از پیامدهای احتمالی خواهد بود.
همچنین کاهش عرضه برخی محصولات میتواند بر قیمت کالاها در بازار داخلی اثر بگذارد.
بنابراین حفظ پایداری انرژی صنایع نهتنها موضوعی مربوط به بخش تولید، بلکه مسئلهای مرتبط با اشتغال، تورم و قدرت خرید خانوارهاست.
تأثیر محدودیت مسیرهای ارتباطی بر اقتصاد ایران
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود به شرایط حملونقل و مبادلات خارجی اشاره کرد.
پزشکیان گفت کشور با محدودیتهای جدی در مسیرهای دریایی، زمینی و هوایی مواجه شده و دولت تلاش میکند از مسیرهای جایگزین، نیازهای اقتصادی و تدارکاتی را تأمین کند.
گزارشهای بینالمللی نیز از اختلال گسترده در کشتیرانی و تجارت منطقهای بر اثر جنگ و تنشهای تنگه هرمز حکایت دارند.
چنین شرایطی میتواند هزینه واردات مواد اولیه، جابهجایی کالا و تأمین تجهیزات صنعتی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، طولانی شدن مسیرهای حملونقل یا کاهش دسترسی به برخی تأمینکنندگان ممکن است بر زمان تحویل کالاها تأثیر بگذارد.
در چنین وضعیتی، تنوعبخشی به مسیرهای تجاری و استفاده از ظرفیت تولید داخلی میتواند بخشی از آسیبپذیری اقتصاد را کاهش دهد.
البته جایگزین کردن مسیرهای تجارت یا تجهیزات صنعتی معمولاً به زمان، سرمایه و توافقهای اجرایی نیاز دارد.
تفویض اختیار به استانها؛ دستور پزشکیان به مدیران برای تصمیمگیری مستقل
یکی از مهمترین بخشهای سخنان رئیسجمهور به تغییر ساختار تصمیمگیری در استانها اختصاص داشت.
پزشکیان تأکید کرد مدیران استانی نباید برای حل تمام مسائل منتظر تصمیم مسئولان مستقر در تهران بمانند.
او معتقد است مدیران و نیروهای متخصص در استانها از ظرفیت لازم برای تصمیمگیری برخوردارند و باید بتوانند در چارچوب اختیارات قانونی، ابتکار عمل بیشتری نشان دهند.
این دیدگاه در صورت تبدیل شدن به برنامه اجرایی مشخص میتواند بر سرعت رسیدگی به مشکلات منطقهای تأثیر بگذارد.
برای مثال، تصمیمگیری درباره برخی پروژههای عمرانی، حمایت از سرمایهگذاری یا مدیریت خدمات محلی ممکن است با شناخت دقیق مدیران استانی از شرایط منطقه بهتر انجام شود.
با این حال، تفویض اختیار زمانی مؤثر خواهد بود که مسئولیتها، منابع مالی و سازوکار پاسخگویی نیز روشن باشند.
واگذاری مسئولیت بدون تأمین اعتبار یا اختیار اجرایی کافی ممکن است تنها محل پاسخگویی را تغییر دهد، بدون آنکه مشکل اصلی برطرف شود.
مطالبات آذربایجان شرقی از دولت؛ از انتقال آب ارس تا توسعه راهآهن
همزمان با سخنان پزشکیان، مدیران آذربایجان شرقی نیز مجموعهای از اولویتهای توسعهای استان را مطرح کردند.
بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی، در نشست امروز خواستار تسریع در اجرای طرح انتقال آب ارس، توسعه آزادراهها و خطوط ریلی، تأمین تجهیزات بیمارستان جامع سرطان و پیشبرد طرحهای مرتبط با مس سونگون شد.
در این میان، پروژه انتقال آب ارس و اتصال شبکه ریلی تبریز به مسیرهای بینالمللی از جمله طرحهایی هستند که میتوانند آثار اقتصادی فراتر از محدوده یک شهرستان داشته باشند.
همچنین در جریان سفر محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، برنامههایی برای افتتاح طرحهای عمرانی، صنعتی و زیرساختی در استان دنبال شده است.
تحقق اهداف توسعهای آذربایجان شرقی به تأمین مالی پروژهها و هماهنگی دستگاههای مختلف وابسته خواهد بود.
از همین منظر، سخنان پزشکیان درباره افزایش اختیارات استانها میتواند مستقیماً به نحوه پیشبرد این طرحها ارتباط پیدا کند.
مسجدمحوری و محلهمحوری؛ برنامه دولت برای اداره امور محلی چیست؟
پزشکیان بخش دیگری از سخنان خود را به تقویت مشارکت مردم در اداره محلات اختصاص داد.
او با اشاره به مفهوم محلهمحوری و مسجدمحوری، این رویکرد را نوعی مشارکت مردم در تصمیمگیری و حل مشکلات اجتماعی معرفی کرد.
به گفته رئیسجمهور، رسیدگی به مسائل آموزشی، معیشتی، اشتغال و سلامت نباید فقط بر عهده دستگاههای متمرکز دولتی باشد و ظرفیتهای محلی نیز باید فعال شوند.
در این چارچوب، مسجد میتواند یکی از مراکز گردهمایی و هماهنگی فعالیتهای اجتماعی باشد.
با این حال، اجرای مؤثر چنین برنامهای نیازمند تعریف روشن رابطه میان مساجد، شوراهای شهر، شهرداریها، مدارس و مراکز خدمات بهداشتی است.
همچنین مشارکت محلی زمانی میتواند فراگیر باشد که همه ساکنان محله، با تنوع دیدگاهها و شرایط اجتماعی، امکان استفاده برابر از خدمات و حضور در تصمیمگیریها را داشته باشند.
در غیر این صورت، ممکن است بهجای کاهش فاصله میان مردم و مدیریت شهری، ساختارهای موازی و مشکلات جدید اداری شکل بگیرد.
بازتعریف نقش شوراهای شهر؛ مسئولیت اداره محلات با چه نهادی است؟
رئیسجمهور در ادامه بر ضرورت بازنگری در نقش شوراهای شهر نیز تأکید کرد.
شوراها براساس قوانین موجود وظایفی در حوزه نظارت بر مدیریت شهری و پیگیری مسائل محلی دارند.
بنابراین گسترش مشارکت مساجد و گروههای مردمی باید بهگونهای طراحی شود که با وظایف قانونی این نهادها تعارض نداشته باشد.
شفافیت در تصمیمگیری، دسترسی عمومی به اطلاعات و مشخص بودن مسئول نهایی ارائه خدمات، از الزامات چنین مدلی است.
برای نمونه، اگر قرار باشد مسائل مربوط به مدرسه، مرکز درمانی یا امکانات محله از طریق همکاری شهروندان پیگیری شود، باید مشخص باشد کدام دستگاه مسئول تأمین بودجه و اجرای اقدامات است.
در نتیجه، محلهمحوری میتواند به ابزاری برای تسریع شناسایی نیازها تبدیل شود، اما جایگزین تعهدات قانونی دولت و نهادهای عمومی نخواهد بود.
زمستان ۱۴۰۵؛ مهمترین آزمون اقتصادی دولت
مجموع سخنان پزشکیان نشان میدهد دولت با مجموعهای از مسائل همزمان روبهروست.
از یک طرف، بازسازی تأسیسات گازی و حفظ تولید برق باید پیش از افزایش مصرف زمستانی پیشرفت کند.
از طرف دیگر، صنایع برای حفظ اشتغال و تولید به تأمین مستمر انرژی، دسترسی به مواد اولیه و مسیرهای قابل اتکای تجارت نیاز دارند.
در سطح مدیریت نیز دولت میخواهد با افزایش اختیارات استانها، بخشی از مشکلات را بدون انتظار برای تصمیمهای متمرکز برطرف کند.
برای ارزیابی موفقیت این رویکرد، شاخصهایی مانند میزان ظرفیت گاز احیاشده، مدت محدودیت انرژی صنایع، وضعیت پایداری برق و پیشرفت پروژههای استانی اهمیت خواهند داشت.
صرف اعلام برنامه یا افتتاح رسمی پروژهها برای ارزیابی نتیجه نهایی کافی نیست.
آنچه در ماههای آینده اهمیت دارد، تبدیل وعدههای اعلامشده به افزایش واقعی ظرفیت تولید و بهبود خدماترسانی به مردم است.
جمعبندی؛ پیام هشدار پزشکیان درباره گاز و برق چیست؟
مسعود پزشکیان امروز پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵ در نشست برخط شورای برنامهریزی و توسعه آذربایجان شرقی، دو اولویت مهم دولت را برجسته کرد: جلوگیری از اختلال جدی در تأمین انرژی زمستان و افزایش نقش مدیران استانی و مردم در حل مشکلات کشور.
رئیسجمهور با اشاره به آسیبهای واردشده به نیروگاهها، تأسیسات گاز و واحدهای صنعتی، اعلام کرد حفظ تولید برق و گاز یکی از اهداف اصلی دولت در ماههای پیشروست.
همزمان، مسئولان صنعت نفت از برنامه بازگشت حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید روزانه گاز تا زمستان خبر دادهاند؛ برنامهای که هنوز به مرحله تحقق کامل نرسیده است.
در حوزه مدیریت نیز پزشکیان بر تفویض اختیارات، کاهش وابستگی به تهران و تقویت مشارکت محلی تأکید کرد.
مهمترین پرسش اکنون این است که آیا بازسازی زیرساختهای آسیبدیده و مدیریت مصرف با سرعت کافی پیش خواهد رفت تا از محدودیت گسترده انرژی صنایع و خانوارها در زمستان جلوگیری شود؟
پاسخ این پرسش نه در وعدهها، بلکه در آمار واقعی تولید گاز، پایداری شبکه برق و عملکرد دستگاههای اجرایی طی هفتههای آینده مشخص خواهد شد.