مسعود پزشکیان در گفتوگوی تازه خود با مردم، جزئیات جدیدی از روند تصمیمگیری درباره مذاکرات ارائه کرد. به گفته رئیسجمهور، رهبر انقلاب موافقت خود را به رأی مثبت سهچهارم اعضای شورای عالی امنیت ملی مشروط کرده بودند؛ شرطی که با رأی موافق ۱۲ نفر از ۱۳ عضو شورا محقق شد. این روایت، پاسخی مستقیم به منتقدانی است که پیام رهبر انقلاب را نشانه مخالفت ایشان با دولت و مسیر مذاکرات تفسیر کرده بودند.
مسعود پزشکیان در آستانه ورود دولت چهاردهم به سومین سال فعالیت خود، تصویری کمسابقه از دو سال گذشته ارائه کرد؛ تصویری آمیخته با جنگ، تحریم، بحران انرژی، خشکسالی، اعتراضات اجتماعی و تغییر در بالاترین سطح قدرت سیاسی ایران. رئیسجمهور در این گفتوگو، مهمترین عامل عبور کشور از بحرانها را همراهی مردم دانست و تأکید کرد منظورش از «مردم»، نه یک جناح یا گروه سیاسی، بلکه همه ایرانیان با هر عقیده، قومیت و گرایشی است. با این حال، سخنان پزشکیان بیش از آنکه گزارش عددی از عملکرد دولت باشد، تلاشی برای بازسازی اعتماد عمومی و توضیح گفتمان سیاسی او در یکی از پیچیدهترین مقاطع تاریخ جمهوری اسلامی به نظر میرسد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، با رد آمارهای ۳۰ تا ۴۰ هزار نفری درباره جانباختگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ اعلام کرد دولت مشخصات قربانیان را بر اساس کد ملی منتشر کرده و هر فرد یا نهادی که نامی خارج از فهرست رسمی در اختیار دارد، میتواند آن را ارائه کند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که آمار رسمی دولت ۳ هزار و ۱۱۷ جانباخته است، اما نهادهای حقوق بشری و برخی رسانههای خارجی ارقام بالاتری را گزارش کردهاند؛ اختلافی بزرگ که همچنان به یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات سیاسی و اجتماعی ایران تبدیل شده است.
مسعود پزشکیان در تازهترین موضع خود، تفاهمنامه امضاشده با آمریکا را حاصل خرد جمعی شورای عالی امنیت ملی و محور احتمالی روابط خارجی ایران در آینده دانست. با این حال، مهمترین بخش پیام رئیسجمهور نه تأکید دوباره بر توافق، بلکه عبارت «وادار کردن دشمن به پایبندی» بود؛ عبارتی که نشان میدهد پرونده از مرحله امضا عبور کرده و اکنون وارد مرحله دشوار تضمین اجرا، رفع تحریمها و جلوگیری از بازگشت درگیری شده است.
مسعود پزشکیان در دومین سالگرد آغاز ریاستجمهوری خود، بهجای ارائه فهرستی از عملکرد دولت، بر دو محور «فشارهای خارجی» و «نقش مردم در عبور از روزهای سخت» تمرکز کرد. پیام کوتاه رئیسجمهور در شبکه اجتماعی ایکس، از یک سو یادآور ترور اسماعیل هنیه در نخستین ساعات آغاز به کار دولت چهاردهم بود و از سوی دیگر، آینده کشور را به اراده و نقشآفرینی مردم پیوند زد؛ عبارتی که میتواند مهمترین بخش سیاسی این پیام تلقی شود.
محمدرضا عارف از آمادگی دولت برای واگذاری بخشی از اختیارات بازار، از نظارت و تنظیمگری تا مشارکت در امور مالیاتی، به اتحادیهها و اصناف خبر داده است. این سیاست میتواند نظارت بر میلیونها کسبوکار را تخصصیتر، سریعتر و کمهزینهتر کند؛ اما موفقیت آن به شفافیت اطلاعات، پاسخگویی اتحادیهها و جلوگیری از تعارض منافع بستگی دارد. بدون این پیششرطها، واگذاری اختیار ممکن است به جای کاهش گرانفروشی و احتکار، حلقهای تازه به ساختار پیچیده نظارت بر بازار اضافه کند.
محمدرضا عارف از دانشگاهها، مراکز پژوهشی و دستگاههای اجرایی خواسته است ظرف یک ماه نسخه اولیه برنامه راهبردی دو سال پایانی دولت چهاردهم را آماده کنند؛ برنامهای که باید همزمان برای بهبود معیشت، مهار ناترازیها، حفظ سرمایه اجتماعی و مواجهه با سناریوهای امنیتی احتمالی راهحل ارائه دهد. سخنان معاون اول رئیسجمهور نشان میدهد دولت قصد دارد پس از دو سال مدیریت بحران، وارد مرحلهای با ثبات مدیریتی بیشتر شود؛ اما موفقیت این طرح به یک پرسش اساسی وابسته است: آیا اولویتهای گسترده دولت به اهداف سنجشپذیر، بودجه واقعی و مسئولیتهای مشخص تبدیل خواهند شد؟
محمدرضا عارف در جلسه شورای عالی انرژی، همزمان دو پیام مهم به مدیران دولت داد: نخست اینکه کشور باید برای سختترین سناریوهای تأمین برق و گاز آماده باشد و دوم اینکه هیچ وزیر یا دستگاهی اجازه ندارد اختلافات داخلی درباره توزیع انرژی را به فضای عمومی بکشاند. معاون اول رئیسجمهور هشدار داد اقدام خودسرانه یا ایجاد نگرانی در جامعه میتواند برخورد دولت را تا سطح عزل عالیترین مقام دستگاه در پی داشته باشد؛ موضعی که نشان میدهد ناترازی انرژی از یک مسئله فنی، به آزمونی برای انسجام مدیریتی دولت تبدیل شده است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در نشستی با مدیران روابط عمومی دستگاههای دولتی از آمادگی دولت برای «بدترین سناریوها» خبر داد و هشدار داد در صورت آغاز جنگی تازه، پاسخ ایران تعیینکننده خواهد بود. او همزمان از روابط عمومیهای دولتی خواست بهجای تعریف و تمجید از مدیران، آمار دقیق ارائه کنند، روایت نخست تحولات را در اختیار افکار عمومی بگذارند و انتقادهای جامعه را بدون سانسور به مدیران منتقل کنند.
محمدرضا عارف در نشستی با سفرای ادوار، از ورود ایران به «شرایط پساجنگ» سخن گفت و پیشنهاد کرد دیپلماتهای بازنشسته در قالب یک مجمع منظم، به اتاق فکر دولت و وزارت امور خارجه تبدیل شوند. این طرح میتواند حافظه نهادی دستگاه دیپلماسی را تقویت کند؛ اما موفقیت آن به تعیین مأموریت روشن، جلوگیری از دیپلماسی موازی و تبدیل توصیههای کارشناسی به تصمیمهای اجرایی وابسته است.