پزشکیان بنزین را به کالابرگ گره زد؛ هرچه مصرف کمتر شود، اعتبار خرید مردم بیشتر میشود؟
دولت یک فرمول تازه برای مدیریت بحران بنزین روی میز گذاشته است: به جای آغاز کار با جهش قیمت، ابتدا مصرف را با سیاستهای عمدتاً غیرقیمتی کاهش دهد و منابع آزادشده را به کالابرگ منتقل کند. مسعود پزشکیان روز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ در جلسه هماهنگی مدیریت ناترازی انرژی تأکید کرد هر میزان صرفهجویی و درآمد حاصل از کاهش مصرف بنزین باید صرف تقویت طرح کالابرگ شود و برای این منابع محل دیگری در نظر گرفته نخواهد شد. اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر میشود که بدانیم میانگین مصرف روزانه بنزین در هشت روز نخست شهریور از ۱۴۸ میلیون لیتر عبور کرده است. با این حال هنوز مبلغ افزایش کالابرگ، فرمول محاسبه صرفهجویی و زمان اجرای کامل این سازوکار اعلام نشده است.
۱۷:۰۴ - ۱۳ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
جلسه تازه دولت فقط درباره قیمت بنزین نبود. طبق گزارش رسمی ایرنا از پایگاه اطلاعرسانی ریاستجمهوری، آخرین وضعیت تولید، ذخایر و توزیع بنزین، طرحهای آزمایشی مدیریت مصرف در استانها، مقابله با قاچاق سوخت و افزایش تابآوری شبکه انرژی بررسی شده است.
پزشکیان در این جلسه یک اصل را پررنگ کرد: دولت نمیخواهد مدیریت مصرف با یک تصمیم ناگهانی و شوکآور به مردم تحمیل شود.
او گفت سیاست اصلی باید بر ابزارهای «عمدتاً غیرقیمتی» استوار باشد و هر تصمیمی پیش از اجرا بهصورت شفاف به جامعه توضیح داده شود.
مهمترین جمله اقتصادی او اما این بود: درآمد و صرفهجویی ناشی از کاهش مصرف بنزین باید مستقیماً صرف تقویت کالابرگ شود.
یعنی دولت در حال تلاش برای ایجاد یک پیوند سیاسی و اقتصادی میان دو پرونده بسیار حساس است: مصرف سوخت و قدرت خرید خانوار.
آیا این یعنی بنزین فعلاً گران نمیشود؟
نه، از سخنان تازه رئیسجمهور نمیتوان چنین نتیجه قطعیای گرفت.
عبارت دقیق دولت «سیاستهای عمدتاً غیرقیمتی» و «پرهیز از رفتارهای ناگهانی و شوکآور» است. این عبارت با «هیچ تغییر قیمتی در کار نخواهد بود» تفاوت دارد.
پزشکیان ششم شهریور نیز در یک گفتوگوی تلویزیونی گفته بود اگر نرخ سوم بنزین اجرا شود، این نرخ از ۱۰ هزار تومان بیشتر نخواهد بود. او همان زمان تأکید کرد دولت هنوز درباره مجموعه روشهای مدیریت کسری بنزین در حال بررسی کارشناسی است.
بنابراین تصویر دقیقتر این است:
دولت فعلاً نمیخواهد نقطه شروع اصلاح مصرف یک افزایش قیمت شدید و ناگهانی باشد، اما ابزار قیمت را نیز بهطور کامل از میز خارج نکرده است.
این تفاوت برای خانوارها مهم است؛ زیرا تیتر «بنزین گران نمیشود» میتواند بیش از آنچه رئیسجمهور وعده داده، انتظار ایجاد کند.
چرا دولت ناگهان مصرف بنزین را اینقدر جدی گرفته است؟
پاسخ را باید در ارقام مصرف پیدا کرد.
طبق آمار شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران، در هشت روز نخست شهریور یک میلیارد و ۱۸۵ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر بنزین توزیع شده است. میانگین روزانه به بیش از ۱۴۸ میلیون لیتر رسیده؛ سطحی کمسابقه که فشار قابل توجهی به شبکه تولید و توزیع سوخت وارد میکند.
این رقم توضیح میدهد چرا طی هفتههای اخیر موضوعهایی مانند کاهش تردد خودروهای شخصی، استفاده بیشتر از CNG، کنترل کارتهای آزاد جایگاهها و مقابله با قاچاق دوباره در بالاترین سطح دولت مطرح شدهاند.
محمدباقر قالیباف نیز چند روز قبل گفته بود ناترازی بنزین وجود دارد، اما بخشی از مشکل را میتوان با اصلاح مصرف حل کرد و نباید تمام مسئولیت مصرف بالا را متوجه مردم دانست؛ زیرا کیفیت صنعت و خودروها هم در آن نقش دارد.
کالابرگ واقعاً چقدر بیشتر میشود؟
این همان سؤالی است که هنوز جواب عددی ندارد.
پزشکیان گفته تمام منابع حاصل از صرفهجویی و کاهش مصرف به تقویت کالابرگ اختصاص پیدا میکند، اما در گزارش رسمی جلسه هیچ مبلغ مشخصی برای افزایش اعتبار خانوارها اعلام نشده است.
هنوز چند متغیر روشن نشدهاند:
دولت باید ابتدا مشخص کند «صرفهجویی» را نسبت به چه خط مبنایی محاسبه خواهد کرد؛ برای مثال متوسط مصرف امسال، بودجه مصوب یا میزان نیاز به واردات.
همچنین روشن نیست ارزش هر لیتر بنزین صرفهجوییشده با چه نرخ اقتصادی محاسبه میشود.
تفاوت میان قیمت یارانهای بنزین، نرخ آزاد احتمالی و هزینه واردات بسیار زیاد است؛ بنابراین انتخاب هرکدام از این مبناها میتواند رقم منابع قابل انتقال به کالابرگ را بهشدت تغییر دهد.
در نتیجه تیترهایی مانند «یارانه بنزین مستقیماً به حساب مردم واریز میشود» فعلاً دقیق نیستند. چیزی که دولت رسماً گفته، تقویت طرح کالابرگ است، نه واریز نقدی یک مبلغ قطعی.
کارتهای سوخت جایگاهها چه تغییری میکنند؟
یکی از حساسترین بخشهای جلسه به کارتهای سوخت آزاد جایگاهها مربوط بود.
پزشکیان تأکید کرده هرگونه مدیریت این کارتها باید به شکلی انجام شود که مردم با فشار اضافه یا مشکل در سوختگیری مواجه نشوند. دولت همزمان موضوع شناسهدار کردن کارتهای سوخت جایگاهها را تصویب کرده تا شفافیت توزیع بیشتر و امکان قاچاق کمتر شود.
این تصمیم میتواند در عمل اهمیت زیادی داشته باشد.
کارتهای جایگاه برای افرادی که کارت شخصی همراهشان نیست، خودروهای خاص یا موقعیتهای اضطراری نقش سوپاپ اطمینان دارند. محدودکردن ناگهانی آنها میتواند صف و سردرگمی ایجاد کند.
به همین دلیل رئیسجمهور مشخصاً خواسته تغییرات مرحلهای باشد و هرجا سیاستی برای مردم مشکل ایجاد کرد، سریع اصلاح شود.
نسخه غیرقیمتی دولت برای کاهش مصرف چیست؟
جالبترین بخش جلسه این است که دولت فقط روی سهمیه و کارت سوخت متمرکز نشده است.
چند برنامه بهطور رسمی در دستور کار قرار گرفته: توسعه استفاده از LPG و CNG برای ناوگانهای پرتردد، یک روز بدون خودروی شخصی برای کارکنان دولت، رصد هوشمند جریان سوخت و مقابله با شبکههای اصلی قاچاق.
پزشکیان پیشتر یک محاسبه قابل توجه نیز ارائه کرده بود. او گفته روزانه حدود دو میلیون خودرو وارد تهران و سپس خارج میشوند و اگر بتوان این تعداد را یک میلیون خودرو کاهش داد، با فرض مصرف ۲۰ لیتر برای رفتوبرگشت، در محاسبه او امکان صرفهجویی حدود ۲۰ میلیون لیتر در روز وجود دارد.
البته این عدد یک سناریوی تقریبی رئیسجمهور است و نه برآورد قطعی از میزان صرفهجویی قابل تحقق.
خود او نیز به کیفیت خودروهای داخلی اشاره کرده و گفته کاهش مصرف بدون اصلاح خودروهای پرمصرف دشوار است.
چرا گره زدن بنزین به کالابرگ از نظر سیاسی مهم است؟
اصلاح قیمت یا سهمیه بنزین در ایران فقط یک تصمیم انرژی نیست؛ مستقیماً روی انتظارات تورمی و اعتماد عمومی اثر میگذارد.
حتی شایعه تغییر سهمیه میتواند تقاضای سوخت را بالا ببرد و صف جایگاهها را طولانی کند.
دولت با طرح «صرفهجویی در برابر کالابرگ» در واقع میخواهد به مردم بگوید منفعت کاهش مصرف قرار نیست در بودجه عمومی گم شود؛ بلکه باید به قدرت خرید خانوار برگردد.
اگر این سازوکار شفاف، قابل حسابرسی و قابل مشاهده باشد، میتواند انگیزه همراهی را افزایش دهد.
اما اگر مردم نتوانند رابطه میان کاهش مصرف و افزایش واقعی اعتبار کالابرگ را ببینند، طرح ممکن است بیشتر به یک وعده ارتباطی تبدیل شود تا یک مشوق اقتصادی.
به همین دلیل شاید مهمترین مرحله بعدی انتشار یک فرمول شفاف باشد: مثلاً دولت اعلام کند هر یک میلیون لیتر کاهش مصرف، چه مقدار منابع آزاد میکند و چه سهمی از آن به هر خانوار میرسد.
مسئله اصلی فقط مصرف مردم نیست
یکی از نکات مهم در بحث ناترازی بنزین این است که اصلاح مصرف نباید فقط به راننده نهایی تقلیل پیدا کند.
رئیس مجلس نیز گفته بخشی از مصرف بالا ناشی از کاستیهای صنعت است.
خود پزشکیان نیز مسئله کیفیت خودروها، حملونقل عمومی و ورود روزانه خودروها به شهرهای بزرگ را مطرح کرده است.
خودرویی که چند لیتر بیشتر از استاندارد مصرف میکند، ناوگان عمومی ناکافی، ترافیک طولانی و فاصله زیاد خانه تا محل کار همگی مصرف سوخت را افزایش میدهند.
بنابراین اگر قرار باشد تمام اصلاحات به محدودکردن کارت سوخت یا سهمیه مردم خلاصه شود، بخش مهمی از ریشه مسئله دستنخورده باقی خواهد ماند.
پیام اصلی جلسه؛ شوک نه، اما تغییر در راه است
صحبتهای تازه پزشکیان را شاید بتوان در یک جمله خلاصه کرد: دولت میخواهد مصرف بنزین را پایین بیاورد، اما فعلاً ترجیح میدهد این کار را با تغییر رفتار، فناوری، سهمیهبندی هوشمند و سوخت جایگزین انجام دهد نه با یک شوک ناگهانی قیمتی.
در کنار آن یک وعده اقتصادی مهم نیز داده شده است: هر منبعی که واقعاً از این کاهش مصرف آزاد شود، به کالابرگ برگردد.
اما هنوز سه سؤال کلیدی بدون پاسخ مانده است:
میزان دقیق منابع چقدر خواهد بود؟ اعتبار کالابرگ چه زمانی و به چه اندازه بالا میرود؟ و «عمدتاً غیرقیمتی» بودن سیاست دولت تا چه زمانی و تحت چه شرایطی ادامه خواهد داشت؟
با مصرف بیش از ۱۴۸ میلیون لیتر در روز، دولت نمیتواند مسئله بنزین را برای مدت طولانی بدون تصمیم باقی بگذارد.
تفاوت این بار قرار است در شیوه اجرا باشد: نه یک تصمیم یکشبه، بلکه کاهش تدریجی مصرف؛ و اگر وعده پزشکیان عملی شود، بخشی از منفعت آن مستقیماً روی سفره خانوار و اعتبار کالابرگ دیده خواهد شد.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
