دستور فوری پزشکیان درباره سیل شمال؛ همه ظرفیتهای ملی و استانی برای کمک به مردم بسیج شود
رئیسجمهور در پی وقوع سیلاب و آبگرفتگی در برخی مناطق کشور، در تماسهای جداگانه با استانداران، آخرین وضعیت مردم و عملیات امدادی را پیگیری کرد.
پزشکیان بر سه محور اصلی تأکید داشت؛ حضور میدانی مدیران، هماهنگی کامل میان دستگاههای اجرایی و امدادی و رفع فوری نیازهای ساکنان مناطق خسارتدیده.
او از استانداران خواست تمامی ظرفیتهای موجود در سطح استان و در صورت نیاز امکانات ملی را برای امدادرسانی، اسکان و بازگرداندن شرایط به وضعیت عادی به کار بگیرند.
این تأکید در شرایطی صورت گرفته که بارندگی شدید از شامگاه ۱۶ شهریور در استانهای شمالی آغاز شد و در روز ۱۷ شهریور به آبگرفتگی معابر، افزایش سطح رودخانهها، اختلال در تردد و خسارت به خانهها و زیرساختها منجر شد. در مازندران حتی تمامی دستگاههای اجرایی برای کاهش تردد و تسهیل عملیات امدادی در روز اوج بارش تعطیل شدند.
سیل در مازندران؛ تعداد خانههای خسارتدیده افزایش یافت
مازندران یکی از اصلیترین کانونهای خسارت این سامانه بارشی بوده است.
در نخستین ارزیابیها، مدیریت بحران استان از آسیب به ۷۷۲ واحد مسکونی خبر داده بود و بیشترین خسارت در شهرستان ساری گزارش شد. آبگرفتگی معابر، سقوط درختان، اختلال در شبکه برق و خسارت به برخی مناطق روستایی نیز از پیامدهای بارندگی و طوفان بود.
اما با ادامه بررسیهای میدانی، آمار خسارت افزایش یافته است. تازهترین گزارش منتشرشده در ۱۹ شهریور، شمار اولیه واحدهای مسکونی خسارتدیده در مازندران را نزدیک به هزار واحد اعلام میکند.
مسئولان مدیریت بحران تأکید کردهاند این رقم هنوز نهایی نیست و بررسی خسارات واحدهای مسکونی، اراضی کشاورزی و زیرساختها ادامه دارد.
این تغییر آمار از ۷۷۲ واحد به حوالی هزار واحد نشان میدهد ابعاد حادثه هنوز به طور کامل مشخص نشده و احتمال اصلاح دوباره برآوردها وجود دارد.
بیش از هزار خانه در گیلان و مازندران آسیب دید
در مجموع، ارزیابیهای منتشرشده از خسارت به بیش از هزار واحد مسکونی در دو استان گیلان و مازندران حکایت دارد.
بارندگی علاوه بر واحدهای مسکونی، بخشهایی از زمینهای کشاورزی، تأسیسات شهری و روستاها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در گیلان نیز حجم بارندگی در برخی مناطق کمسابقه بود. از زمان آغاز فعالیت سامانه تا صبح ۱۷ شهریور، در املش ۱۴۴ میلیمتر، سیاهکل ۱۰۳ میلیمتر و لنگرود ۹۵ میلیمتر باران ثبت شد. همین بارش شدید باعث آبگرفتگی معابر و افزایش روانآبها در نقاط مختلف استان شد.
در رشت نیز آبگرفتگی برخی معابر گزارش شد، هرچند مدیریت بحران گیلان بعدتر اعلام کرد آب از خیابانهای شهرهای استان فروکش کرده و تردد در مسیرها برقرار شده است.
امدادرسانی به نزدیک هزار نفر در سه استان شمالی
ابعاد عملیات هلالاحمر نیز تصویری روشنتر از گستردگی حادثه ارائه میدهد.
بر اساس گزارش معاون عملیات سازمان امدادونجات، عملیات مرتبط با سیل و آبگرفتگی از ساعت ۲۳ روز ۱۶ شهریور آغاز شد و شعب هلالاحمر در گیلان، مازندران و گلستان درگیر امدادرسانی شدند.
تا آخرین گزارش رسمی منتشرشده در ۱۸ شهریور، ۹۸۹ نفر از خدمات امدادی استفاده کرده بودند؛ ۴۸۵ نفر در گیلان، ۴۹۷ نفر در مازندران و هفت نفر در گلستان. همچنین ۱۶۸ نفر در گیلان اسکان اضطراری داده شدند.
این آمار نسبت به گزارشهای ساعات ابتدایی حادثه افزایش چشمگیری داشت. برای نمونه هلالاحمر مازندران در ساعات نخست از اعزام ۱۰ تیم تخصصی و ۳۵ امدادگر خبر داده بود، اما با گسترش عملیات تعداد افراد تحت پوشش به سرعت افزایش یافت.
خسارت سیل فقط به خانهها محدود نیست
تأکید پزشکیان بر استفاده از «تمامی ظرفیتهای ملی و استانی» از این جهت اهمیت دارد که خسارت حادثه فقط به آبگرفتگی خانهها محدود نمیشود.
در مازندران سقوط درختان به شبکه برق خسارت زد. مدیریت بحران استان اعلام کرده بود حدود ۲۵۰ فیدر برق در جریان حادثه قطع شد که ۲۴۵ مورد دوباره وارد مدار شد. دو مرکز مخابراتی در ساری و بابلسر و یک سایت مخابراتی نیز آسیب دیده بودند.
بخش کشاورزی نیز بینصیب نمانده است. در نوشهر، تنها در یک گزارش اولیه از خسارت سیلاب به حدود ۱۰ هکتار شالیزار خبر داده شد.
این مسئله برای استانهای شمالی در روزهای پایانی برداشت برنج اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ورود سیلاب به شالیزارها میتواند علاوه بر خسارت مستقیم به محصول، هزینه جمعآوری، خشککردن و بازسازی زمین را نیز افزایش دهد.
دستور پزشکیان برای اسکان و تأمین نیازهای ضروری مردم
یکی از بخشهای مهم دستور رئیسجمهور به استانداران، رسیدگی به نیازهای فوری مردم بوده است.
در مرحله نخست بحران، اولویت معمولاً نجات افراد گرفتار، تخلیه آب، بازگشایی راهها، تأمین برق و آب و اسکان اضطراری است. پس از آن، ارزیابی واحدهای مسکونی، کشاورزی و زیرساختی آغاز میشود.
پزشکیان نیز تأکید کرده است که استانداران باید روند امدادرسانی، اسکان و خدماترسانی به مناطق آسیبدیده را با جدیت دنبال کنند و نیازهای ضروری مردم در کوتاهترین زمان ممکن تأمین شود.
تجربه همین حادثه نشان میدهد هماهنگی بین دستگاهها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همزمان هلالاحمر، شهرداریها، مدیریت بحران، راهداری، شرکت برق، مخابرات و دستگاههای محلی باید در نقاط مختلف وارد عمل شوند.
هشدارها تمام نشده؛ خطر سیلاب همچنان وجود دارد
با وجود فروکش کردن بخشی از آبگرفتگیها، خطر جوی به طور کامل برطرف نشده است.
گزارشهای هواشناسی در ۱۹ شهریور همچنان از احتمال بارش در نوار شمالی و خطر رگبار، رعدوبرق، وزش باد شدید و وقوع سیلاب محلی در برخی مناطق خبر میدهند. در روزهای قبل نیز برای گیلان، مازندران و غرب گلستان هشدار نارنجی صادر شده بود.
به همین دلیل مرحله کنونی فقط زمان جبران خسارت نیست؛ نیروهای مدیریت بحران همچنان باید برای احتمال بارش جدید آماده باشند.
در چنین وضعیتی، بازگشایی مسیر رودخانهها و مسیلها، جلوگیری از توقف خودروها در حاشیه رودخانه، کنترل نقاط مستعد رانش و کاهش تردد غیرضروری میتواند از افزایش خسارت جلوگیری کند.
چرا شمال با وجود بارندگی فراوان باز هم سیلزده میشود؟
بارش سنگین عامل فوری حادثه است، اما تبدیل بارندگی به خسارت گسترده فقط به حجم باران مربوط نمیشود.
ظرفیت شبکه دفع آبهای سطحی، ساختوساز در مسیر روانآبها، وضعیت رودخانهها، لایروبی، تغییر کاربری زمین، فرسایش خاک و آمادگی زیرساخت شهری همگی بر میزان خسارت تأثیر دارند.
وقتی طی چند ساعت دهها یا بیش از صد میلیمتر بارندگی اتفاق میافتد، شبکهای که ظرفیت تخلیه چنین حجمی از آب را ندارد به سرعت اشباع میشود.
در مازندران در برخی نقاط بیش از ۲۲۰ میلیمتر بارندگی نیز گزارش شده است؛ رقمی که نشان میدهد سامانه اخیر از نظر شدت بارش بسیار قابل توجه بوده است.
اما همین شدت بارش بار دیگر بحث قدیمی تابآوری شهرهای شمالی مقابل بارشهای حدی را مطرح کرده است.
مرحله دوم بحران؛ مردم حالا منتظر جبران خسارتاند
دستور رئیسجمهور برای حضور میدانی و استفاده از تمام ظرفیتها در مرحله امداد اهمیت دارد، اما آزمون بعدی دولت پس از فروکش کردن سیلاب آغاز میشود: جبران خسارت.
اکنون ارزیابی خانهها، واحدهای تجاری، زمینهای کشاورزی و زیرساختهای آسیبدیده در حال انجام است. مسئولان مازندران نیز از مردم خواستهاند اطلاعات مربوط به خسارات واحدهای مسکونی خود را ثبت کنند تا روند بررسی و جبران آغاز شود.
بنابراین در روزهای آینده، سرعت پرداخت خسارت، تأمین مسکن موقت، بازسازی شبکههای آسیبدیده و حمایت از کشاورزان به اندازه عملیات امداد اولیه اهمیت خواهد داشت.
تماسهای امروز پزشکیان در واقع آغاز مرحله تازه مدیریت بحران است؛ مرحلهای که دیگر فقط تخلیه آب از خیابانها مطرح نیست، بلکه باید مشخص شود خانوادهای که خانه یا زمین کشاورزیاش خسارت دیده، چه زمانی و با چه سازوکاری حمایت خواهد شد.
سیلاب شمال به تدریج فروکش میکند، اما برای مردم آسیبدیده بحران هنوز تمام نشده است؛ از اینجا به بعد، سرعت بازسازی و جبران خسارت است که میزان اثرگذاری دستور رئیسجمهور را مشخص خواهد کرد.