ابقای قلعه‌نویی تا جام ملت‌های ۲۰۲۷؛ تصمیم تاج قطعی است، قرارداد هنوز نه؟

تیم ملی ایران جام جهانی ۲۰۲۶ را با سه تساوی برابر نیوزیلند، بلژیک و مصر به پایان رساند و با سه امتیاز در رده سوم گروه G قرار گرفت. ایران تنها با اختلافی اندک در جدول تیم‌های سوم از صعود به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی بازماند، اما واقعیت فنی همچنان پابرجاست: تیم قلعه‌نویی در گروهی که از نگاه بسیاری از هواداران قابل صعود بود، هیچ مسابقه‌ای را نبرد.

با وجود انتقادهای گسترده، مهدی تاج از عملکرد سرمربی تیم ملی دفاع کرده و گفته است مشکلات مربوط به میزبانی، محدودیت‌های سفر و کمبود مسابقات تدارکاتی باید در ارزیابی عملکرد او لحاظ شود. رئیس فدراسیون همچنین تأکید کرده که قلعه‌نویی در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ روی نیمکت ایران خواهد نشست.

قرارداد تمدید شده یا هنوز امضا نشده است؟

در این بخش، میان گزارش‌های منتشرشده تناقضی آشکار وجود دارد.

رویترز در ۱۲ ژوئیه گزارش داد فدراسیون فوتبال ایران تمدید قرارداد قلعه‌نویی تا جام ملت‌های آسیا را تأیید کرده است. این خبر بر سخنان تاج استوار بود که اعلام کرد سرمربی فعلی به کار خود ادامه می‌دهد و برنامه‌های او برای مسابقات قاره‌ای دریافت شده است.

بااین‌حال، گزارش تازه رسانه‌های داخلی می‌گوید قرارداد قبلی قلعه‌نویی با پایان مأموریت جام جهانی خاتمه یافته و قرارداد دوره جدید هنوز تنظیم و امضا نشده است. براساس این روایت، فدراسیون قصد دارد موضوع را در نشست پیش‌روی هیئت‌رئیسه مطرح و سپس قراردادی تا پایان جام ملت‌های ۲۰۲۷ منعقد کند.

بنابراین دقیق‌ترین توصیف وضعیت کنونی این است:

تصمیم مدیریتی برای ابقای قلعه‌نویی اعلام شده، اما درباره تکمیل فرایند حقوقی و امضای قرارداد جدید شفافیت کافی وجود ندارد.

به نظر می‌رسد رویترز اعلام ادامه همکاری از سوی رئیس فدراسیون را به‌منزله تمدید قطعی تلقی کرده، درحالی‌که گزارش‌های جدید داخلی میان «اعلام ابقا» و «امضای سند قرارداد» تفاوت قائل شده‌اند. این یک استنباط از کنار هم گذاشتن دو روایت متفاوت است و فدراسیون می‌تواند با انتشار یک اطلاعیه رسمی، تاریخ شروع و پایان قرارداد را روشن کند.

سومین فرصت قلعه‌نویی در جام ملت‌های آسیا

جام ملت‌های ۲۰۲۷ سومین تجربه قلعه‌نویی به‌عنوان سرمربی ایران در مهم‌ترین رقابت ملی قاره خواهد بود.

ایران در جام ملت‌های ۲۰۰۷ پس از تساوی بدون گل برابر کره‌جنوبی، در ضربات پنالتی شکست خورد و از مرحله یک‌چهارم نهایی کنار رفت. در دوره ۲۰۲۳ نیز پس از پیروزی ارزشمند برابر ژاپن، در نیمه‌نهایی سه بر دو مغلوب قطر شد. قلعه‌نویی پس از آن شکست مسئولیت نتیجه را پذیرفت.

رسیدن به نیمه‌نهایی جام ملت‌های ۲۰۲۳ را نمی‌توان از نظر رتبه صرفاً یک ناکامی کامل دانست؛ ایران ژاپن را شکست داد و در جمع چهار تیم پایانی قرار گرفت. بااین‌حال، انتظار اصلی فوتبال ایران پس از نزدیک به نیم قرن، قهرمانی است و شکست مقابل قطر میزبان، بار دیگر این انتظار را برآورده نکرد. آخرین قهرمانی ایران در آسیا به سال ۱۹۷۶ بازمی‌گردد.

قرارداد شش‌ماهه؛ آخرین فرصت یا تعویق تصمیم؟

براساس اطلاعات منتشرشده در رسانه‌های داخلی، قرارداد جدید قرار نیست چهار ساله یا حتی دوساله باشد؛ اعتبار آن تنها تا پایان جام ملت‌های آسیا خواهد بود. با توجه به برگزاری مسابقات از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷، دوره همکاری جدید تقریباً شش ماه طول خواهد کشید.

این مدل قرارداد دو برداشت متفاوت ایجاد می‌کند.

از یک سو، فدراسیون خود را به یک پروژه بلندمدت بدون امکان ارزیابی دوباره متعهد نمی‌کند. قلعه‌نویی فرصت دارد نتیجه جام جهانی را در عربستان جبران کند و ادامه همکاری نیز به عملکرد او در جام ملت‌ها وابسته خواهد بود.

از سوی دیگر، قرارداد کوتاه‌مدت می‌تواند نشانه نبود برنامه‌ای روشن برای آینده تیم ملی باشد. اگر فدراسیون واقعاً به سرمربی اعتقاد کامل دارد، چرا همکاری تنها تا پایان یک تورنمنت تمدید می‌شود؟ اگر نیز درباره عملکرد او تردید دارد، چرا همین حالا فرایند بررسی گزینه‌های دیگر آغاز نمی‌شود؟

قرارداد شش‌ماهه بیش از آنکه یک پروژه تازه باشد، به آخرین مهلت برای کادر فنی فعلی شباهت دارد.

اختلاف در خود فدراسیون

موضوع ابقای قلعه‌نویی ظاهراً در داخل ساختار فدراسیون نیز کاملاً بدون اختلاف نیست. بعضی اعضای هیئت‌رئیسه گفته‌اند ادامه همکاری باید در جلسه رسمی بررسی و تصویب شود؛ در مقابل، تاج طوری سخن گفته که گویی تصمیم نهایی از قبل اتخاذ شده است.

اساسنامه فدراسیون انتصاب سرمربیان تیم‌های ملی را براساس پیشنهاد رئیس فدراسیون به هیئت‌رئیسه مرتبط می‌کند، اما درباره تفاوت میان انتصاب یک مربی جدید و تمدید قرارداد مربی فعلی، صراحت کاملی ندارد. همین ابهام باعث شکل‌گیری تفسیرهای مختلف شده است.

فارغ از بحث حقوقی، مسئله مدیریتی روشن است: تصمیمی با این اهمیت باید در فضایی شفاف، همراه با گزارش عملکرد فنی و با مسئولیت مشترک مدیران اتخاذ شود. اعلام یک‌جانبه تصمیم و سپس برگزاری جلسه‌ای برای تأیید آن، هیئت‌رئیسه را به نهادی تشریفاتی تبدیل می‌کند.

استدلال موافقان ادامه همکاری

مدافعان ابقای قلعه‌نویی بر حفظ ثبات تأکید می‌کنند. او از سال ۲۰۲۳ هدایت ایران را بر عهده داشته، بازیکنان و فضای تیم را می‌شناسد و در مرحله مقدماتی جام جهانی نیز ایران را با تنها یک شکست در ۱۶ مسابقه به چهارمین حضور پیاپی در جام جهانی رساند.

ایران در خود جام جهانی نیز شکست نخورد و حذفش پس از سه تساوی، با نتیجه آخرین مسابقات سایر گروه‌ها قطعی شد. مشکلات ویزا، جابه‌جایی اردو و محدودیت‌های سفر در آمریکا نیز بخشی از آماده‌سازی تیم را مختل کرد؛ موضوعی که گزارش آسوشیتدپرس و صحبت‌های قلعه‌نویی پس از مسابقات آن را تأیید می‌کند.

از این زاویه، تغییر سرمربی تنها چند ماه مانده به جام ملت‌ها می‌تواند ثبات تیم را از بین ببرد و فرصت کافی برای شناخت بازیکنان در اختیار مربی جدید قرار ندهد.

استدلال منتقدان چیست؟

منتقدان در مقابل می‌پرسند ثبات تا چه زمانی باید جایگزین ارزیابی نتیجه شود. تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ پیروز نشد، برابر نیوزیلند دو بار عقب افتاد، مقابل بلژیک به برد نرسید و در مسابقه تعیین‌کننده برابر مصر نیز با تساوی متوقف شد.

آن‌ها همچنین به میانگین سنی بالای تیم، وابستگی به بازیکنان باتجربه و مشخص‌نبودن برنامه جوان‌گرایی اشاره می‌کنند. فاصله تا جام ملت‌های آسیا کوتاه است، اما همین زمان محدود باید برای تغییر تدریجی نسل، افزایش سرعت بازی و ایجاد گزینه‌های تازه در ترکیب استفاده شود.

مسئله دیگر، نبود معیار مشخص برای ارزیابی عملکرد است. فدراسیون توضیح نداده قبل از جام جهانی چه هدفی برای کادر فنی تعیین شده بود و حذف در مرحله گروهی چه اثری بر ارزیابی قرارداد دارد. وقتی صعود نکردن پیامد مشخصی ایجاد نمی‌کند، عبارت‌هایی مانند «هدف‌گذاری» و «پاسخگویی» معنای عملی خود را از دست می‌دهند.

گروه ایران در جام ملت‌های ۲۰۲۷

جام ملت‌های آسیا از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷ در عربستان سعودی برگزار می‌شود. ایران در گروه C با چین، سوریه و قرقیزستان هم‌گروه شده است.

روی کاغذ، ایران باید یکی از مدعیان اصلی صدرنشینی این گروه باشد. اما تجربه جام جهانی نشان داد آسان‌دانستن گروه، تضمینی برای صعود یا موفقیت نیست. مسئله اصلی تنها عبور از مرحله نخست نخواهد بود؛ قلعه‌نویی برای توجیه سومین فرصت خود باید تیمی بسازد که توان رسیدن به فینال و پایان‌دادن به انتظار طولانی قهرمانی را داشته باشد.

فدراسیون باید چه چیزهایی را روشن کند؟

پیش از امضای قرارداد، فدراسیون باید دست‌کم درباره مدت دقیق همکاری، مبلغ قرارداد، اهداف فنی، اختیار تغییر دستیاران، برنامه جوان‌گرایی، مسابقات تدارکاتی و شروط ارزیابی عملکرد توضیح دهد.

همچنین لازم است روشن شود تصمیم ابقا در چه جلسه‌ای، با رأی چه کسانی و براساس کدام گزارش فنی گرفته شده است. ادامه همکاری با یک مربی به‌خودی‌خود تصمیم نادرستی نیست؛ اما تصمیمی که بدون انتشار دلایل و شاخص‌های ارزیابی گرفته شود، طبیعتاً با بی‌اعتمادی افکار عمومی روبه‌رو خواهد شد.

قلعه‌نویی اکنون در آستانه سومین جام ملت‌های آسیای خود قرار دارد. در دو دوره قبلی به یک‌چهارم و نیمه‌نهایی رسیده و در جام جهانی نیز بدون برد حذف شده است. فدراسیون با ابقای او عملاً مسئولیت نتیجه عربستان را نه‌فقط بر دوش سرمربی، بلکه بر عهده مدیرانی گذاشته که برخلاف موج انتقادها تصمیم به ادامه همکاری گرفته‌اند.

این بار دیگر صرف صعود از مرحله گروهی یا رسیدن به جمع چهار تیم نمی‌تواند پاسخ کاملی باشد. وقتی یک مربی برای سومین مرتبه فرصت هدایت ایران در جام ملت‌ها را به دست می‌آورد، معیار نهایی فقط یک چیز خواهد بود: