خبر مهم برای گندمکاران؛ واریز جدید این هفته انجام می‌شود؟

پرونده پرداخت پول گندمکاران بار دیگر به یکی از مهم‌ترین موضوعات بخش کشاورزی تبدیل شده است. محمدرضا طلایی، معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی، پنجشنبه اول مرداد ۱۴۰۵ پس از جلسه‌ای با حضور استاندار خوزستان اعلام کرد منابع مناسبی برای پرداخت مطالبات تأمین شده و «یک عددی» در همین هفته به حساب کشاورزان واریز خواهد شد.

او با اشاره به سازوکار خرید تضمینی گندم توضیح داد که وزارت جهاد کشاورزی مسئول پیگیری موضوع است، اما منابع این خرید از بودجه دولت تأمین می‌شود و سازمان برنامه‌وبودجه و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در فرایند تخصیص و پرداخت نقش مستقیم دارند. طلایی همچنین گفت رئیس‌جمهور در جلسات هیئت دولت بر تسریع پرداخت مطالبات تأکید کرده است.

چه مبلغی به گندمکاران پرداخت می‌شود؟

مقام وزارت جهاد کشاورزی در اظهارات تازه خود رقم دقیق پرداخت این هفته را اعلام نکرد. این ابهام باعث شده کشاورزان همچنان منتظر باشند تا مشخص شود چه میزان از طلب آنها و مربوط به کدام بازه تحویل گندم تسویه خواهد شد.

بااین‌حال، وزیر جهاد کشاورزی در ۲۷ تیر اعلام کرده بود پس از واریز ۳۰ هزار میلیارد تومان، مجموع پرداختی دولت به گندمکاران به ۹۳ هزار میلیارد تومان رسیده و قرار است ۵۰ هزار میلیارد تومان دیگر نیز ظرف روزهای آینده پرداخت شود. بر این اساس، به نظر می‌رسد وعده مطرح‌شده در اهواز ممکن است به همان بسته ۵۰ همتی مربوط باشد؛ هرچند طلایی این ارتباط را به‌صراحت تأیید نکرده است.

تا زمان اعلام رسمی سازمان هدفمندسازی یا بانک کشاورزی، نمی‌توان گفت تمام مبلغ ۵۰ هزار میلیارد تومان به‌صورت یکجا پرداخت می‌شود یا واریزها در چند مرحله انجام خواهد شد.

۴۰ درصد طلب گندمکاران خوزستان باقی مانده است

خوزستان در سال جاری با خرید یک میلیون و ۴۴۰ هزار تن گندم، رتبه نخست تولید و خرید تضمینی این محصول را در کشور به دست آورده است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اعلام کرده تا ۳۰ تیر، ۶۰ درصد مطالبات گندمکاران خوزستان در سه مرحله پرداخت شده و ۴۰ درصد باقی‌مانده همچنان در حال پیگیری است.

این آمار نشان می‌دهد هر پرداخت جدید در سطح ملی می‌تواند سهم قابل‌توجهی به کشاورزان خوزستانی اختصاص دهد. این استان برداشت محصول را زودتر از بسیاری از مناطق کشور آغاز می‌کند و به همین دلیل مطالبات کشاورزان آن نیز از نخستین بدهی‌های فصل خرید تضمینی محسوب می‌شود.

خوزستان فقط در تولید گندم پیشتاز نیست. این استان حدود ۱۴ درصد محصولات کشاورزی کشور را تولید می‌کند و سالانه نزدیک به ۱۸ میلیون تن محصول زراعی، باغی، دامی، شیلاتی و عسل دارد. هر اختلال در نقدینگی کشاورزان خوزستان می‌تواند بر تولید فصل آینده و بخشی از امنیت غذایی کشور اثر بگذارد.

تأخیر در پرداخت پول گندم چه آسیبی به کشاورز می‌زند؟

کشاورز پس از تحویل گندم به دولت، باید بدهی‌های مربوط به بذر، کود، سم، سوخت، اجاره زمین، دستمزد کارگر و ماشین‌آلات را پرداخت کند. تأخیر چندماهه در تسویه، سرمایه در گردش او را قفل می‌کند و ممکن است کشاورز برای تأمین هزینه‌های زندگی یا آماده‌سازی کشت بعدی ناچار به دریافت وام یا فروش دارایی شود.

این مشکل در شرایط تورمی جدی‌تر است. ارزش واقعی پولی که با تأخیر به کشاورز پرداخت می‌شود، به دلیل افزایش قیمت نهاده‌ها و هزینه‌های روزمره کاهش می‌یابد. حتی اگر دولت در نهایت تمام مبلغ اسمی را بپردازد، قدرت خرید آن ممکن است نسبت به زمان تحویل محصول کمتر شده باشد.

پرداخت به‌موقع همچنین بر میزان تحویل گندم به مراکز دولتی اثر دارد. هنگامی که کشاورزان نسبت به زمان دریافت پول اطمینان نداشته باشند، احتمال فروش محصول به واسطه‌ها یا نگهداری آن خارج از شبکه رسمی افزایش می‌یابد. چنین رفتاری می‌تواند برنامه‌ریزی دولت برای ذخایر راهبردی و تأمین آرد را دشوار کند.

پرداخت مطالبات در اختیار کدام دستگاه است؟

خرید تضمینی گندم فرایندی میان چند نهاد است. شرکت بازرگانی دولتی و مراکز خرید، محصول کشاورزان را تحویل می‌گیرند و اطلاعات آن را ثبت می‌کنند. وزارت جهاد کشاورزی میزان خرید و مطالبات را پیگیری می‌کند، اما تخصیص منابع باید از مسیر سازمان برنامه‌وبودجه و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها انجام شود.

پس از تخصیص اعتبار، بانک عامل مبالغ را به حساب کشاورزان واریز می‌کند. این زنجیره چندمرحله‌ای سبب می‌شود وزارت جهاد به‌تنهایی نتواند تاریخ قطعی پرداخت را تعیین کند؛ موضوعی که طلایی نیز در اظهارات خود بر آن تأکید کرد.

شفافیت درباره جدول زمان‌بندی پرداخت می‌تواند بخشی از نگرانی‌ها را کاهش دهد. کشاورزان بیش از وعده‌های کلی، نیاز دارند بدانند محصول تحویل‌داده‌شده تا چه تاریخی مشمول واریز جدید است و چه درصدی از طلبشان تسویه می‌شود.

خبر تازه درباره نهاده‌های دام و طیور

معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی در بخش دیگری از اظهارات خود اعلام کرد سهمیه شهریور واحدهای مرغداری و دامداری در سامانه مربوط بارگذاری شده و امکان خرید آن برای تولیدکنندگان فراهم است.

به گفته طلایی، سیاست وزارتخانه این بوده است که تأمین نهاده از دغدغه تولیدکنندگان خارج شود تا فعالان بخش دام و طیور بتوانند تمرکز خود را بر افزایش کیفیت و کمیت تولید قرار دهند.

البته بارگذاری سهمیه در سامانه تنها یکی از مراحل تأمین نهاده است. تولیدکنندگان علاوه بر موجودی سامانه، به تحویل به‌موقع، قیمت قابل‌تحمل و حمل مناسب نیاز دارند. عملکرد واقعی این برنامه زمانی مشخص می‌شود که محموله‌ها بدون تأخیر به واحدهای تولیدی برسند.

طرح ۵۵۰ هزار هکتاری از بن‌بست خارج می‌شود؟

طلایی در اهواز همچنین از ادامه پیگیری طرح ۵۵۰ هزار هکتاری خوزستان خبر داد. به گفته او، مطالعات طرح انجام شده و مانع اصلی اکنون تأمین منابع مالی است. برای این پروژه در بودجه سال جاری مبلغی پیش‌بینی شده و روش‌هایی مانند مولدسازی نیز برای تأمین اعتبار آن در نظر گرفته شده است.

استاندار خوزستان نیز یک روز پیش از این اظهارات، تکمیل طرح را از اولویت‌های استان دانست و گفت اجرای اراضی باقی‌مانده می‌تواند تولید محصولات کشاورزی، اشتغال و پایداری این بخش را افزایش دهد. او خواستار ارائه گزارش دقیق دستگاه‌های مسئول درباره پیشرفت و موانع پروژه شده است.

طرح ۵۵۰ هزار هکتاری با هدف بهسازی خاک، توسعه شبکه‌های آبیاری و زهکشی، افزایش بهره‌وری و احیای اراضی خوزستان و ایلام طراحی شده است. با وجود اجرای بخش‌هایی از آن، تأمین مالی مرحله باقی‌مانده طی سال‌های گذشته بارها به تعویق افتاده است.

طرح ۵۵۰ هزار هکتاری چقدر اعتبار نیاز دارد؟

برآورد اعلام‌شده از سوی معاونت آب‌وخاک وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۴۰۳ نشان می‌داد تکمیل این پروژه به حدود ۱۸۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. سه مسیر برای تأمین منابع پیشنهاد شده بود: فاینانس خارجی، فروش بخشی از سهام دولتی شرکت‌های نیشکر و استفاده از منابع صندوق توسعه ملی.

وزارت جهاد کشاورزی در همان برآورد اعلام کرده بود تکمیل طرح می‌تواند با افزایش تولید داخلی، نیاز به واردات محصولاتی مانند گندم، جو، ذرت، برنج و علوفه را کاهش دهد. بااین‌حال، گذشتن از مرحله مطالعه و وعده به عملیات اجرایی، به تخصیص واقعی منابع و حل مسائل مرتبط با آب وابسته است.

مولدسازی نیز زمانی می‌تواند به پروژه کمک کند که دارایی‌های قابل‌فروش مشخص، ارزش‌گذاری و منابع حاصل از فروش مستقیماً به طرح اختصاص داده شوند. صرف درج یک رقم در بودجه بدون تخصیص نقدی، تضمینی برای سرعت‌گرفتن عملیات اجرایی نیست.

گندمکاران منتظر چه خبری باشند؟

مهم‌ترین خبر روزهای آینده، اعلام رسمی مبلغ و دامنه واریز جدید است. اگر ۵۰ هزار میلیارد تومان وعده‌داده‌شده به‌طور کامل پرداخت شود، مجموع پرداختی ملی می‌تواند از ۹۳ به ۱۴۳ هزار میلیارد تومان برسد.

برای کشاورزان خوزستان نیز پرسش اصلی این است که آیا پرداخت تازه تمام یا بخشی از ۴۰ درصد باقی‌مانده مطالبات استان را پوشش خواهد داد. پاسخ دقیق به این پرسش باید از سوی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، بانک کشاورزی یا شرکت بازرگانی دولتی اعلام شود.

وعده واریز این هفته خبر مثبتی برای تولیدکنندگان است، اما اعتماد گندمکاران زمانی تقویت می‌شود که مبلغ در حساب آنها قابل مشاهده باشد. تجربه پرداخت‌های مرحله‌ای نشان داده است فاصله میان تأمین اعتبار، تخصیص منابع و واریز بانکی می‌تواند همچنان چند روز زمان ببرد.

پرداخت سریع مطالبات و آغاز واقعی مرحله تازه طرح ۵۵۰ هزار هکتاری، دو مطالبه مرتبط کشاورزی خوزستان هستند: نخستین مورد سرمایه فصل گذشته کشاورز را بازمی‌گرداند و دومی زیرساخت تولید سال‌های آینده را تقویت می‌کند. نتیجه هر دو پرونده بیش از اعلام وعده، به زمان و میزان تخصیص واقعی منابع وابسته خواهد بود.