حملات دو ساعته آمریکا به ایران پایان یافت؛ آیا درگیری متوقف شده است؟

براساس بیانیه رسمی فرماندهی مرکزی آمریکا، نیروهای این کشور ساعت ۱۰ شب چهارشنبه ۲۹ ژوئیه به وقت شرق آمریکا، برابر با حدود ساعت ۵:۳۰ بامداد پنج‌شنبه ۸ مرداد به وقت ایران، «موج سنگین» حملات خود را به پایان رساندند.

رویترز گزارش داده عملیات از ساعت ۸ تا ۱۰ شب به وقت شرق آمریکا، معادل ساعت ۳:۳۰ تا ۵:۳۰ بامداد ایران، ادامه داشته است. بنابراین این دور از حملات تقریباً دو ساعت طول کشیده و یک عملیات محدود چنددقیقه‌ای نبوده است.

سنتکام مدعی است ده‌ها هدف متعلق به سپاه پاسداران در نقاط مختلف ایران مورد اصابت قرار گرفته‌اند. فهرست کلی اهداف اعلام‌شده شامل این موارد است:

ارتش آمریکا هنوز محل دقیق همه اهداف، نوع مهمات استفاده‌شده، تعداد هواپیماها یا شناورهای شرکت‌کننده و ارزیابی نهایی خسارت را منتشر نکرده است. در نتیجه، ادعای موفقیت کامل عملیات در حال حاضر روایت طرف آمریکایی است و برای ارزیابی مستقل به تصاویر ماهواره‌ای، گزارش‌های محلی و اطلاعات تکمیلی نیاز خواهد بود.

پایان یک موج، نه پایان جنگ یا اعلام آتش‌بس

مهم‌ترین نکته در خواندن بیانیه سنتکام، تفاوت میان «پایان این دور از حملات» و «پایان حملات آمریکا به ایران» است. متن رسمی فقط می‌گوید موجی که چهارشنبه شب آغاز شده بود، ساعت ۱۰ شب به وقت شرق آمریکا پایان یافت.

در این بیانیه هیچ اشاره‌ای به آغاز آتش‌بس، توقف عملیات‌های آینده یا توافق سیاسی میان تهران و واشنگتن نشده است. برعکس، سنتکام تأکید کرده بیش از ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در خاورمیانه مستقر هستند و در حالت آماده‌باش باقی می‌مانند. این جمله نشان می‌دهد واشنگتن احتمال ادامه درگیری یا پاسخ متقابل ایران را منتفی نمی‌داند.

آمریکا در هفته‌های گذشته نیز پس از هر دور عملیات، پایان همان موج را اعلام کرده و سپس در روزهای بعد حملات دیگری انجام داده است. برای نمونه، سنتکام در ۲۲ ژوئیه پایان دوازدهمین شب حملات و یک روز بعد پایان دور سیزدهم را اعلام کرده بود. بنابراین استفاده از عبارت «پایان حملات» بدون قید «این موج» می‌تواند این تصور نادرست را ایجاد کند که درگیری نظامی به پایان رسیده است.

حمله آمریکا در پاسخ به کدام عملیات ایران انجام شد؟

سنتکام می‌گوید عملیات جدید در پاسخ به شلیک چند موشک بالستیک ایران به سوی نیروهای آمریکایی مستقر در خاورمیانه انجام شده است. ایران نیز اصل شلیک موشک به یک پایگاه و مرکز فرماندهی آمریکا در اردن را تأیید کرده و آن را پاسخی به حملات قبلی واشنگتن دانسته است.

اختلاف زمانی موجود در روایت‌ها به تفاوت منطقه زمانی بازمی‌گردد. سنتکام از حمله موشکی «۲۸ ژوئیه» سخن می‌گوید، در حالی که رسانه‌های ایران آن را در ساعات اولیه چهارشنبه ۲۹ ژوئیه به وقت تهران گزارش کرده‌اند.

ارتش آمریکا مدعی شده تمام موشک‌های شلیک‌شده ایران رهگیری شده‌اند. اردن نیز پنج‌شنبه اعلام کرد پدافند این کشور پنج موشک ایرانی را منهدم کرده است. بااین‌حال، در زمان تنظیم گزارش، ارزیابی مستقل و جامعی که نشان دهد همه موشک‌ها بدون ایجاد خسارت رهگیری شده‌اند، منتشر نشده است؛ بنابراین عبارت «رهگیری کامل» باید به‌عنوان ادعای واشنگتن و اَمان نقل شود.

نخستین گزارش‌ها از تلفات حملات آمریکا

رویترز به نقل از رسانه‌های دولتی ایران گزارش داده است که در حملات آمریکا به جزیره قشم سه نفر کشته شده‌اند. جزئیات هویت قربانیان، نظامی یا غیرنظامی بودن آنها و محل دقیق اصابت هنوز به‌طور کامل منتشر نشده است.

تا این لحظه آمار جامع و نهایی از تلفات و خسارت‌های دیگر نقاط هدف‌گرفته‌شده وجود ندارد. سنتکام از ده‌ها هدف سخن می‌گوید، اما گزارش‌های اولیه ایران فقط بخشی از حملات، به‌ویژه در مناطق جنوبی و جزایر خلیج فارس را پوشش داده‌اند.

در چنین شرایطی معمولاً انتشار ارزیابی دقیق خسارت چند ساعت یا حتی چند روز زمان می‌برد. تصاویر ماهواره‌ای می‌توانند میزان تخریب ساختمان‌ها، باندها، رادارها یا تأسیسات ساحلی را نشان دهند، اما درباره تعداد تلفات و ماهیت دقیق فعالیت هر مرکز اطلاعات کاملی ارائه نمی‌کنند.

چرا اهداف ساحلی و دریایی اهمیت دارند؟

بخش قابل‌توجهی از اهداف اعلامی آمریکا شامل سامانه‌های نظارتی ساحلی، مراکز دفاعی و توانمندی‌های دریایی است. این انتخاب با تمرکز ماه‌های اخیر واشنگتن بر تنگه هرمز و مسیر تردد کشتی‌های تجاری ارتباط دارد.

آمریکا ادعا می‌کند هدف حملات، کاهش توان ایران و نیروهای همسو با آن برای تهدید نظامیان آمریکایی، کشتی‌های تجاری و کشورهای حاشیه خلیج فارس بوده است. ایران در مقابل، حضور و عملیات نظامی آمریکا در منطقه را ناقض حاکمیت خود می‌داند و حملات به پایگاه‌های آمریکا را پاسخ به اقدامات واشنگتن معرفی می‌کند.

هدف قرار گرفتن مراکز ساحلی می‌تواند توانایی شناسایی کشتی‌ها، هدایت پهپادها، کنترل قایق‌های نظامی و نظارت بر مسیرهای دریایی را تحت تأثیر قرار دهد. بااین‌حال، بدون انتشار فهرست دقیق اهداف و ارزیابی خسارت، هنوز نمی‌توان گفت این حملات چه میزان از ظرفیت عملیاتی ایران را کاهش داده‌اند.

گزارش وال‌استریت ژورنال چه می‌گفت؟

پیش از آغاز عملیات، وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی از آماده شدن واشنگتن برای یک حمله تلافی‌جویانه قابل‌توجه خبر داده بود. گزارش نهایی این روزنامه نیز حملات چهارشنبه را عملیاتی گسترده علیه ده‌ها مرکز فرماندهی، موشکی، پهپادی و دریایی توصیف کرد.

بااین‌حال، عبارت دقیق مطرح‌شده در برخی بازنشرها مبنی بر اینکه حملات «حتماً منطقه جغرافیایی وسیع‌تری از همه عملیات‌های هفته‌های اخیر» را پوشش می‌دهد، در اطلاعات عمومی منتشرشده از سوی سنتکام تأیید نشده است. آنچه اکنون به‌طور رسمی قابل تأیید است، حمله به ده‌ها هدف و ادامه عملیات برای دو ساعت است.

بنابراین درباره وسعت جغرافیایی عملیات باید تا انتشار اطلاعات تکمیلی، گزارش‌های استانی و تصاویر ماهواره‌ای منتظر ماند.

آیا پاسخ دیگری از سوی ایران در راه است؟

بیانیه سنتکام هیچ تضمینی درباره توقف درگیری ارائه نمی‌کند. ایران پیش‌تر اعلام کرده بود تا زمانی که حملات و تهدیدها ادامه داشته باشد، پاسخ نظامی خود را متوقف نخواهد کرد. همزمان آمریکا نیز از حفظ آمادگی کامل نیروهایش سخن گفته است.

این وضعیت خطر شکل‌گیری چرخه «حمله، پاسخ و حمله تلافی‌جویانه» را افزایش می‌دهد. هر طرف عملیات خود را واکنشی و دفاعی توصیف می‌کند، اما تکرار این اقدامات می‌تواند دامنه جغرافیایی درگیری را به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای دیگر، مسیرهای کشتیرانی و تأسیسات انرژی منطقه گسترش دهد.

از این پس چهار تحول اهمیت ویژه‌ای دارد: اعلام رسمی میزان تلفات و خسارت در ایران، واکنش نظامی احتمالی تهران، انتشار جزئیات بیشتر از سوی پنتاگون و آغاز یا توقف تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای میانجی.

جمع‌بندی؛ چه چیزی قطعی است و چه چیزی هنوز ادعاست؟

قطعی است که آمریکا از ساعت ۸ تا ۱۰ شب چهارشنبه به وقت شرق این کشور، موجی دو ساعته از حملات را علیه اهدافی در ایران اجرا کرده و پایان همان عملیات را اعلام کرده است. همچنین ایران اصل حمله موشکی به نیروهای آمریکایی در اردن را تأیید کرده است.

اما تعداد دقیق اهداف منهدم‌شده، میزان واقعی خسارت، رهگیری همه موشک‌های ایران و اثر بلندمدت حملات بر توان نظامی کشور هنوز به‌صورت مستقل تأیید نشده‌اند. گزارش اولیه از کشته شدن سه نفر در قشم نیز ممکن است با تکمیل بررسی‌های محلی تغییر کند.

بنابراین تیتر دقیق‌تر این است که «موج تازه حملات آمریکا به ایران پایان یافت»، نه اینکه تمام حملات یا جنگ پایان یافته باشد. ادامه آماده‌باش نیروهای دو طرف نشان می‌دهد خطر حملات جدید همچنان جدی است.