هجوم نقدینگی به طلا و نقره در بورس کالا؛ نزدیک ۴۳ همت معامله فقط در یک هفته

آمار تازه معاملات بورس کالای ایران از رشد ابعاد بازاری حکایت دارد که تا چند سال قبل بخش عمده‌ای از سرمایه‌گذاران تنها از مسیر خرید فیزیکی سکه و طلا با آن آشنا بودند. اکنون صندوق‌های سرمایه‌گذاری، گواهی سپرده و ابزارهای مشتقه به بخش مهمی از معاملات فلزات گران‌بها تبدیل شده‌اند و سرمایه‌گذار می‌تواند بدون درگیر شدن با ریسک نگهداری فیزیکی، در معرض تغییرات قیمت طلا یا نقره قرار گیرد.

بر اساس آمار هفته منتهی به ۲۳ مرداد، در صندوق‌های طلا چهار میلیارد و ۶۴۰ میلیون واحد به ارزش ۳۲.۵ هزار میلیارد تومان جابه‌جا شده است. صندوق‌های نقره نیز با معامله سه میلیارد و ۴۰۸ میلیون واحد، ارزش معاملاتی ۳.۷ هزار میلیارد تومان را ثبت کردند.

این اعداد یک پیام روشن دارند: طلا هنوز با فاصله بزرگ‌ترین مقصد سرمایه در بازار فلزات گران‌بهای بورس کالاست.

۳۲.۵ همت معامله در صندوق‌های طلا؛ فاصله طلا با نقره چقدر است؟

ارزش معاملات هفتگی صندوق‌های طلا تقریباً ۸.۸ برابر صندوق‌های نقره بوده است. این فاصله نشان می‌دهد باوجود رشد سریع بازار نقره، عمق و اندازه بازار صندوق‌های طلایی همچنان بسیار بیشتر است.

البته تعداد واحدهای معامله‌شده معیار دقیقی برای مقایسه اندازه این دو بازار نیست، زیرا قیمت هر واحد صندوق‌ها متفاوت است. با این حال، از نظر ارزش پولی، فاصله همچنان کاملاً محسوس است: ۳۲.۵ هزار میلیارد تومان برای طلا در برابر ۳.۷ هزار میلیارد تومان برای نقره.

مقیاس بزرگ صندوق‌های طلا اتفاقی نیست. تعداد صندوق‌های طلای فعال بورس کالا به ۳۵ صندوق رسیده و خالص ارزش دارایی آنها نیز اکنون از مرز تاریخی ۷۰۰ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. این رقم جایگاه صندوق‌های طلا را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای سرمایه‌گذاری بازار سرمایه ایران تثبیت می‌کند.

در مقابل، بازار صندوق‌های نقره بسیار جوان‌تر است. در معاملات ۱۹ مرداد هشت صندوق فعال نقره در بازار سرمایه حضور داشتند؛ هرچند فرآیند توسعه این بازار با راه‌اندازی و پذیره‌نویسی صندوق‌های جدید ادامه دارد.

۲.۹ تن نقره در بازار گواهی سپرده معامله شد

فعالیت قابل‌توجه فقط به صندوق‌ها محدود نبوده است. در بازار گواهی سپرده شمش نقره، دو میلیون و ۹۵۴ هزار و ۲۱۷ گواهی معامله شده که معادل حدود ۲.۹ تن شمش نقره بوده است.

ارزش این معاملات به هزار و ۲۰۷ میلیارد تومان رسیده است.

گواهی سپرده کالایی در عمل مالکیت مقدار مشخصی از کالای موجود در انبار مورد تأیید بورس کالا را نمایندگی می‌کند. در ساختار گواهی شمش نقره، هر گواهی معادل یک گرم نقره با عیار معاملاتی ۹۹۹.۹ است. بنابراین سرمایه‌گذار می‌تواند بدون تحویل فوری شمش فیزیکی، مالکیت نقره را در قالب یک ورقه بهادار معامله کند.

اهمیت رشد این بازار در کاهش برخی مشکلات خرید نقره فیزیکی است. هزینه‌های بسته‌بندی، اختلاف زیاد قیمت خرید و فروش بعضی شمش‌های کوچک، تشخیص عیار و نگهداری امن از موانع بازار سنتی هستند؛ در حالی که گواهی سپرده استانداردسازی بیشتری ایجاد می‌کند.

۲۱۱ کیلوگرم شمش طلا در یک هفته دست‌به‌دست شد

در بازار طلا نیز دو میلیون و ۱۱۹ هزار و ۴۴۰ گواهی سپرده شمش معامله شد که معادل ۲۱۱ کیلوگرم طلا بوده است. ارزش معاملات این بخش به ۵.۳ هزار میلیارد تومان رسید.

هر گواهی سپرده شمش طلا معادل ۰.۱ گرم یا ۱۰۰ سوت از شمش طلای مورد پذیرش بورس کالاست؛ بنابراین معامله بیش از دو میلیون گواهی به حجم فیزیکی حدود ۲۱۱ کیلوگرم منتهی می‌شود.

مقایسه طلا و نقره در این بخش جالب است. از نظر وزن، حجم نقره معامله‌شده حدود ۱۳.۷ برابر طلا بوده، اما از نظر ارزش مالی، معاملات گواهی طلایی بیش از چهار برابر گواهی نقره ارزش داشته است. دلیل اصلی نیز اختلاف بسیار بزرگ قیمت هر گرم دو فلز است.

همین تفاوت نشان می‌دهد مقایسه بازار طلا و نقره صرفاً بر اساس وزن می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

اتفاق جالب در بازار اختیار معامله؛ نقره از طلا جلو زد

شاید جذاب‌ترین بخش آمار هفتگی به معاملات اختیار معامله مربوط باشد.

در بازار مشتقات نقره ۲۱۰ هزار و ۹۵۶ قرارداد اختیار معامله به ارزش ۲۱۱ میلیارد تومان منعقد شده است. در طرف مقابل، اختیار معامله طلا ۶۱ هزار و چهار قرارداد به ارزش ۳۹ میلیارد تومان ثبت کرده است.

یعنی تعداد قراردادهای اختیار نقره حدود ۳.۵ برابر طلا و ارزش آنها بیش از پنج برابر بوده است.

البته به دلیل تفاوت مشخصات قراردادها، اندازه دارایی پایه و قیمت دو فلز، مقایسه مستقیم تعداد قراردادها به معنی بزرگ‌تر بودن بازار نقره از طلا نیست. با این حال، این حجم از فعالیت نشان می‌دهد معامله‌گران حرفه‌ای نسبت به ابزارهای مشتقه نقره بی‌تفاوت نیستند.

اختیار معامله برای معامله‌گر امکان طراحی استراتژی‌هایی فراتر از خرید ساده فلز را فراهم می‌کند؛ از پوشش ریسک گرفته تا معامله روی سناریوی افزایش یا کاهش قیمت. افزایش فعالیت در این بخش معمولاً یکی از نشانه‌های عمیق‌تر شدن بازار مالی یک دارایی است.

نزدیک ۴۳ هزار میلیارد تومان معامله در ابزارهای طلا و نقره

اگر فقط ارقام اعلام‌شده برای صندوق‌های طلا و نقره، گواهی‌های سپرده دو فلز و قراردادهای اختیار معامله را کنار یکدیگر قرار دهیم، مجموع ارزش گردش معاملات در این بخش‌ها به حدود ۴۲ هزار و ۹۵۷ میلیارد تومان می‌رسد.

از این رقم، حدود ۳۷.۸ هزار میلیارد تومان به ابزارهای مرتبط با طلا و نزدیک به ۵.۱ هزار میلیارد تومان به ابزارهای نقره مربوط می‌شود.

بنابراین در این مجموعه از بازارها، ارزش معاملات ابزارهای طلا حدود ۷.۴ برابر ابزارهای نقره است. این محاسبه به معنی ارزش خالص ورود سرمایه نیست؛ زیرا ارزش معاملات، مجموع خرید و فروش و گردش دارایی‌ها را اندازه‌گیری می‌کند و نباید با «ورود پول جدید» اشتباه گرفته شود.

این تفکیک برای تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد. افزایش ارزش معاملات ممکن است حاصل ورود سرمایه تازه باشد، اما می‌تواند نتیجه افزایش دفعات خرید و فروش همان سرمایه موجود نیز باشد.

سرمایه‌گذاران چرا به صندوق‌های طلا علاقه دارند؟

رشد صندوق‌های طلا را باید در متن بزرگ‌تر اقتصاد ایران دید. سرمایه‌گذاری مستقیم در طلای فیزیکی با مشکلاتی مانند نگهداری، احتمال سرقت، تشخیص اصالت و هزینه خرید و فروش همراه است؛ در حالی که صندوق‌های بورسی امکان خرید و فروش سریع‌تر و نگهداری غیرمستقیم طلا را فراهم می‌کنند.

عبور خالص ارزش دارایی صندوق‌های طلای فعال از ۷۰۰ همت نشان می‌دهد این ابزار دیگر یک بازار فرعی و کوچک نیست.

در شرایطی که نرخ ارز، تورم و ریسک‌های سیاسی می‌توانند انتظارات سرمایه‌گذاران را به سرعت تغییر دهند، صندوق‌های طلا برای بخشی از نقدینگی بازار به ابزاری برای پوشش ریسک کاهش ارزش پول تبدیل شده‌اند.

با این حال، خرید واحد صندوق طلا نیز بدون ریسک نیست. قیمت واحد می‌تواند تحت تأثیر تغییر قیمت طلای داخلی، دلار، اونس جهانی و میزان عرضه و تقاضا قرار گیرد و در برخی مقاطع فاصله قیمت بازار با خالص ارزش دارایی صندوق افزایش پیدا کند.

نقره می‌تواند رقیب جدی‌تری برای طلا شود؟

آمار هفته گذشته نشان می‌دهد نقره هنوز از نظر ارزش بازار فاصله زیادی با طلا دارد، اما سرعت شکل‌گیری ابزارهای مالی پیرامون این فلز قابل توجه است.

معامله ۳.۴ میلیارد واحد صندوق نقره، دادوستد ۲.۹ تن شمش در بازار گواهی سپرده و ثبت بیش از ۲۱۰ هزار قرارداد اختیار معامله نشان می‌دهد نقره دیگر صرفاً یک فلز فیزیکی در بازار سنتی نیست.

مزیت دیگر نقره، ماهیت دوگانه آن است. این فلز هم دارایی سرمایه‌ای است و هم در صنایع مختلف مصرف می‌شود. همین ویژگی می‌تواند در دوره‌هایی باعث نوسانات شدیدتر قیمت آن نسبت به طلا شود و در نتیجه برای معامله‌گران ریسک‌پذیر جذابیت بیشتری ایجاد کند.

اما این نوسان بالاتر به همان اندازه می‌تواند ریسک زیان را افزایش دهد؛ بنابراین رشد حجم معاملات نقره الزاماً به معنی کم‌ریسک‌تر شدن آن نیست.

پیام آمار بورس کالا؛ بازار فلزات گران‌بها در حال تغییر است

آمار هفته منتهی به ۲۳ مرداد یک تحول مهم را نشان می‌دهد: سرمایه‌گذاری روی طلا و نقره در ایران بیش از گذشته از خرید فیزیکی به سمت ابزارهای مالی قابل معامله حرکت کرده است.

صندوق‌های طلا با ۳۲.۵ همت معامله و ارزش دارایی بیش از ۷۰۰ همت همچنان رهبر بی‌رقیب این حوزه هستند. در همین حال، بازار نقره با توسعه صندوق‌ها، گواهی سپرده و به‌ویژه رشد معاملات اختیار معامله، در حال ساختن زیرساختی است که می‌تواند در آینده سهم بیشتری از سرمایه‌گذاران را جذب کند.

مهم‌ترین نکته برای سرمایه‌گذار این است که میان حجم معامله، ورود پول و بازده سرمایه‌گذاری تفاوت بگذارد. معامله ۴۳ هزار میلیارد تومانی به معنای ورود ۴۳ همت پول جدید نیست؛ بلکه نشانه‌ای از افزایش گردش و عمق معاملات در ابزارهای مرتبط با فلزات گران‌بهاست.

اگر این روند با افزایش تعداد سرمایه‌گذاران، رشد دارایی تحت مدیریت صندوق‌ها و توسعه بازار مشتقه ادامه پیدا کند، بورس کالا می‌تواند به یکی از اصلی‌ترین مسیرهای سرمایه‌گذاری طلا و نقره در ایران تبدیل شود؛ بازاری که دیگر فقط درباره شمش و سکه نیست، بلکه صندوق، گواهی و قراردادهای مشتقه نیز بخش بزرگی از بازی را تشکیل می‌دهند.