معاملات خرد بورس از ۳۹ همت عبور کرد؛ شاخص در قله ۵.۷ میلیونی درجا زد، پول کجا می‌رود؟

داده‌های مدیریت نظارت بر بورس‌های سازمان بورس و اوراق بهادار، ارقام ارائه‌شده در گزارش اولیه را تأیید می‌کند. در پایان معاملات شنبه، شاخص کل بورس تهران در سطح ۵ میلیون و ۷۳۶ هزار و ۶۲۷ واحد قرار گرفت، شاخص هم‌وزن با رشد ۰.۱ درصدی به یک میلیون و ۶۰۶ هزار و ۴۳۹ واحد رسید و شاخص کل فرابورس نیز با افزایش حدود ۰.۳ درصدی در ارتفاع ۴۶ هزار و ۵۶ واحد ایستاد.

در همان روز، ارزش کل بازارهای سهام ایران شامل بورس تهران، بازار پایه و فرابورس حدود ۱۹ هزار و ۳۳۶ همت اعلام شد. بنابراین بازار سهام ایران در یکی از بالاترین سطوح اسمی تاریخ خود قرار دارد؛ اما برای ارزیابی قدرت واقعی بازار، ارزش بازار و عدد شاخص به‌تنهایی کافی نیستند.

عدد مهم بورس شنبه؛ ۳۹ هزار و ۳۰۷ میلیارد تومان معامله خرد

شاید مهم‌ترین عدد آمار رسمی شنبه، ارزش معاملات خرد باشد.

مدیریت نظارت بر بورس‌های سازمان بورس اعلام کرده مجموع معاملات بازار خرد و TAL در سهام و صندوق‌های سهامی به ۳۹ هزار و ۳۰۷ میلیارد تومان رسیده است. این سطح از معاملات نشان می‌دهد برخلاف دوره‌های رکودی بورس، نقدشوندگی و گردش پول هنوز در سطح قابل توجهی قرار دارد.

البته در برخی گزارش‌های تحلیلی رقم حدود ۳۹ هزار و ۱۵۵ میلیارد تومان برای ارزش معاملات ذکر شده است. این تفاوت کوچک عمدتاً به تعریف اقلام محاسبه‌شده، زمان استخراج داده و اضافه شدن معاملات پایانی مربوط می‌شود؛ برای گزارش آماری رسمی، عدد ۳۹ هزار و ۳۰۷ میلیارد تومان اعلام‌شده توسط مدیریت نظارت بر بورس‌ها مبنای دقیق‌تری است.

بالا ماندن این عدد از یک جهت امیدوارکننده است. اصلاح بازار زمانی خطرناک‌تر می‌شود که هم قیمت‌ها پایین بیایند و هم حجم معاملات خشک شود؛ زیرا چنین وضعی نشان می‌دهد خریدار جدیدی حاضر نیست جای فروشندگان را بگیرد. شنبه اما سهام با حجم بالایی دست‌به‌دست شد.

مسئله اینجاست که همه این گردش نقدینگی الزاماً به معنای «ورود پول جدید» نیست.

۲۶۴ همت معامله شد؛ چرا این رقم را نباید با معاملات سهام اشتباه گرفت؟

عدد بزرگ‌تر گزارش شنبه، ۲۶۴ همت مجموع ارزش معاملات بازارهای بورس و فرابورس است.

این عدد در نگاه اول می‌تواند این تصور را ایجاد کند که ۲۶۴ هزار میلیارد تومان سهام میان معامله‌گران جابه‌جا شده؛ اما چنین برداشتی دقیق نیست.

آمار «مجموع معاملات بورس و فرابورس» طیف گسترده‌تری از ابزارها و بازارها را در بر می‌گیرد و نمی‌توان آن را معادل معاملات خرد سهام دانست. برای سنجش حرارت واقعی معاملات سهامداران عادی، همان شاخص ۳۹.۳ همتی بازار خرد و صندوق‌های سهامی اهمیت بیشتری دارد.

این تفاوت به‌خصوص برای تحلیلگران بازار مهم است. ممکن است در یک روز ارزش کل معاملات به دلیل جابه‌جایی‌های بزرگ در اوراق یا سایر ابزارها جهش کند، بدون آنکه تقاضای حقیقی برای سهام به همان نسبت افزایش یافته باشد.

بنابراین تیتر «۲۶۴ همت معامله در بورس» به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت سهام ارائه نمی‌دهد.

TAL چیست و چرا فقط ۲۲۲ میلیارد تومان معامله شد؟

در مرحله معاملات پایانی یا TAL شنبه، ۱۳۸ نماد به ارزش ۲۲۲ میلیارد تومان معامله شدند.

TAL یا Trading At Last مرحله‌ای است که پس از بازار عادی به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد سهام مشمول را با قیمت پایانی همان روز خریدوفروش کنند. سازمان بورس توضیح داده این مرحله در دستورالعمل معاملات پیش‌بینی شده و برای بورس تهران در قالب یک بازه ۱۵ دقیقه‌ای بعد از پایان بازار عادی اجرا می‌شود.

معاملات TAL از ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ برای همه نمادهای سهامی بازار اول و دوم بورس تهران دوباره فعال شده است. یکی از اهداف آن فراهم کردن امکان معامله برای سرمایه‌گذارانی است که نمی‌خواهند درگیر نوسانات لحظه‌ای جلسه عادی باشند و ترجیح می‌دهند دقیقاً با قیمت پایانی معامله کنند.

ارزش ۲۲۲ میلیارد تومانی TAL شنبه در مقایسه با رکوردهای اخیر این بازار عدد بزرگی نیست. برای نمونه، در خرداد امسال رکورد روزانه TAL به یک هزار و ۸۱۱ میلیارد تومان رسیده بود.

پس بخش عمده رقم ۳۹.۳ همتی شنبه همچنان در بازار عادی شکل گرفته و TAL سهم نسبتاً محدودی از گردش معاملات داشته است.

چرا شاخص با این حجم معاملات رشد نکرد؟

این دقیقاً مهم‌ترین پرسش آمار شنبه است.

بورس هفته قبل صعود قدرتمندی را تجربه کرده بود و شاخص کل به سقف‌های تاریخی تازه رسیده بود. در چنین شرایطی بخشی از معامله‌گران کوتاه‌مدت طبیعی است که سود خود را ذخیره کنند. گزارش‌های معاملاتی شنبه نیز خروج حدود ۳ هزار و ۷۱۴ میلیارد تومان پول حقیقی و برتری سرانه فروش حقیقی بر خرید را ثبت کرده‌اند.

به همین دلیل ارزش بالای معاملات را می‌توان از دو زاویه دید.

از یک طرف، وجود خریدار برای جذب این حجم از عرضه نشان می‌دهد نقدشوندگی بازار هنوز بالاست. از طرف دیگر، خروج چند همتی پول حقیقی نشان می‌دهد بخش مهمی از سرمایه‌گذاران ترجیح داده‌اند در نزدیکی سقف تاریخی بخشی از سهام خود را نقد کنند.

نتیجه این تقابل دقیقاً در شاخص دیده شد: عرضه و تقاضا هر دو بالا بودند و شاخص کل عملاً درجا زد.

بنابراین صفر بودن بازده شاخص شنبه به معنای نبود فعالیت در بازار نبود؛ برعکس، پشت یک شاخص تقریباً ثابت، یکی از روزهای پرگردش بازار جریان داشت.

رشد هم‌وزن چه پیامی داشت؟

شاخص هم‌وزن شنبه ۰.۱ درصد مثبت شد، در حالی که شاخص کل تقریباً هیچ تغییری نکرد.

این اختلاف نشان می‌دهد فشار عرضه در نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز بیشتر بوده و بخشی از شرکت‌های کوچک و متوسط همچنان توانسته‌اند رشد کنند.

این نکته برای معامله‌گرانی که فقط شاخص کل را نگاه می‌کنند اهمیت دارد. ممکن است شاخص کل روزی منفی باشد، اما صدها سهم کوچک مثبت معامله شوند؛ همان‌طور که ممکن است چند نماد بزرگ شاخص را بالا ببرند در حالی که بیشتر بازار منفی است.

به همین دلیل در شرایط فعلی، شاخص هم‌وزن، ارزش معاملات، ورود و خروج پول حقیقی و قدرت خریدار باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

ارزش ۱۹ هزار و ۳۳۶ همتی بازار چه معنایی دارد؟

ارزش کل بازار سهام ایران شنبه در محدوده ۱۹ هزار و ۳۳۶ همت قرار گرفت.

این عدد ارزش اسمی مجموع شرکت‌های حاضر در بورس، فرابورس و بازار پایه را منعکس می‌کند و بالا رفتن آن طی موج صعودی اخیر طبیعی است.

اما ارزش بازار بالا به خودی خود نمی‌گوید سهام ارزان است یا گران.

برای پاسخ به این سؤال باید سود شرکت‌ها، نرخ ارز، نرخ بهره، ارزش جایگزینی دارایی‌ها، قیمت‌های جهانی و ریسک‌های سیاسی بررسی شوند. ممکن است ارزش بازار رکورد بزند، اما سودآوری شرکت‌ها نیز همزمان رشد کرده باشد؛ یا برعکس، قیمت سهام بسیار سریع‌تر از متغیرهای بنیادی حرکت کرده باشد.

به همین دلیل رسیدن بازار به ۱۹ هزار همت بیش از آنکه سیگنال خرید یا فروش باشد، نشان‌دهنده ابعاد اسمی جدید بورس پس از جهش ماه‌های اخیر است.

آمار صبح یکشنبه چه می‌گوید؟ اولین آزمون بعد از توقف شاخص

معاملات امروز یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ نیز تا این لحظه اهمیت آمار شنبه را بیشتر کرده است.

در ابتدای بازار امروز، شاخص کل در مقطعی حدود ۳۹ هزار واحد عقب نشست و تا حوالی ۵ میلیون و ۶۹۷ هزار واحد پایین آمد؛ اما با کاهش فشار فروش بخش بزرگی از این افت جبران شد. در تازه‌ترین داده منتشرشده هنگام تهیه این گزارش، شاخص حدود ۸ هزار و ۷۰۰ واحد پایین‌تر از روز قبل و در محدوده ۵ میلیون و ۷۲۸ هزار واحد قرار داشت. این ارقام مربوط به میانه معاملات است و تا پایان بازار می‌تواند تغییر کند.

رفتار امروز یک پیام مهم دارد: خریداران کاملاً بازار را ترک نکرده‌اند.

اگر فشار فروش اولیه می‌توانست بدون مقاومت ادامه پیدا کند، اصلاح بسیار عمیق‌تری محتمل بود؛ اما بازگشت تقاضا بخشی از افت را جبران کرده است. در عین حال همین عقب‌نشینی نشان می‌دهد عبور از سقف ۵.۷ میلیون واحد دیگر مانند هفته قبل ساده نیست.

۳۹ همت معامله؛ خبر خوب یا هشدار؟

پاسخ این سؤال به معاملات روزهای آینده بستگی دارد.

اگر ارزش معاملات خرد در محدوده‌های بالا باقی بماند، خروج پول حقیقی کاهش پیدا کند و شاخص پس از چند ریزموج اصلاحی بتواند کف‌های بالاتری بسازد، می‌توان معاملات شنبه را یک دست‌به‌دست شدن سالم پس از صعود دانست.

اما سناریوی نگران‌کننده زمانی شکل می‌گیرد که ارزش معاملات بالا بماند ولی خروج سنگین پول حقیقی برای چند جلسه ادامه پیدا کند. در آن حالت، گردش بالا دیگر الزاماً نشانه قدرت بازار نیست و می‌تواند معنای دیگری داشته باشد: انتقال سهام از خریداران دیرهنگام به فروشندگانی که در قیمت‌های پایین‌تر وارد شده‌اند.

آمار شنبه فعلاً هر دو امکان را باز گذاشته است.

بورس در ۲۴ مرداد کم‌معامله یا بی‌رمق نبود؛ بیش از ۳۹ هزار میلیارد تومان معاملات خرد ثبت شد، شاخص هم‌وزن اندکی رشد کرد و ارزش کل بازار به ۱۹ هزار و ۳۳۶ همت رسید. با این حال خروج پول حقیقی و توقف شاخص در قله ۵.۷ میلیونی نشان می‌دهد بازار وارد مرحله حساس‌تری شده است. از اینجا به بعد، مهم‌ترین عدد دیگر فقط «شاخص کل» نیست؛ باید دید این حجم سنگین معاملات در نهایت با ورود پول و قدرت خریدار همراه می‌شود یا به سکوی خروج معامله‌گرانی تبدیل خواهد شد که پس از صعود اخیر در حال شناسایی سود هستند.