فکت‌چک | ماجرای خبر انفجار در عسلویه، جم و کنگان چیست؟

ماجرا از شامگاه سه‌شنبه و پس از انتشار گزارش‌هایی درباره شنیده‌شدن صدای انفجار در جنوب استان بوشهر شدت گرفت. صداوسیما به نقل از فرماندار عسلویه گزارش کرد که حوالی ساعت ۲۰ و ۱۰ دقیقه صدای یک انفجار در شهرستان عسلویه شنیده شده است. همین خبر در فاصله کوتاهی در شبکه‌های اجتماعی با روایت‌های متفاوت بازنشر شد و در برخی موارد، محدوده وقوع حادثه به شهر عسلویه، جم و کنگان نیز تعمیم داده شد.

در ادامه، مقام‌های محلی جم و کنگان به این اخبار واکنش نشان دادند. فرماندار جم اعلام کرد تا زمان اعلام خبر هیچ صدای انفجاری در این شهرستان شنیده نشده و وضعیت منطقه عادی است. فرماندار کنگان نیز وقوع انفجار در این شهرستان را رد کرد و اخبار منتشرشده در این‌باره را فاقد صحت دانست. این دو موضع رسمی، بخش مهمی از روایت در حال گردش در فضای مجازی را که از وقوع همزمان انفجار در چند شهرستان جنوبی استان بوشهر خبر می‌داد، زیر سؤال برد.

درباره عسلویه اما ماجرا نیازمند دقت بیشتری است. برخی خبرها با عنوان «انفجار در عسلویه» منتشر شدند؛ عبارتی که می‌تواند هم به شهر عسلویه و هم به شهرستان عسلویه یا مناطق صنعتی پیرامون آن اشاره داشته باشد. یک منبع آگاه اعلام کرده است انفجاری در محدوده شهر عسلویه رخ نداده و حادثه مورد اشاره خارج از محدوده شهری بوده است. در همین حال، گزارش دیگری نیز شنیده‌شدن صدای انفجار در شهرستان عسلویه را به نقل از فرماندار این شهرستان تأیید کرده است.

این تفاوت جغرافیایی، بخش تعیین‌کننده فکت‌چک است. «شهر عسلویه»، «شهرستان عسلویه» و مناطق صنعتی اطراف آن یک مفهوم واحد نیستند و حذف این تفکیک در تیترها و پست‌های شبکه‌های اجتماعی می‌تواند تصویری نادرست از محل حادثه ایجاد کند. براساس اطلاعات موجود، نمی‌توان اصل شنیده‌شدن صدای انفجار در شهرستان عسلویه را رد کرد، اما ادعای وقوع انفجار در داخل محدوده شهری عسلویه با توضیحات منتشرشده از سوی منابع محلی همخوانی ندارد.

در مورد جم و کنگان وضعیت روشن‌تر است. مسئولان محلی هر دو شهرستان وقوع انفجار را تکذیب کرده و شرایط منطقه را عادی اعلام کرده‌اند. بنابراین پست‌ها و پیام‌هایی که وقوع انفجار در این دو شهرستان را به‌عنوان خبر قطعی منتشر کرده‌اند، تا زمان تنظیم این گزارش پشتوانه رسمی ندارند.

در چنین شرایطی، سرعت انتشار خبر در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند مرز میان «صدای شنیده‌شده»، «وقوع حادثه»، «محل دقیق حادثه» و «گسترش آن به مناطق دیگر» را از بین ببرد. یک گزارش اولیه درباره شنیده‌شدن صدا در یک محدوده ممکن است در چند دقیقه به خبر وقوع چند انفجار در چند شهرستان تبدیل شود؛ در حالی که بررسی‌های بعدی مقام‌های محلی، بخش قابل توجهی از این روایت‌ها را تأیید نکند.

بررسی مجموعه اطلاعات موجود نشان می‌دهد روایت فراگیری که از وقوع انفجار در عسلویه، جم و کنگان به‌صورت همزمان خبر می‌دهد، قابل تأیید نیست. وقوع انفجار در جم و کنگان از سوی فرمانداران این دو شهرستان رد شده است. در عسلویه نیز اصل شنیده‌شدن صدای انفجار در سطح شهرستان گزارش شده، اما منابع محلی وقوع انفجار در داخل شهر عسلویه را تأیید نکرده‌اند.

بنابراین نتیجه فکت‌چک این است که ادعای وقوع انفجار همزمان در شهر عسلویه، جم و کنگان نادرست و گمراه‌کننده است. درباره عسلویه، اصل گزارش حادثه یا شنیده‌شدن صدای انفجار را نمی‌توان تکذیب کرد، اما محل دقیق آن باید با احتیاط و براساس اطلاع‌رسانی رسمی بیان شود. در مورد جم و کنگان نیز تا این لحظه مقام‌های مسئول وقوع انفجار را صراحتاً رد کرده‌اند.