حمله دوم آمریکا به نفتکش ایرانی در نزدیکی جاسک؛ خدمه دو کشتی تخلیه شدند / تنش دریای عمان دوباره اوج گرفت

گزارش تازه صداوسیما می‌گوید ارتش آمریکا دومین نفتکش را در محدوده دریایی جاسک هدف قرار داده است. طبق همین گزارش، عملیات تخلیه خدمه هر دو شناور آغاز شده و افراد حاضر در نفتکش‌ها با قایق‌های نجات به سمت ساحل جاسک منتقل می‌شوند.

آسوشیتدپرس نیز ساعاتی بعد گزارش داد تلویزیون دولتی ایران ابتدا از اصابت به یک نفتکش در نزدیکی ساحل یک‌بنی خبر داده و سپس حمله به نفتکش دوم در آب‌های جاسک را اعلام کرده است. این خبرگزاری به نقل از یک مقام آمریکایی که نخواست نامش منتشر شود، اصل انجام حملات آمریکا به چند نفتکش ایرانی در روز سه‌شنبه را تأیید کرد.

تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات دقیقی درباره نام دو نفتکش هدف‌گرفته‌شده در جاسک، میزان خسارت واردشده و وضعیت نهایی آنها به‌طور عمومی منتشر نشده است.

همچنین تاکنون گزارشی از تلفات جانی خدمه این دو نفتکش منتشر نشده و داده‌های اولیه از تخلیه آنها حکایت دارد.

حمله همزمان در جاسک و نزدیکی خارک

تحولات سه‌شنبه فقط به جاسک محدود نبوده است.

رویترز گزارش داده رسانه‌های ایرانی از انفجارهایی در نزدیکی جزیره خارک و بندر جاسک خبر داده‌اند. طبق گزارش تسنیم که رویترز به آن استناد کرده، یک موشک آمریکایی به نفتکشی در فاصله حدود چهار مایلی جزیره خارک برخورد کرده و خدمه آن در حال تخلیه بوده‌اند؛ در گزارش اولیه تلفاتی اعلام نشده است.

خارک به دلیل جایگاه ویژه در صادرات نفت ایران اهمیت راهبردی بسیار بالایی دارد و همزمانی حمله به شناورها در حوالی خارک و جاسک، نشان می‌دهد تقابل دریایی میان دو طرف بار دیگر به زیرساخت صادرات انرژی کشیده شده است.

رویترز در نخستین گزارش خود نوشته بود وزارت دفاع آمریکا در آن مقطع هنوز واکنش رسمی فوری به گزارش حملات جدید نشان نداده بود. با این حال، گزارش بعدی آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام آمریکایی، انجام حملات به چند نفتکش را تأیید کرد.

آمریکا چرا دوباره نفتکش‌های ایرانی را هدف قرار داد؟

آسوشیتدپرس به نقل از مقام آمریکایی نوشته است حملات سه‌شنبه در پاسخ به تلاش‌های تازه برای حمله موشکی به یک کشتی جنگی نیروی دریایی آمریکا انجام شده است. این روایت، موضع طرف آمریکایی درباره علت عملیات است و جزئیات کامل واقعه هنوز از سوی منابع مستقل قابل تأیید نیست.

این اولین بار در روزهای اخیر نیست که آمریکا نفتکش‌های مرتبط با ایران را هدف قرار می‌دهد.

فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، روز ۵ سپتامبر اعلام کرده بود پس از شلیک موشک‌های بالستیک سپاه به سوی دو شناور جنگی آمریکا، سه نفتکش را هدف قرار داده است. سنتکام مدعی شد نفتکش Downy را در نزدیکی خارک و Stark 1 را حوالی جاسک «برای همیشه از کار انداخته» و نفتکش بدون بار Kylo یا Noxen را در دریای عمان منهدم کرده است.

سنتکام همچنین این نفتکش‌ها را بخشی از شبکه‌ای توصیف کرده که به ادعای واشنگتن منابع مالی سپاه را تأمین می‌کند. ایران روایت آمریکا از مشروعیت چنین اقداماتی را نمی‌پذیرد و حملات به شناورهای خود را تعرض نظامی می‌داند.

حمله تازه با عملیات سه روز قبل اشتباه گرفته نشود

یکی از نکات مهم در پوشش این خبر، تفکیک حملات سه‌شنبه ۱۷ شهریور از عملیات روز ۱۴ شهریور است.

سه روز قبل آمریکا رسماً نام سه نفتکش Downy، Stark 1 و Kylo را اعلام کرد. اما درباره دو نفتکش جدید هدف‌گرفته‌شده در حوالی جاسک در شامگاه سه‌شنبه هنوز نام شناورها در گزارش‌های معتبر در دسترس اعلام نشده است.

بنابراین نمی‌توان در این مرحله با قطعیت گفت نفتکش‌های تازه دقیقاً چه شناورهایی بوده‌اند یا میزان آسیب آنها چقدر است.

همین موضوع در مورد نوع تسلیحات مورد استفاده نیز صدق می‌کند. گزارش‌های اولیه از حمله آمریکا خبر می‌دهند، اما برای دو نفتکش جاسک هنوز جزئیات عملیاتی مشابه بیانیه رسمی سنتکام در حملات قبلی منتشر نشده است.

تنگه هرمز خلوت‌تر شد؛ فقط هفت کشتی کالایی در یک روز

افزایش حملات به نفتکش‌ها در منطقه‌ای رخ می‌دهد که کشتیرانی تجاری پیش از این نیز به‌شدت تحت فشار قرار گرفته است.

رویترز به استناد اطلاعات شرکت Kpler گزارش داده روز دوشنبه فقط هفت شناور حامل کالا از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ در حالی که این تعداد روز قبل هشت فروند بوده است. البته بعضی کشتی‌ها ممکن است دستگاه‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش کرده باشند و در آمار دیده نشوند.

این عدد در مقایسه با شرایط عادی بسیار پایین است.

رویترز یادآوری کرده پیش از آغاز دور تازه جنگ، حدود ۲۰ درصد عرضه نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. در هفته‌های اخیر صادرات از این مسیر به‌شدت مختل شده و بخشی از کشورهای تولیدکننده به مسیرهای جایگزین روی آورده‌اند.

بنابراین هر حمله تازه به نفتکش‌ها در اطراف جاسک یا خارک می‌تواند ریسک بیمه، هزینه حمل و نگرانی شرکت‌های کشتیرانی را افزایش دهد؛ حتی اگر خود تنگه به‌طور کامل بسته نشود.

نفت دوباره در آستانه ۱۰۰ دلار قرار گرفت

بازار جهانی نفت پیش از انتشار جزئیات کامل حمله دوم جاسک نیز تحت فشار تحولات منطقه قرار داشت.

قیمت نفت برنت روز سه‌شنبه با رشد ۹۲ سنتی در ۹۷ دلار و ۹۲ سنت بسته شد و نفت WTI نیز به ۹۳ دلار و سه سنت رسید. رویترز این ارقام را بالاترین سطوح چند هفته اخیر دانسته است.

مهم است توجه شود که این افزایش را نمی‌توان به حمله دوم نفتکش در جاسک نسبت داد؛ بخش عمده رشد قیمت پیش از انتشار این خبر و تحت تأثیر مجموعه‌ای از نگرانی‌های عرضه، حملات منطقه‌ای و اختلال در کشتیرانی رخ داده بود.

اما ادامه هدف قرار گرفتن نفتکش‌ها می‌تواند ریسک ژئوپلیتیک بازار را در معاملات بعدی افزایش دهد.

بانک‌هایی از جمله گلدمن ساکس نیز در روزهای اخیر پیش‌بینی قیمت نفت خود را افزایش داده‌اند؛ زیرا انتظار دارند اختلال در مسیرهای کشتیرانی خاورمیانه طولانی‌تر شود.

جاسک چرا در این تقابل اهمیت دارد؟

جاسک در شرق تنگه هرمز و در ساحل دریای عمان قرار دارد و موقعیت آن برای ایران از یک جهت کلیدی است: این منطقه امکان فعالیت و انتقال انرژی را بدون وابستگی کامل به مسیر داخلی خلیج فارس فراهم می‌کند.

به همین دلیل هرگونه افزایش عملیات نظامی در اطراف جاسک از نظر امنیت انرژی و کشتیرانی فراتر از یک حادثه محدود دریایی اهمیت دارد.

در حملات ۵ سپتامبر نیز یکی از نفتکش‌هایی که سنتکام رسماً هدف قرار دادن آن را پذیرفت، Stark 1 در نزدیکی جاسک بود. اکنون گزارش حمله به دو نفتکش دیگر در همین محدوده نشان می‌دهد این منطقه بار دیگر به یکی از کانون‌های اصلی تقابل دریایی تبدیل شده است.

خطر ورود جنگ نفتکش‌ها به مرحله تازه

آنچه تحولات سه‌شنبه را مهم می‌کند، تکرار سریع حملات است.

حمله به نفتکش دیگر یک حادثه منفرد نیست؛ تنها در فاصله چند روز چند شناور در حوالی خارک، جاسک و دریای عمان هدف قرار گرفته‌اند. در مقابل، ایران نیز تهدید کرده در صورت ادامه حملات آمریکا، پاسخ خود را گسترش خواهد داد و درباره ایجاد یک «منطقه ممنوعه دریایی» تازه در اطراف تنگه هرمز سخن گفته است.

چنین چرخه‌ای می‌تواند سه پیامد فوری داشته باشد: کاهش بیشتر تردد کشتی‌ها، افزایش هزینه بیمه و حمل نفت و بالا رفتن ریسک جهش قیمت انرژی در بازار جهانی.

فعلاً مهم‌ترین مسئله انسانی، سلامت خدمه دو نفتکش هدف‌گرفته‌شده در جاسک است. گزارش‌های اولیه از انتقال آنها به ساحل با قایق‌های نجات حکایت دارد و تاکنون خبری از تلفات منتشر نشده است.