مصاحبه جنجالی زنوزی بعد از پرونده خداداد و عالیشاه؛ قانون چه می‌گوید و کدام ادعاها محل بحث است؟

مصاحبه تازه مالک تراکتور بار دیگر مجموعه‌ای از بحث‌های قدیمی و جدید را کنار هم قرار داد. زنوزی از آنچه برخورد دوگانه با باشگاهش می‌داند انتقاد کرد، رسانه‌ها را به رعایت نکردن عدالت متهم کرد و درباره اتفاقات دیدار تراکتور و گل‌گهر نیز به دفاع از موضع باشگاه پرداخت. او در عین محکوم‌کردن بی‌اخلاقی، رفتار خداداد عزیزی را ناشی از عصبانیت دانست و گفت اگر با اتفاقات مشابه در گذشته برخورد می‌شد، شاید ماجرای اخیر رخ نمی‌داد.

همین نقطه، مهم‌ترین محل اختلاف است: مسئولیت اتفاقات یک مسابقه تا کجا متوجه رفتار قبلی دیگران است و از کجا باید مسئولیت رفتار اعضای هر باشگاه را مستقل بررسی کرد؟

پرونده خداداد عزیزی و عالیشاه؛ رأی رسمی چه بود؟

دیدار تراکتور و گل‌گهر فقط با نتیجه داخل زمین تمام نشد. حواشی پس از مسابقه به انتشار فایل‌های صوتی، بیانیه‌های دو باشگاه و در نهایت ورود کمیته انضباطی منجر شد.

براساس رأی رسمی فدراسیون فوتبال، خداداد عزیزی به دلیل بدرفتاری، استفاده از الفاظ موهن و رفتار غیرورزشی و با لحاظ سوابق انضباطی قبلی، چهار ماه از حضور در ورزشگاه‌های فوتبال محروم و دو میلیارد تومان جریمه شد. امید عالیشاه نیز بابت بدرفتاری در قبال مقام غیررسمی، چهار جلسه محروم و ۵۰۰ میلیون تومان جریمه شد.

تراکتور به رأی عزیزی اعتراض کرد و مدعی شد گزارش ناظر مسابقه تخلفات متعددی را به عالیشاه نسبت داده و میان مجازات دو طرف تناسب وجود ندارد. باشگاه رسماً اعلام کرد پرونده را در کمیته استیناف پیگیری می‌کند.

بنابراین برخلاف برخی روایت‌های دوطرفه در فضای هواداری، کمیته انضباطی هر دو طرف ماجرا را مجازات کرده است؛ اختلاف اصلی بر سر شدت و تناسب مجازات‌ها است.

زنوزی درباره خداداد چه گفت؟

مالک تراکتور در مصاحبه جدید گفت هرگونه بی‌اخلاقی را محکوم می‌کند، اما رفتار عزیزی را ناشی از عصبانیت دانست و در ادامه مسئولیت بخشی از شکل‌گیری چنین فضایی را متوجه رفتارهای قبلی در فوتبال، رسانه‌ها و فدراسیون کرد.

او گفت: «شما تراکتور را به جایی می‌رسانید که این اتفاقات رخ می‌دهد.»

این جمله از منظر رسانه‌ای شاید مهم‌ترین بخش صحبت او باشد، زیرا بحثی اساسی درباره مفهوم مسئولیت ایجاد می‌کند. حتی اگر یک باشگاه یا مدیر معتقد باشد طرف مقابل آغازگر تنش بوده، مجازات انضباطی معمولاً رفتار هر فرد را جداگانه بررسی می‌کند. در رأی عزیزی نیز صراحتاً به پنج سابقه انضباطی او از زمان حضور در سمت مدیریتی تراکتور اشاره شده است.

به همین دلیل، «تحریک شدن» و «وجود اتفاقات قبلی» می‌تواند بخشی از دفاعیات یک پرونده باشد، اما به‌خودی‌خود رفتار بعدی را از مسئولیت انضباطی خارج نمی‌کند.

ماجرای دست جلوی دهان؛ زنوزی اشتباه کرد؟

یکی از بحث‌برانگیزترین قسمت‌های گفت‌وگو، ادعای زنوزی بود که عالیشاه باید به دلیل پوشاندن دهان هنگام صحبت اخراج می‌شد.

در برخی مطالب انتقادی گفته شده این قانون فقط به‌صورت آزمایشی در جام جهانی اجرا شده و مجازات آن کارت زرد بوده است؛ اما این بخش دقیق نیست.

IFAB در ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ رسماً قانونی را تصویب کرد که طبق آن، اگر بازیکن هنگام گفت‌وگوی تحریک‌آمیز، تحقیرآمیز یا تنش‌آلود با حریف دهان خود را بپوشاند، برگزارکننده مسابقات می‌تواند این رفتار را در مقررات خود به‌عنوان اخراج مستقیم تعریف کند. این قانون در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز اجرا شد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: خود IFAB کنار این بند عبارت competition option را قرار داده است. یعنی این قانون برای تمام رقابت‌های دنیا به شکل خودکار و اجباری اجرا نمی‌شود و برگزارکننده هر مسابقات باید آن را بپذیرد.

بنابراین برای اینکه گفته شود عالیشاه «حتماً باید اخراج می‌شد»، ابتدا باید مشخص شود سازمان لیگ ایران این گزینه را رسماً برای لیگ برتر ۱۴۰۵-۱۴۰۶ تصویب و به داوران ابلاغ کرده است یا خیر. در جست‌وجوی منابع عمومی، سند رسمی روشنی درباره اجرای این گزینه در لیگ ایران پیدا نمی‌شود.

پس گزاره دقیق این است: کارت قرمز برای پوشاندن دهان واقعاً در قوانین جدید IFAB وجود دارد، اما اجرای آن اختیاری و وابسته به مقررات هر مسابقات است.

ادعای سه بر صفر شدن بازی به دلیل فحاشی چطور؟

زنوزی در بخش دیگری از صحبت‌هایش پرسید مگر قانونی وجود ندارد که در ورزشگاه‌های دارای فحاشی، بازی سه بر صفر اعلام شود.

اینجا نیز باید میان انواع تخلف تفاوت گذاشت.

رأی‌های انضباطی گذشته نشان می‌دهند فحاشی و تخلفات تماشاگران می‌تواند به جریمه مالی، کاهش ظرفیت یا برگزاری مسابقه بدون تماشاگر منجر شود. سه بر صفر شدن نتیجه معمولاً به شرایط شدیدتر یا تخلفات مؤثر بر برگزاری و نتیجه مسابقه، مانند استفاده از بازیکن غیرمجاز، ترک زمین یا نیمه‌تمام ماندن مسابقه در برخی شرایط مربوط می‌شود. نمونه آرای کمیته استیناف نیز نشان داده برای فحاشی و رفتار تماشاگران، مجازات‌هایی مانند کاهش ظرفیت اعمال شده است.

بنابراین نمی‌توان به شکل کلی گفت هر مسابقه‌ای که در آن فحاشی رخ دهد باید سه بر صفر شود.

جمله عجیب مدیرعامل تراکتور درباره شجاع خلیل‌زاده

بخش دیگری از حاشیه‌ها به اظهارات حجت کریمی، مدیرعامل تراکتور، مربوط می‌شود.

او گفته بود پیش از مسابقه از لیدرها خواسته شده علیه بازیکنان حریف فحاشی صورت نگیرد، اما پس از بازی شجاع خلیل‌زاده از او گلایه کرده که چرا اجازه نداده روی سکوها اتفاقی بیفتد.

این اظهارات با روایت رسمی باشگاه درباره تلاش برای کنترل فضای ورزشگاه قابل جمع است، اما در عین حال پیچیدگی فضای داخلی تیم را نیز نشان می‌دهد. وقتی مدیریت یک باشگاه روی کنترل سکوها تأکید می‌کند، انتظار طبیعی این است که بازیکنان بانفوذ همان باشگاه نیز در همین مسیر حرکت کنند.

تراکتور «بالاتر از استقلال و پرسپولیس»؟

زنوزی در همان گفت‌وگو به گستردگی هواداران تراکتور در داخل و خارج ایران اشاره کرد و تعداد پیام‌های تبریک خارجی پس از قهرمانی این تیم را نشانه جایگاه بین‌المللی باشگاه دانست. گزارش‌های منتشرشده از مصاحبه، جمله‌ای از او نقل کرده‌اند که تراکتور را از نظر جایگاه موردنظرش بالاتر از استقلال و پرسپولیس قرار می‌دهد.

اصل دریافت پیام‌های خارجی ساختگی نیست؛ برای مثال رئیس فدراسیون فوتبال اسپانیا در تابستان امسال رسماً به پیام زنوزی پاسخ داده بود.

اما تعداد پیام‌های تبریک به‌تنهایی معیار استانداردی برای مقایسه بزرگی باشگاه‌ها نیست. تعداد هوادار، افتخارات داخلی و بین‌المللی، درآمد، ارزش تجاری، سابقه تاریخی و شاخص‌های متعدد دیگری در چنین مقایسه‌ای دخیل هستند.

بنابراین این بخش از صحبت مالک تراکتور بیشتر یک موضع و ارزیابی شخصی است تا نتیجه‌ای قابل اثبات با یک شاخص واحد.

تراکتور، هویت هواداری و خطر دو قطبی شدن بحث‌ها

تراکتور بدون تردید یکی از پرهوادارترین تیم‌های فوتبال ایران است و جایگاه ویژه‌ای در آذربایجان دارد. خود زنوزی نیز در مصاحبه‌های گذشته تأکید کرده تراکتور متعلق به کل مردم ایران است.

با این حال، منتقدان او بارها نسبت به پیوند خوردن اختلافات فوتبالی با بحث‌های هویتی هشدار داده‌اند. مشکل از جایی آغاز می‌شود که نقد عملکرد یک مدیر، بازیکن یا باشگاه به توهین به یک جامعه بزرگ‌تر تعبیر شود؛ زیرا در این صورت امکان نقد حرفه‌ای فوتبال دشوارتر می‌شود.

همین اصل درباره همه باشگاه‌ها صدق می‌کند. مدیران، مربیان و بازیکنان باید بتوانند مورد نقد قرار گیرند، بدون اینکه نقد آنها معادل دشمنی با هواداران، شهر یا هویت فرهنگی وابسته به آن باشگاه تلقی شود.

مصاحبه زنوزی چه چیزی را دوباره نشان داد؟

گفت‌وگوی اخیر مالک تراکتور بار دیگر نشان داد اختلاف این باشگاه با بخشی از ساختار فوتبال ایران تنها یک پرونده انضباطی نیست. زنوزی معتقد است تراکتور در داوری، رسانه، پرونده‌های انضباطی و حتی موضوع سربازی بیرانوند با برخوردی متفاوت روبه‌رو می‌شود؛ ادعاهایی که هرکدام برای تبدیل شدن به نتیجه قطعی، نیازمند بررسی مستند و موردی هستند.

در سوی دیگر، رأی رسمی کمیته انضباطی نشان می‌دهد خداداد عزیزی و امید عالیشاه هر دو بابت اتفاقات بازی تراکتور و گل‌گهر مجازات شده‌اند و تراکتور نیز مسیر قانونی اعتراض را آغاز کرده است.

شاید همین مسیر حقوقی بهترین راه حل باشد. فوتبال زمانی از فضای اتهام، بیانیه و قطبی‌سازی خارج می‌شود که درباره هر اتفاق، قانون دقیق، سند قابل بررسی و رأی شفاف مبنای قضاوت باشد.

در پرونده اخیر نیز همین تفاوت اهمیت دارد: قانون پوشاندن دهان واقعاً وجود دارد و مجازات آن حتی می‌تواند کارت قرمز باشد؛ اما اجباری بودن آن در لیگ ایران نیاز به سند دارد. خداداد و عالیشاه هر دو مجازات شده‌اند؛ اما تراکتور حق اعتراض دارد. و ادعای برخورد ناعادلانه نیز تا زمانی که پرونده‌ها مورد به مورد مقایسه نشوند، همچنان یک ادعا باقی می‌ماند.

این شاید مهم‌ترین نکته‌ای باشد که در میان تمام هیاهوی مصاحبه اخیر نباید گم شود.