۴ مصوبه مهم برای بازسازی حسینیه اعظم زنجان

حسینیه اعظم زنجان در نخستین روز مهر بار دیگر به یکی از محورهای اصلی برنامه‌های عمرانی استان تبدیل شد. نشست بررسی موانع توسعه این مجموعه با حضور علی نیکزاد، نمایندگان زنجان، مسئولان استانداری، شهرداری، راه‌وشهرسازی و اعضای هیئت امنای حسینیه برگزار شد و در پایان، تقسیم کاری برای سرعت دادن به عملیات بازسازی شکل گرفت.

اهمیت این تصمیم‌ها زمانی بیشتر می‌شود که به میزان آسیب‌های واردشده در ابتدای سال توجه کنیم. براساس اعلام معاون سیاسی استانداری زنجان در ۱۱ فروردین، حمله بامدادی به ساختمان اداری حسینیه اعظم چهار کشته و ۲۶ مصدوم بر جای گذاشت. گزارش‌های بعدی نیز از تخریب ساختمان اداری و فرهنگی، کتابخانه تخصصی، صندوق قرض‌الحسنه و سالن اجتماعات و آسیب به بخش‌هایی از مجموعه خبر دادند.

۱۷ ملک در شش ماه تعیین تکلیف می‌شود

مهم‌ترین بخش مصوبات جدید به املاک پیرامونی مربوط است.

نیکزاد اعلام کرده برای اجرای طرح توسعه باید وضعیت ۱۷ پلاک اطراف حسینیه حداکثر ظرف شش ماه تعیین تکلیف شود. شیوه مدنظر نیز خرید اجباری بدون جبران نیست؛ بلکه بر ارزیابی کارشناسی روز، پرداخت نقدی، واگذاری زمین معوض یا در برخی موارد واحد مسکونی جایگزین تأکید شده است.

اطلاعات منتشرشده از نشست‌های مقدماتی نشان می‌دهد از این ۱۷ واحد، هفت ملک کاملاً تخریبی، پنج واحد به‌شدت فرسوده و پنج واحد نیازمند تعمیر و بهسازی هستند. برآورد اولیه برای تملک مجموعه این املاک حدود ۴۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است.

این رقم به‌تنهایی نشان می‌دهد اجرای ضرب‌الاجل شش‌ماهه صرفاً به توافق مالکان وابسته نیست؛ منابع نقدی یا املاک معوض نیز باید در همین بازه فراهم شوند.

شرکت بازآفرینی شهری نیز گفته این محدوده در زمره محلات هدف بازآفرینی قرار دارد و استفاده از ترکیبی از منابع سازمان ملی زمین و مسکن، شرکت بازآفرینی و اعتبارات استانی برای آن پیشنهاد شده است.

طرح جامع حسینیه اعظم به کمیسیون ماده ۵ می‌رود

دومین محور، تعیین تکلیف کالبدی پروژه است.

طبق اعلام نیکزاد، طرح جامع حسینیه اعظم باید ظرف یک هفته در کمیسیون ماده ۵ استان بررسی و تصویب شود و اگر بخش‌هایی از آن نیازمند مجوز شورای‌عالی شهرسازی و معماری باشد، پرونده بلافاصله به سطح ملی ارسال شود.

این مرحله اهمیت حقوقی زیادی دارد؛ زیرا توسعه مجموعه، تغییر کاربری اراضی و نحوه استفاده از زمین‌های پیرامونی بدون طی فرآیند شهرسازی قابل اجرا نیست.

معاون عمرانی استاندار زنجان نیز گفته طرح بازنگری‌شده توسعه در همین مقطع به کمیسیون ماده ۵ رسیده است. او یادآور شده که طی سال‌های گذشته بیش از ۲۰ هزار مترمربع از زمین‌ها و محدوده پیرامونی حسینیه تملک یا بازگشایی شده و پروژه کنونی در واقع ادامه همین توسعه تاریخی است.

سیمان و میلگرد ۴ هزار مترمربع پروژه چگونه تأمین می‌شود؟

بخش سوم تصمیم‌های امروز به مصالح ساختمانی بازمی‌گردد.

نیکزاد مسئولیت پیگیری تأمین سیمان و میلگرد مورد نیاز فاز فعلی را پذیرفته و گفته معاونت عمرانی استان باید ظرف ۱۰ روز برآورد دقیق مصالح مورد نیاز برای حدود ۴ هزار مترمربع زیربنا را ارسال کند. سپس تأمین این اقلام از طریق یکی از نهادهای مورد اشاره او پیگیری خواهد شد.

در روایت دیگری از سخنان او نیز تأکید شده سیمان و میلگرد از طریق یکی از نهادهای وابسته به دفتر مقام رهبری پیگیری خواهد شد.

در این مرحله هنوز اعلام نشده چه میزان سیمان و فولاد لازم است یا ارزش ریالی این کمک چقدر خواهد بود. بنابراین باید میان «تعهد به پیگیری تأمین مصالح» و «تأمین قطعی و تحویل‌شده» تفاوت گذاشت.

تغییر کاربری گلشهر؛ منبع اصلی تأمین هزینه بازسازی؟

چهارمین محور شاید از نظر مالی مهم‌ترین بخش طرح باشد.

حسینیه اعظم ملکی در محدوده گلشهر دارد که طبق گفته اعضای هیئت امنا در حال حاضر ۶۰ درصد تجاری و ۴۰ درصد فرهنگی تعریف شده است. پیشنهاد این است که کاربری ملک به ۱۰۰ درصد تجاری تغییر کند و ارزش افزوده حاصل، به تأمین هزینه توسعه حسینیه اختصاص یابد.

نیکزاد نیز گفته قرار است این موضوع در کمیسیون ماده ۵ بررسی شود و کاربری تجاری صرفاً در جهت تأمین هزینه‌های پروژه حسینیه مورد استفاده قرار گیرد.

این تصمیم هنوز به معنای ایجاد فوری منبع نقدی نیست. ابتدا تغییر کاربری باید از مسیر قانونی تصویب شود و سپس نحوه بهره‌برداری یا مولدسازی ملک مشخص شود.

اهمیت این بخش وقتی روشن‌تر می‌شود که رقم کل پروژه را ببینیم. یکی از اعضای هیئت امنای حسینیه برآورد کرده اجرای کامل طرح توسعه به حدود ۱۵۰۰ میلیارد تومان منابع نیاز دارد. در نتیجه حتی تأمین ۴۰۰ میلیارد تومان برای املاک تنها بخشی از هزینه کل خواهد بود.

آیا «جنایت جنگی» بودن حمله قطعی شده است؟

نیکزاد در سخنان خود حمله به حسینیه اعظم را «جنایت جنگی تمام‌عیار» توصیف کرد و گفت این محل کاربری مذهبی و فرهنگی داشته و فاقد استقرار نظامی بوده است. این توصیف، موضع نایب‌رئیس مجلس است.

از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه، اماکن مذهبی و فرهنگی در حالت عادی از حمایت برخوردارند. کمیته بین‌المللی صلیب سرخ تصریح می‌کند ساختمان‌های اختصاص‌یافته به امور مذهبی و فرهنگی نباید هدف حمله قرار گیرند، مگر آنکه به هدف نظامی تبدیل شده باشند؛ اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی نیز حمله عمدی به اماکن مذهبیِ غیرنظامی را در شرایط مقرر می‌تواند در زمره جنایات جنگی قرار دهد.

با این حال، احراز حقوقی یک «جنایت جنگی» درباره یک حمله مشخص نیازمند بررسی واقعیت‌های میدانی، وضعیت هدف، قصد مهاجم و سایر عناصر حقوقی توسط مرجع صلاحیت‌دار است. بنابراین دقیق‌تر است که عنوان به‌کاررفته از سوی نیکزاد را به او نسبت دهیم، نه اینکه آن را بدون فرایند حقوقی مستقل به‌عنوان حکم نهایی بیان کنیم.

کتابخانه‌ای که در حمله آسیب دید

یکی از مواردی که نیکزاد در بازدید خود روی آن تأکید کرد، کارکرد فرهنگی حسینیه بود.

مسئولان حسینیه پیش‌تر گفته‌اند کتابخانه تخصصی امام‌حسین‌شناسی این مجموعه در حمله فروردین آسیب جدی دید و چند هزار جلد کتاب از بین رفت. ساختمان اداری، مهمانسرا و صندوق قرض‌الحسنه نیز از بخش‌هایی بودند که خسارت دیدند.

همین خسارت‌ها باعث شده برنامه جدید صرفاً «بازسازی ساختمان آسیب‌دیده» نباشد و توسعه بافت پیرامونی، اصلاح معابر و تأمین فضاهای تازه نیز به آن اضافه شود.

بخش اقتصادی سخنان نیکزاد؛ از کالابرگ تا بازار ارز

نایب‌رئیس مجلس در حاشیه همین بازدید، از موضوعات معیشتی نیز سخن گفت و اعلام کرد کمیسیون‌های اقتصادی، برنامه و بودجه و مرتبط با سیاست‌های اصل ۴۴ مجلس موضوعاتی مانند کالابرگ، مطالبات گندم‌کاران، ارزش پول ملی و بازار ارز را پیگیری می‌کنند. او این اقدامات را بخشی از برنامه مجلس برای کاهش فشارهای اقتصادی توصیف کرد.

این بخش از اظهارات باید از مصوبات عمرانی حسینیه تفکیک شود؛ زیرا سخنان مربوط به کالابرگ و ارز، گزارش از اولویت‌ها و پیگیری‌های مجلس است و به معنای تصویب یک تصمیم اقتصادی تازه در نشست زنجان نیست.

چهار مصوبه امروز چه زمانی به نتیجه می‌رسد؟

توافق اول مهر را می‌توان آغاز یک جدول زمانی تازه دانست، نه پایان پروژه.

برای تحقق برنامه اعلام‌شده، دست‌کم چهار مرحله باید همزمان پیش برود: توافق و تأمین منابع برای ۱۷ ملک، تصویب طرح در کمیسیون ماده ۵ و در صورت نیاز شورای‌عالی شهرسازی، تأمین واقعی سیمان و میلگرد و نهایی شدن مدل اقتصادی ملک گلشهر.

نیکزاد برای تعیین تکلیف بخش اصلی اقدامات حداکثر شش ماه مهلت تعیین کرده و گفته در صورت اجرا نشدن بندهای صورت‌جلسه، روند کار را دوباره پیگیری خواهد کرد.

بنابراین خبر مهم بازدید اول مهر فقط وعده بازسازی حسینیه اعظم زنجان نیست؛ پروژه اکنون دارای تعداد مشخص املاک، زمان‌بندی، مسیر اخذ مجوز و یک پیشنهاد مشخص برای تأمین مالی شده است. با این حال، فاصله میان مصوبه جلسه و اجرای کامل طرح همچنان به تأمین حدود ۱۵۰۰ میلیارد تومان منابع، همکاری مالکان و عبور از مراحل قانونی شهرسازی وابسته است؛ سه متغیری که میزان پیشرفت واقعی پروژه در شش ماه آینده را مشخص خواهند کرد.