مدال تاریخی فریبا هاشمی؛ از تمرین با لباس مردانه تا نقره بازی‌های آسیایی

مدال نقره هاشمی فقط نتیجه یک مسابقه دوچرخه‌سواری نبود. شورای المپیک آسیا نیز در گزارش رسمی خود بر جنبه تاریخی این موفقیت تأکید کرده و نوشته است که او با این مدال، نخستین زن افغان پس از بازی‌های آسیایی بوسان ۲۰۰۲ است که به سکوی این رقابت‌ها می‌رسد. مسابقه جاده زنان روز ۲۲ سپتامبر در مسیر رسمی دوچرخه‌سواری شینشیرو برگزار شد.

فریبا هاشمی چگونه به مدال نقره بازی‌های آسیایی رسید؟

هاشمی در مسابقه جاده زنان پشت سر گوئو لی از چین به خط پایان رسید و مدال نقره را گرفت. لئونگ وینگ‌یی از هنگ‌کنگ نیز روی سکوی سوم قرار گرفت. چند روز قبل از این مسابقه، هاشمی در تایم‌تریل انفرادی زنان نیز هفتم شده بود؛ نتیجه‌ای که برای او پس از سال‌ها دوری از کشور و تمرین در شرایط متفاوت، ارزش زیادی داشت.

این مدال نخستین مدال افغانستان در بیستمین دوره بازی‌های آسیایی آیشی-ناگویا بود؛ رقابت‌هایی که از ۱۹ سپتامبر آغاز شده و تا ۴ اکتبر ادامه خواهد داشت.

هاشمی پس از مسابقه تأکید کرد که این موفقیت برای او فقط یک نتیجه شخصی نیست و امیدوار است مدالش تصویری از مقاومت زنان افغان و انگیزه‌ای برای نسل بعدی باشد.

ماجرای لباس مردانه؛ یک نکته مهم در روایت زندگی هاشمی

در بازگویی داستان فریبا هاشمی یک نکته زمانی اهمیت دارد.

او پیش از بازگشت طالبان نیز برای دوچرخه‌سواری در استان فاریاب با مخالفت‌های اجتماعی روبه‌رو بود و برای اینکه شناخته نشود، هنگام رفتن به تمرین لباس مردانه می‌پوشید و صورتش را با چند پوشش مختلف مخفی می‌کرد. رویترز گزارش کرده است که او و خواهرش هنگام تمرین با پرتاب سنگ و بطری مواجه می‌شدند. بنابراین پنهان کردن هویت هاشمی فقط به دوره پس از اوت ۲۰۲۱ مربوط نبود؛ این مشکلات از سال‌های نوجوانی او آغاز شده بود.

بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ اما مرحله تازه‌ای در زندگی دو خواهر ایجاد کرد. با تشدید محدودیت‌ها بر حضور زنان در آموزش، فعالیت عمومی و ورزش، فریبا و خواهر بزرگ‌ترش یولدوز افغانستان را ترک کردند و راهی ایتالیا شدند.

این تفکیک اهمیت دارد؛ زیرا داستان هاشمی از یک سو درباره محدودیت‌های اجتماعی‌ای است که پیش از ۲۰۲۱ نیز تجربه می‌کرد و از سوی دیگر درباره شرایط سیاسی جدیدی که در نهایت او را وادار به ترک کشور کرد.

شروع دوچرخه‌سواری با یک دوچرخه قرضی

مسیر حرفه‌ای هاشمی به شکلی غیرمعمول آغاز شد.

شورای المپیک آسیا گزارش داده فریبا و یولدوز در سال ۲۰۱۷ آگهی یک مسابقه دوچرخه‌سواری در فاریاب را دیدند، در حالی که تا آن زمان حتی دوچرخه‌سواری بلد نبودند. آنها دوچرخه همسایه‌ها را قرض گرفتند و فقط چند ساعت تمرین کردند. فریبا در همان مسابقه اول شد و یولدوز مقام دوم را به دست آورد.

همین تجربه شروع مسیری شد که خیلی زود از یک مسابقه محلی فراتر رفت. دو خواهر برای ادامه تمرین از نام‌های مستعار و پوشش متفاوت استفاده می‌کردند تا کمتر شناسایی شوند.

در سال ۲۰۲۰ آنها به تیم ملی دوچرخه‌سواری زنان افغانستان دعوت شدند، اما یک سال بعد و با تغییر شرایط سیاسی کشور، ادامه مسیر حرفه‌ای در داخل افغانستان عملاً برایشان دشوار شد.

نقش قهرمان جهان ایتالیا در نجات مسیر حرفه‌ای هاشمی

پس از خروج از افغانستان، آلساندرا کاپلوتو، قهرمان مسابقه جاده جهان در سال ۱۹۹۷، در انتقال و ادامه فعالیت ورزشی دو خواهر نقش مهمی داشت.

فریبا و یولدوز به ایتالیا رفتند و تمرین حرفه‌ای را در اروپا ادامه دادند. رویترز نیز تأیید کرده که حمایت کاپلوتو به آنها کمک کرد مسیر ورزش قهرمانی را پس از ترک افغانستان حفظ کنند.

فریبا به تدریج وارد سطح بالاتری از دوچرخه‌سواری شد و مسیرش تا حضور در رقابت‌های بین‌المللی و سپس المپیک ادامه پیدا کرد.

دو خواهر افغان در المپیک پاریس

فریبا و یولدوز هاشمی هر دو در بازی‌های المپیک پاریس ۲۰۲۴ حضور داشتند.

رویترز پیش از المپیک گزارش کرده بود این دو خواهر به نخستین دوچرخه‌سواران افغانستان، زن یا مرد، تبدیل شدند که در بازی‌های المپیک شرکت می‌کنند. آنها بخشی از کاروان شش‌نفره افغانستان در پاریس بودند که سه زن و سه مرد را شامل می‌شد.

دو سال بعد، مدال نقره ناگویا نشان داد حضور در المپیک صرفاً نقطه پایانی این مسیر نبوده است.

هاشمی اکنون المپیک لس‌آنجلس ۲۰۲۸ را هدف بعدی خود معرفی کرده و گفته قصد ندارد از ادامه مسیر حرفه‌ای دست بکشد.

مدال بدون مکانیک؛ کمک غیرمنتظره تیم ژاپن

یکی از جالب‌ترین بخش‌های روایت این مدال به امکانات محدود تیم افغانستان مربوط می‌شود.

هاشمی گفته در ناگویا مکانیک اختصاصی در اختیار نداشته و بخش مهمی از کارهای دوچرخه، از تعمیر گرفته تا شست‌وشو، توسط خودش انجام می‌شده است. او همچنین از تیم ژاپن تشکر کرده که برای تعمیر و آماده‌سازی دوچرخه به او کمک کرده است.

این موضوع فاصله امکانات هاشمی با بسیاری از تیم‌های حرفه‌ای حاضر در بازی‌های آسیایی را نشان می‌دهد؛ تیم‌هایی که معمولاً با کادر فنی، مکانیک و تجهیزات کامل در محل مسابقات حاضر می‌شوند.

به همین دلیل، قرار گرفتن روی سکوی یک رقابت قاره‌ای در چنین شرایطی از نظر ورزشی نیز اهمیت قابل توجهی دارد.

مدالی که فراتر از جدول بازی‌های آسیایی دیده شد

فریبا هاشمی در ۲۳ سالگی حالا تجربه مسابقات جهانی، المپیک و بازی‌های آسیایی را در کارنامه دارد، اما مدال ناگویا جایگاه متفاوتی برای او پیدا کرده است.

شورای المپیک آسیا این موفقیت را نخستین مدال افغانستان در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶ و نخستین مدال زنان این کشور در این رقابت‌ها طی ۲۴ سال معرفی کرده است.

از سوی دیگر، داستان زندگی او باعث شده نتیجه مسابقه جاده زنان بسیار فراتر از دنیای دوچرخه‌سواری بازتاب پیدا کند. رویترز پیش از کسب این مدال نیز گزارشی مستقل درباره مسیر زندگی او منتشر کرده بود؛ از دوچرخه‌سواری پنهانی در فاریاب و حمله با سنگ تا خروج از افغانستان و رسیدن به سطح نخبه ورزش جهان.

نقره ناگویا برای هاشمی پایان این مسیر نیست. او بعد از پشت سر گذاشتن دو المپیک‌وار بزرگ زندگی‌اش ــ خروج از افغانستان و ساخت دوباره یک زندگی ورزشی در ایتالیا ــ حالا سکوی بازی‌های آسیایی را هم تجربه کرده است. هدف بعدی لس‌آنجلس ۲۰۲۸ است؛ اما فارغ از نتیجه آن مسابقات، مدال ۲۰۲۶ از همین حالا به یکی از مهم‌ترین لحظات تاریخ ورزش زنان افغانستان تبدیل شده است.