هشدار تازه به باشگاه‌های ایران؛ بدون مجوز حرفه‌ای، آسیا و حتی لیگ داخلی در خطر است

مجوز حرفه‌ای باشگاه‌های فوتبال ایران بار دیگر به یکی از مهم‌ترین موضوعات مدیریتی فوتبال کشور تبدیل شده است. علی تارقلی‌زاده، مدیر توسعه و پیشرفت فدراسیون فوتبال، در سمینار سالانه افسران مجوز حرفه‌ای تأکید کرده که فرآیندی که زمانی آرزوی مدیران فوتبال برای حرفه‌ای شدن باشگاه‌ها بود، امروز به یک ضرورت تبدیل شده است.

اهمیت این سخنان زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم کنفدراسیون فوتبال آسیا در سال ۲۰۲۶ نسخه جدید مقررات مجوز باشگاهی را تصویب کرده و مسیر حرفه‌ای‌سازی باشگاه‌ها را سختگیرانه‌تر از گذشته دنبال می‌کند. AFC در آوریل امسال رسماً اعلام کرد مقررات مجوز حرفه‌ای ۲۰۲۶ با هدف بالا بردن استاندارد فوتبال باشگاهی در سراسر آسیا تصویب شده است. 

بنابراین پیام فدراسیون به باشگاه‌های ایرانی روشن است؛ دوران دریافت مجوز با برطرف کردن چند نقص روی کاغذ به پایان نزدیک می‌شود و باشگاهی که ساختار اقتصادی، مدیریتی و زیرساختی خود را اصلاح نکند، ممکن است هزینه سنگینی بپردازد.

مجوز حرفه‌ای AFC چیست و چرا برای باشگاه‌های ایران حیاتی شده است؟

براساس مقررات جدید AFC، معیارهای صدور مجوز در هفت حوزه اصلی تعریف شده‌اند: ورزشی، زیرساختی، پرسنلی و اداری، حقوقی، مالی، توسعه و پایداری و بازاریابی. AFC این سیستم را نه فقط ابزاری برای کنترل باشگاه‌ها، بلکه روشی برای ایجاد مدیریت پایدار، شفافیت مالی، توسعه بازیکنان جوان و تقویت زیرساخت فوتبال می‌داند. 

در مقررات ۲۰۲۶، معیارها به سه سطح A، B و C تقسیم شده‌اند. اهمیت سطح A بسیار بالاست؛ اگر باشگاهی حتی یکی از معیارهای الزامی سطح A را برآورده نکند، اصولاً نباید مجوز حضور در رقابت‌های باشگاهی AFC را دریافت کند. عدم رعایت معیارهای گروه B می‌تواند با جریمه همراه شود، در حالی که معیارهای گروه C بیشتر نقش توصیه‌های حرفه‌ای را دارند. 

این نکته نشان می‌دهد چرا هشدار تازه فدراسیون فوتبال به باشگاه‌های لیگ برتر و به‌خصوص تیم‌های لیگ دسته اول اهمیت دارد. باشگاهی که قصد صعود، حضور در لیگ برتر و سپس رسیدن به آسیا را دارد، نمی‌تواند اصلاح ساختار خود را به زمان کسب سهمیه موکول کند.

تجربه تلخ استقلال و پرسپولیس؛ AFC قبلاً هشدار داده است

فوتبال ایران یک بار هزینه سنگین بی‌توجهی به استانداردهای مجوز حرفه‌ای را پرداخت کرده است. در ژانویه ۲۰۲۲، نهاد کنترل ورود AFC مجوز استقلال، پرسپولیس و گل‌گهر را پس گرفت؛ زیرا این باشگاه‌ها تمام معیارهای الزامی را رعایت نکرده بودند.

استقلال حتی پرونده را به دادگاه عالی ورزش برد، اما CAS اعتراض این باشگاه را رد کرد و تصمیم AFC پابرجا ماند.

این سابقه اکنون مهم‌تر از گذشته است؛ زیرا AFC صراحتاً اعلام کرده فهرست تیم‌های حاضر در مسابقات باشگاهی فصل ۲۷-۲۰۲۶ بر پایه قوانین ورود به مسابقات، سهمیه کشورها و فهرست باشگاه‌های دارای مجوز تعیین شده است. یعنی کسب رتبه ورزشی مناسب به‌تنهایی تضمین‌کننده حضور در آسیا نیست. 

برای فوتبال ایران که باشگاه‌های بزرگ آن سالانه هزینه‌های بسیار سنگینی برای جذب بازیکن انجام می‌دهند، حذف احتمالی از آسیا صرفاً یک شکست ورزشی نیست؛ چنین اتفاقی می‌تواند درآمد بین‌المللی، برند باشگاه، ارزش بازیکنان و حتی قراردادهای تجاری را تحت تأثیر قرار دهد.

فیرپلی مالی به باشگاه‌های ایران می‌رسد

مهم‌ترین بخش تغییرات جدید شاید نه ورزشگاه‌ها، بلکه اقتصاد باشگاه‌ها باشد.

مهدی تاج در همین سمینار تأکید کرده است که مجوز حرفه‌ای در گذشته بیشتر بر ارائه صورت‌های مالی و اعلام سود و زیان تمرکز داشت، اما الزامات اکنون بسیار سخت‌تر شده‌اند. او همچنین گفته باشگاه‌ها باید زیان عملیاتی خود را کاهش دهند، وابستگی به شرکت یا نهاد مالک را کمتر کنند و منابع درآمدی مستقل ایجاد کنند.

براساس اظهارات رئیس فدراسیون، هدف این است که وابستگی باشگاه‌ها به شرکت مادر به ۶۰ درصد کاهش یابد و صورت‌های مالی نیز به شکل سالانه منتشر شوند. به بیان ساده‌تر، مدلی که در آن یک باشگاه هر سال هزینه بیشتری ایجاد کند و مالک دولتی، صنعتی یا بانکی تمام کسری آن را جبران کند، قرار نیست برای همیشه قابل ادامه باشد. 

محمدرضا ساکت، رئیس جدید رکن صدور مجوز حرفه‌ای، نیز گفته مقررات بازی جوانمردانه مالی در دی ۱۴۰۴ در هیئت‌رئیسه تصویب و در تیر ۱۴۰۵ ابلاغ شده و اجرای آن یکی از اولویت‌های اصلی این بخش خواهد بود.

خطر کسر امتیاز و سقوط؛ مجوز حرفه‌ای دیگر شوخی نیست

بخش مهم سخنان اخیر مهدی تاج به ضمانت اجرایی مقررات مربوط می‌شود. او گفته در سال‌های نخست برخی تخلفات با اغماض مواجه می‌شد، اما در مراحل بعدی مجازات‌ها می‌توانند از کسر سه امتیاز آغاز شوند، سپس به کسر شش امتیاز برسند و حتی سقوط به دسته پایین‌تر یا عدم صدور مجوز فعالیت را در پی داشته باشند. 

اگر چنین سیستمی بدون استثنا اجرا شود، اثر آن بر فوتبال ایران بسیار جدی خواهد بود. در آن شرایط جدول لیگ فقط با برد و باخت داخل زمین تعیین نمی‌شود؛ مدیریت مالی، پرداخت بدهی‌ها و عملکرد هیئت‌مدیره نیز مستقیماً می‌تواند در سرنوشت یک تیم اثر بگذارد.

این دقیقاً همان تغییری است که مفهوم «باشگاه حرفه‌ای» را از تیم فوتبال جدا می‌کند. باشگاه ممکن است داخل زمین قدرتمند باشد، اما اگر بدهکار، فاقد ساختار حقوقی مناسب یا بدون زیرساخت استاندارد باشد، از نگاه نظام صدور مجوز یک مجموعه حرفه‌ای کامل محسوب نمی‌شود.

ورزشگاه‌های ایران به چالش بعدی تبدیل می‌شوند

زیرساخت نیز یکی دیگر از نقاط حساس فوتبال ایران است. تاج در تازه‌ترین اظهارات خود از سخت‌تر شدن استاندارد ورزشگاه‌ها گفته و به الزاماتی مانند ظرفیت مشخص، نور، جایگاه VVIP و شرایط بخش‌های مختلف ورزشگاه اشاره کرده است.

طبق توضیحات فدراسیون، برخی الزامات جدید زیرساختی از سال ۲۰۲۸ وارد مرحله اجرا خواهند شد. 

این موضوع برای باشگاه‌های ایرانی یک چالش دوگانه ایجاد می‌کند؛ زیرا بسیاری از آنها مالک ورزشگاه خود نیستند. در نتیجه ممکن است باشگاه برای دریافت مجوز مسئول استانداردهایی شناخته شود که اجرای آنها در اختیار وزارت ورزش، شهرداری یا سایر نهادهای مالک ورزشگاه است.

همین مسئله نشان می‌دهد اجرای موفق مقررات AFC تنها وظیفه مدیرعامل باشگاه نیست و نیاز به همکاری نهادهای دولتی و مالکان زیرساخت‌ها نیز دارد.

بازاریابی و درآمدزایی؛ حلقه مفقوده باشگاه‌داری ایران

تغییر مهم دیگر، اضافه شدن معیارهای «بازاریابی» و «توسعه و پایداری» به ساختار مجوز حرفه‌ای است. ساکت نیز تأکید کرده که معیارها از پنج حوزه به هفت حوزه افزایش یافته‌اند و باشگاه‌ها باید سبد درآمدی خود را متنوع کنند. 

در همین چارچوب، موضوع حق پخش تلویزیونی دوباره اهمیت پیدا می‌کند. ساکت حق پخش را یکی از مهم‌ترین اجزای درآمد فوتبال دانسته است؛ مسئله‌ای که سال‌ها در فوتبال ایران حل‌نشده باقی مانده و باعث شده بسیاری از باشگاه‌ها برخلاف همتایان آسیایی خود نتوانند بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ها را از درآمد طبیعی فوتبال تأمین کنند. 

اسپانسرینگ، فروش کالاهای هواداری، درآمد روز مسابقه، آکادمی، فعالیت تجاری و حق پخش همگی بخشی از همان مدلی هستند که AFC از باشگاه حرفه‌ای انتظار دارد.

لیگ دسته اول زیر ذره‌بین؛ حرفه‌ای شدن باید قبل از صعود آغاز شود

تأکید علی تارقلی‌زاده بر باشگاه‌های لیگ دسته اول اتفاقی نیست. اگر فرآیند استانداردسازی فقط پس از صعود به لیگ برتر آغاز شود، باشگاه زمان کافی برای اصلاح صورت‌های مالی، ورزشگاه، ساختار اداری و آکادمی نخواهد داشت.

به همین دلیل، مجوز حرفه‌ای عملاً باید به بخشی از برنامه چندساله باشگاه‌ها تبدیل شود؛ نه پروژه‌ای که چند هفته پیش از پایان مهلت AFC آغاز شود.