رویترز: عربستان ورزشگاه رویایی نئوم را کنار می‌گذارد؛ پروژه ۲.۵ میلیارد دلاری جام جهانی ۲۰۳۴ در توقف

ورزشگاه نئوم از همان زمان رونمایی پرونده عربستان برای جام جهانی ۲۰۳۴، یکی از عجیب‌ترین و بلندپروازانه‌ترین ورزشگاه‌های پیشنهادی جهان بود. این ورزشگاه قرار بود در پروژه «The Line» ادغام شود؛ شهری خطی که در طرح اولیه حدود ۱۷۰ کیلومتر طول داشت و یکی از اصلی‌ترین اجزای کلان‌پروژه نئوم محسوب می‌شد. اسناد رسمی چشم‌انداز ۲۰۳۰ نیز «لاین» را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین طرح‌های توسعه نئوم معرفی کرده بودند. 

در پرونده اولیه جام جهانی، زمین فوتبال این استادیوم قرار بود بیش از ۳۵۰ متر بالاتر از سطح زمین قرار بگیرد؛ ویژگی‌ای که آن را به یکی از غیرمعمول‌ترین ورزشگاه‌های تاریخ جام جهانی تبدیل می‌کرد. ظرفیت پیش‌بینی‌شده آن نیز در حدود ۴۶ هزار تماشاگر بود.

به همین دلیل توقف پروژه فقط کنار گذاشتن یک ورزشگاه دیگر نیست؛ عربستان ممکن است یکی از مهم‌ترین تصاویر تبلیغاتی خود برای جام جهانی ۲۰۳۴ را از دست بدهد.

رویترز: پروژه نئوم به‌طور نامحدود کنار گذاشته شده است

گزارش اختصاصی رویترز که چهارم اکتبر منتشر شد، به نقل از دو منبع مطلع می‌گوید برنامه احداث این ورزشگاه اکنون به‌طور نامحدود کنار گذاشته شده است. MEED Projects نیز که پروژه‌های عمرانی خاورمیانه را رصد می‌کند، استادیوم ۴۶ هزار نفری نئوم را در وضعیت «متوقف» قرار داده و هیچ تاریخ تکمیلی برای آن ثبت نکرده است. هزینه برآوردی ساخت ورزشگاه حدود ۲.۵ میلیارد دلار عنوان شده است. 

اما یک نکته کلیدی وجود دارد: این خبر هنوز معادل «حذف رسمی نئوم از جام جهانی» نیست.

نئوم و دفتر رسانه‌ای دولت عربستان به درخواست رویترز برای توضیح پاسخ ندادند. وزارت ورزش نیز پرسش‌ها را به مرجع عالی میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ ارجاع داد. این مرجع اعلام کرد پیشرفت‌های مهمی در ساخت زیرساخت‌های مسابقات در جریان است، اما مستقیماً به سؤال درباره سرنوشت ورزشگاه نئوم پاسخ نداد.

بنابراین فعلاً باید میان دو عبارت تفاوت گذاشت: «توقف نامحدود پروژه» طبق گزارش منابع رویترز و «حذف رسمی ورزشگاه از برنامه جام جهانی» که هنوز اعلام نشده است.

مشکل اصلی از خود «لاین» شروع شد

سرنوشت ورزشگاه نئوم به‌طور مستقیم به آینده پروژه لاین گره خورده بود. ورزشگاه قرار نبود به‌صورت سازه‌ای مستقل ساخته شود؛ بلکه بخشی از همان شهر خطی عظیم بود.

رویترز گزارش داده یاسر الرمیان، رئیس صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، در ماه آوریل تأیید کرده بود که «لاین» دیگر در میان اولویت‌های فوری صندوق قرار ندارد و تکمیل مرحله نخست آن تا پیش از ۲۰۳۰ حیاتی تلقی نمی‌شود. او در عین حال گفته بود پروژه‌ای لغو نشده است.

همین تغییر اولویت، ساخت استادیومی را که کاملاً به پیشرفت لاین وابسته بود با سؤال جدی روبه‌رو کرد.

عربستان پروژه نئوم را به‌عنوان یکی از محورهای اصلی «چشم‌انداز ۲۰۳۰» تعریف کرده بود؛ برنامه‌ای برای توسعه بخش‌های غیرنفتی، گردشگری، فناوری، سرگرمی و ورزش و کاهش وابستگی اقتصاد به درآمد نفت. منابع رسمی چشم‌انداز ۲۰۳۰ نیز نئوم و لاین را جزو پروژه‌های شاخص این راهبرد معرفی کرده‌اند. 

جام جهانی ۲۰۳۴ چقدر برای عربستان هزینه دارد؟

ورزشگاه نئوم فقط یکی از مجموعه پروژه‌هایی است که عربستان برای میزبانی جام جهانی در نظر گرفته است.

براساس داده‌های MEED که در اختیار رویترز قرار گرفته، ارزش پروژه‌های مرتبط با ورزشگاه‌ها و زیرساخت‌های مورد بررسی حدود ۲۲.۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود. عربستان در پرونده میزبانی خود برنامه احداث یا بازسازی ۱۵ ورزشگاه در پنج شهر را ارائه کرده بود؛ ریاض، جده، الخبر، ابها و نئوم نیز در میان شهرهای میزبان معرفی شده‌اند.

فیفا نیز همچنان پرونده رسمی میزبانی ۲۰۳۴ عربستان و اسناد ارزیابی اولیه را روی وب‌سایت خود نگه داشته است. عربستان در دسامبر ۲۰۲۴ توسط کنگره فوق‌العاده فیفا به‌عنوان میزبان جام جهانی ۲۰۳۴ انتخاب شد. 

آیا جام جهانی ۲۰۳۴ عربستان به خطر افتاده است؟

فعلاً شواهدی برای چنین نتیجه‌ای وجود ندارد.

گزارش رویترز تأکید می‌کند که کار در سایر ورزشگاه‌ها ادامه دارد. برای نمونه، ورزشگاه آرامکو در الخبر قرار است تا پایان سال جاری تکمیل شود و نخستین مسابقه آن در ماه ژانویه برگزار شود؛ حتی فروش بلیت آن مسابقه نیز آغاز شده است. یک منبع دیگر به رویترز گفته ساخت دیگر استادیوم‌های برنامه‌ریزی‌شده ادامه دارد.

بنابراین توقف نئوم را نباید با توقف پروژه جام جهانی عربستان یکی دانست.

مسئله اصلی این است که اگر نئوم رسماً از برنامه حذف شود، میزبان باید درباره جایگزین ورزشگاه یا بازتوزیع مسابقات میان ورزشگاه‌های دیگر با فیفا به توافق برسد. هنوز جزئیات چنین سناریویی اعلام نشده است.

فشار مالی، پروژه‌های عظیم عربستان را تغییر می‌دهد؟

خبر توقف نئوم در خلأ منتشر نشده است. رویترز پیش‌تر گزارش داده بود صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان به‌تدریج بخشی از تمرکز خود را از ابرپروژه‌های بسیار پرهزینه به سرمایه‌گذاری‌هایی با بازده مالی سریع‌تر منتقل می‌کند؛ تغییری که مقام‌های سعودی نیز بعداً درباره آن صحبت کردند.

همزمان شرایط اقتصادی و منطقه‌ای نیز فشار بر برنامه‌های سرمایه‌گذاری را افزایش داده است. طبق گزارش تازه رویترز، وزارت دارایی عربستان انتظار دارد کسری بودجه امسال بیش از برآورد قبلی باشد و اقتصاد واقعی با انقباض ۳.۶ درصدی مواجه شود؛ افت فعالیت‌های نفتی و اختلال‌های منطقه‌ای از عوامل مطرح‌شده‌اند.

در چنین فضایی، پروژه‌هایی که هزینه بسیار بالایی دارند اما بازده مالی سریع ایجاد نمی‌کنند، بیشتر در معرض بازنگری قرار می‌گیرند.

از «لاین» تا مکعب ریاض؛ جام جهانی با ریسک تأخیر ابرپروژه‌ها روبه‌روست

ورزشگاه نئوم تنها استادیومی نیست که به یکی از ابرپروژه‌های عربستان وابسته است.

یک منبع دیگر به رویترز گفته پراکندگی جغرافیایی ورزشگاه‌ها به‌خودی‌خود چالش بزرگی برای تحویل به‌موقع پروژه‌هاست و کاهش مقیاس یا تأخیر طرح‌هایی مانند لاین و «New Murabba» در ریاض نیز می‌تواند روی زیرساخت‌های مرتبط با جام جهانی اثر بگذارد. رویترز پیش‌تر از تعلیق ساخت «مکعب» در مرکز پروژه نیومربع خبر داده بود.

این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی ورزشگاه‌های پیشنهادی عربستان فقط پروژه‌های ورزشی مستقل نیستند، بلکه به پروژه‌های عظیم شهری وابسته‌اند. هر تغییر در برنامه کلان شهر می‌تواند زمان‌بندی ورزشگاه را نیز تغییر دهد.

نخستین جام جهانی ۴۸ تیمی با یک میزبان

جام جهانی ۲۰۳۴ از یک جهت نیز با دوره‌های قبلی متفاوت خواهد بود. نسخه ۲۰۲۶ با ۴۸ تیم در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود و جام جهانی ۲۰۳۰ نیز میان چند کشور توزیع شده است؛ اما ۲۰۳۴ نخستین دوره ۴۸ تیمی خواهد بود که یک کشور به‌تنهایی مسئول میزبانی آن است. رویترز همین موضوع را یکی از دلایل بزرگی مقیاس برنامه زیرساختی عربستان می‌داند.

۱۵ ورزشگاه، ده‌ها زمین تمرینی، فرودگاه، حمل‌ونقل، هتل و زیرساخت شهری باید در یک بازه زمانی هماهنگ آماده شوند.

به همین دلیل حذف احتمالی یک ورزشگاه لزوماً بحران ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند آغاز بازطراحی بخشی از نقشه میزبانی باشد.

ورزشگاه نئوم حذف شد یا فقط به تعویق افتاد؟

در حال حاضر دقیق‌ترین پاسخ این است: طبق منابع رویترز، برنامه ساخت ورزشگاه به‌طور نامحدود کنار گذاشته شده؛ اما عربستان و فیفا هنوز حذف رسمی آن از جام جهانی ۲۰۳۴ را اعلام نکرده‌اند.

اسناد عمومی فیفا نیز همچنان پرونده اصلی عربستان را به همان شکلی که در سال ۲۰۲۴ ارائه شده بود نمایش می‌دهند. فیفا در ارزیابی خود پیشنهاد عربستان را واجد شرایط میزبانی تشخیص داد و این کشور در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۴ رسماً میزبان شد. 

بنابراین مرحله بعدی اهمیت زیادی دارد: اگر توقف نئوم دائمی شود، عربستان باید نشان دهد چگونه ظرفیت از دست‌رفته را جبران خواهد کرد.

ورزشگاه معلق نئوم قرار بود نماد متفاوت‌ترین جام جهانی تاریخ باشد؛ استادیومی میلیارددلاری در ارتفاع بیش از ۳۵۰ متر، داخل شهری خطی در دل بیابان. اکنون همان پروژه به نمادی از یک واقعیت تازه تبدیل شده است: عربستان هنوز به برگزاری جام جهانی ۲۰۳۴ متعهد است، اما ظاهراً حاضر نیست همه ابرپروژه‌های اولیه را با هر هزینه‌ای تا خط پایان ببرد.