فولاد ایرانیان
واردات گوشت قرمز کاهش می‌یابد؟ معاون وزیر: گوشت خارجی دیگر مزیت قیمتی گذشته را ندارد
بازار گوشت قرمز ایران در آستانه یک تغییر مهم در سیاست تأمین قرار گرفته است. روح‌الله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، می‌گوید افزایش قیمت جهانی دام، جهش نرخ ارز و بهبود نسبی تولید داخل باعث شده واردات گوشت دیگر صرفه اقتصادی سال‌های گذشته را نداشته باشد. همزمان کاهش قدرت خرید خانوار و حرکت بخشی از مصرف‌کنندگان به سمت مرغ و دیگر منابع پروتئینی، برآورد نیاز واقعی بازار را دشوار کرده است. تازه‌ترین داده‌های بازار نیز نشان می‌دهد عرضه دام در ابتدای پاییز افزایش یافته و رئیس شورای تأمین دام انتظار دارد عرضه گوشت قرمز در این فصل به حدود ۵۵ تا ۶۰ هزار تن در ماه برسد؛ رقمی نزدیک به برآورد نیاز ماهانه بازار.
۱۲:۱۶ - ۱۳ مهر ۱۴۰۵
وانانیوز|
سال‌ها یکی از مهم‌ترین دلایل واردات گوشت قرمز، امکان عرضه محصول خارجی با قیمتی پایین‌تر از گوشت داخلی بود. اما جهش قیمت جهانی دام و تغییر نرخ ارز این معادله را به‌طور جدی تغییر داده است.
زحمتکش می‌گوید قیمت پیشنهادی برای خرید برخی دام‌ها و گوشت‌های خارجی اکنون حدود ۵ تا ۵.۵ دلار به ازای هر کیلوگرم است و حتی دام‌های کم‌کیفیت‌تر نیز لزوماً با نرخ‌های بسیار پایین‌تر عرضه نمی‌شوند. وقتی هزینه حمل‌ونقل، بیمه، قرنطینه، سردخانه، ترخیص و توزیع به رقم اولیه اضافه شود، فاصله قیمت محصول وارداتی با تولید داخل به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.
این موضوع با وضعیت امروز بازار ارز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. دلار آزاد در معاملات دوشنبه ۱۳ مهر ابتدا حدود ۲۶۸ هزار تومان بود و در ادامه معاملات تا محدوده ۲۷۰ تا ۲۷۱ هزار تومان نیز بالا رفت.
به همین دلیل، حتی افزایش چند دهم دلاری قیمت خرید خارجی می‌تواند چند ده هزار تومان به بهای ریالی هر کیلو محصول اضافه کند.
یک نکته مهم درباره دام ۷ دلاری
معاون وزیر جهاد کشاورزی همچنین گفته است دام زنده ایرانی در برخی کشورهای همسایه تا حدود هفت دلار برای هر کیلوگرم خریدار دارد و همین تفاوت قیمت، انگیزه خروج غیررسمی دام را افزایش می‌دهد.
اما یک نکته آماری در این بخش وجود دارد. اگر هفت دلار را با دلار آزاد امروز حدود ۲۶۸ تا ۲۷۱ هزار تومان محاسبه کنیم، ارزش هر کیلو دام به حدود یک میلیون و ۸۸۰ هزار تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد؛ نه یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان. بنابراین رقم یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان احتمالاً بر اساس نرخ ارزی متفاوت از بازار آزاد محاسبه شده است.
این اختلاف محاسباتی اصل استدلال را تغییر نمی‌دهد: فاصله قیمت دام در داخل و کشورهای اطراف می‌تواند انگیزه خروج دام از مرزها را افزایش دهد و مدیریت عرضه داخلی را دشوار کند.
تولید داخلی گوشت قرمز چقدر است؟
وزارت جهاد کشاورزی در مرداد امسال اعلام کرد تولید سالانه گوشت قرمز کشور در محدوده ۹۶۰ هزار تن قرار دارد. همین رقم پیش‌تر نیز به‌عنوان هدف تولید سال ۱۴۰۵ از سوی مسئولان وزارتخانه اعلام شده بود.
اگر الگوی سنتی واردات ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن را کنار این رقم قرار دهیم، مشخص می‌شود بخش عمده نیاز بازار از داخل کشور تأمین می‌شود و واردات بیشتر نقش تکمیل‌کننده دارد.
اما حتی همین سهم تکمیلی نیز مهم است؛ به‌خصوص زمانی که مصرف مراکز بزرگی مانند دانشگاه‌ها، پادگان‌ها، بیمارستان‌ها، رستوران‌های سازمانی و صنایع غذایی افزایش پیدا می‌کند.
بنابراین کاهش واردات تنها زمانی بدون فشار قیمتی ممکن خواهد بود که رشد تولید داخلی و عرضه دام واقعاً بتواند کسری ناشی از حذف بخشی از واردات را پوشش دهد.
پاییز به کمک بازار گوشت آمد
یکی از مهم‌ترین استدلال‌های تولیدکنندگان داخلی، افزایش عرضه دام در فصل پاییز است.
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام، سوم مهر اعلام کرد نیاز بازار گوشت گرم کشور حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن در ماه برآورد می‌شود، در حالی که عرضه کشتارگاهی در پایان تابستان حدود ۴۷ تا ۴۸ هزار تن بوده است.
او پیش‌بینی کرده با ورود دام‌های مراتع به بازار در فصل پاییز، عرضه به ۵۵ تا ۶۰ هزار تن در ماه برسد. همچنین بین ۳.۵ تا چهار میلیون رأس دام سبک برای عرضه در این فصل آماده هستند.
اگر این پیش‌بینی محقق شود، فاصله عرضه داخلی با نیاز جاری بازار بسیار محدود خواهد شد و طبیعتاً استدلال برای واردات گسترده ضعیف‌تر می‌شود.
قیمت دام زنده هم فعلاً آرام است
بازار دام در روزهای اخیر نیز نشانه‌ای از کمبود شدید عرضه نشان نداده است.
در ۱۰ مهر میانگین قیمت گوسفند زنده در کشور حدود ۷۰۴ هزار تومان و گوساله حدود ۶۷۷ هزار تومان گزارش شد. در تهران گوسفند حدود ۷۰۵ هزار تومان و گوساله ۷۱۵ هزار تومان قیمت داشت و روند کلی گوسفند حتی کاهشی گزارش شد.
ثبات یا کاهش محدود دام زنده در آغاز پاییز با ادعای افزایش عرضه همخوانی دارد، هرچند افزایش هزینه نهاده‌ها و نرخ ارز همچنان می‌تواند در ماه‌های آینده معادله را تغییر دهد.
کاهش مصرف، دلیل پنهان کاهش نیاز به واردات
اما همه ماجرا به افزایش تولید مربوط نیست.
بخش مهم‌تر، افت قدرت خرید خانوار است.
زحمتکش تأکید می‌کند نیاز گوشت را نمی‌توان صرفاً بر اساس میزان مصرف سال‌های گذشته محاسبه کرد؛ زیرا با افزایش قیمت، رفتار خانوار تغییر می‌کند. زمانی که فاصله قیمت گوشت قرمز و مرغ زیاد می‌شود، مصرف‌کننده بخشی از خرید خود را به سمت مرغ، تخم‌مرغ و سایر منابع پروتئینی منتقل می‌کند.
این روند در بخش‌های دیگر بازار نیز قابل مشاهده است. حتی رئیس سازمان امور عشایر امروز گفته تورم روی تولیدکننده و مصرف‌کننده اثر گذاشته و مدعی شده حذف واسطه‌ها و خرید مستقیم از عشایر می‌تواند قیمت برخی محصولات را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
در نتیجه، اگر نیاز وارداتی ایران امسال کاهش پیدا کند، نمی‌توان تمام آن را به رشد تولید نسبت داد؛ بخشی از کاهش نیاز ممکن است نتیجه کوچک‌تر شدن مصرف واقعی خانوار باشد.
این تفاوت از منظر سیاست‌گذاری بسیار مهم است.
چرا گوشت منجمد مشتری کمتری دارد؟
یکی دیگر از موانع واردات، رفتار مصرف‌کننده ایرانی است.
به گفته معاون وزیر، بازار برای پذیرش گوشت منجمد خارجی انتظار یک اختلاف قیمت محسوس با گوشت گرم دارد؛ در عمل مصرف‌کننده معمولاً انتظار دارد محصول منجمد حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ارزان‌تر باشد.
اما با افزایش قیمت جهانی و ارز، ایجاد چنین فاصله‌ای برای واردکننده دشوار شده است.
اطلاعات شورای تأمین دام در سوم مهر نشان می‌داد گوشت گوساله منجمد وارداتی حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و گوشت گوسفندی منجمد حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان عرضه می‌شد.
در بازار خرده‌فروشی گوشت گرم، برخی قطعات گوسفندی و گوساله اکنون بین حدود ۱.۵ تا بیش از ۲ میلیون تومان قیمت دارند. بنابراین هنوز اختلاف وجود دارد، اما برای برخی انواع و کیفیت‌ها این شکاف دیگر به اندازه‌ای نیست که هزینه، ریسک و ترجیح مصرف‌کننده به گوشت تازه را کاملاً جبران کند.
واردات گوشت حذف نمی‌شود؛ هدفمندتر می‌شود
سخنان زحمتکش به معنی توقف کامل واردات نیست.
در مرداد نیز او گفته بود ذخایر گوشت مناسب است و در آن مقطع نیازی فوری به واردات گسترده وجود ندارد، اما در صورت نیاز، کشورهای همسایه به جای مبادی دورتر در اولویت قرار خواهند گرفت. وزارت جهاد همچنین تأکید کرده بود واردات از پاکستان ادامه دارد و این کشور یکی از قطب‌های تأمین منطقه است.
مدل موردنظر وزارتخانه حالا بیشتر به سمت واردات متناسب با کسری واقعی بازار حرکت می‌کند.
در این مدل، واردات می‌تواند به جای رقابت مستقیم با گوشت داخلی در بازار خانوار، برای پوشش مصرف مراکز عمده مورد استفاده قرار گیرد.
به این ترتیب دانشگاه، پادگان یا مجموعه صنعتی می‌تواند گوشت منجمد وارداتی دریافت کند و تقاضای آن مستقیماً وارد بازار گوشت گرم خانوار نشود.
گوساله پاکستانی جای گوشت منجمد را می‌گیرد؟
یکی از گزینه‌های جدید، واردات گوساله پای‌پروار از پاکستان است.
ایده این است که به جای وارد کردن لاشه منجمد، دام زنده‌ای که بخش عمده دوره رشد خود را طی کرده وارد کشور شود و مرحله پایانی پرواربندی در دامداری‌های ایران انجام شود.
این سیاست چند مزیت احتمالی دارد: ظرفیت خالی واحدهای پرواربندی داخلی فعال می‌شود، بخشی از ارزش افزوده در کشور باقی می‌ماند و امکان عرضه گوشت تازه به جای محصول منجمد افزایش پیدا می‌کند.
این ایده جدید نیست. کارشناسان سال گذشته نیز پیشنهاد کرده بودند واردات دام زنده از پاکستان می‌تواند بخشی از ظرفیت خالی پرواربندی ایران را فعال کند، هرچند محدودیت‌های صادراتی پاکستان، مسائل قرنطینه‌ای و هزینه خوراک همچنان موانع مهم این مدل هستند.
بنابراین «واردات دام به جای گوشت» تنها زمانی اقتصادی است که هزینه خوراک، تلفات، حمل و دوره نگهداری داخل کشور پایین‌تر از واردات مستقیم محصول تمام‌شده باشد.
آیا در آبان و آذر گوشت گران می‌شود؟
این همان نقطه اختلاف تولیدکنندگان و واردکنندگان است.
بخشی از واردکنندگان نگران‌اند با پایان موج عرضه پاییزی و افزایش مصرف سازمانی، بازار در آبان و آذر با کمبود مواجه شود. تولیدکنندگان داخلی در مقابل به وضعیت بهتر مراتع، افزایش زایش و تعداد دام آماده عرضه استناد می‌کنند.
داده‌های فعلی بیشتر از ثبات کوتاه‌مدت حمایت می‌کنند؛ عرضه پاییزی در حال افزایش است و بازار دام نیز فعلاً جهش قیمتی نشان نداده است. اما نرخ ارز بالای ۲۶۰ هزار تومان یک ریسک جدی است، زیرا خوراک دام، دارو، تجهیزات و هزینه جایگزینی نهاده‌ها را بالا می‌برد.
در نتیجه، حذف شتاب‌زده واردات می‌تواند ریسک داشته باشد؛ همان‌طور که ادامه واردات بدون توجه به تولید داخل نیز می‌تواند به دامدار داخلی فشار وارد کند.
چشم‌انداز بازار گوشت؛ واردات کمتر، اما نه صفر
آنچه از مواضع جدید وزارت جهاد برداشت می‌شود، حرکت از سیاست «واردات بر اساس سابقه سالانه» به سمت واردات بر اساس کسری واقعی بازار است.
با تولید داخلی حدود ۹۶۰ هزار تن، افزایش عرضه دام در پاییز و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده، این احتمال وجود دارد که واردات امسال از دامنه سنتی ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن کمتر شود. اما این تصمیم باید ماه‌به‌ماه و بر اساس تولید، کشتار، موجودی دام، قیمت نهاده و تقاضای واقعی گرفته شود.
در واقع خبر مهم بازار گوشت این نیست که «ایران دیگر گوشت وارد نمی‌کند»؛ بلکه این است که گوشت خارجی دیگر مزیت قیمتی بزرگی که زمانی توجیه‌کننده واردات گسترده بود ندارد.
اگر تولید داخلی بتواند عرضه ۵۵ تا ۶۰ هزار تنی ماهانه پاییز را حفظ کند، کاهش واردات بدون جهش شدید قیمت ممکن خواهد بود. اما اگر نرخ ارز، نهاده‌های دامی یا خروج غیررسمی دام فشار تازه‌ای ایجاد کنند، واردات همچنان به‌عنوان ابزار تنظیم بازار روی میز باقی خواهد ماند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
