فیفا از پرداخت ۳۰۰ میلیون یورو نجات پیدا کرد؛ دادگاه مادرید ادعای مالکیت VAR را رد کرد

نام فردی که طی چند سال گذشته این پرونده را دنبال کرده، فرانسیسکو آنتونیو لوپز رومرا است.

او مدعی است اثری با عنوان «El Fútbol del Siglo XXI – Tecnología de futuro para equipos arbitrales» را خلق کرده که در آن یک سازوکار فناورانه برای کمک ویدیویی به داوران فوتبال تشریح شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در اسپانیا، این اثر در سال‌های ۱۹۹۹، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۵ در ثبت مالکیت فکری درج شده است.

لوپز رومرا بر همین اساس استدلال کرده بود سیستمی که بعدها با نام VAR وارد فوتبال حرفه‌ای شد، حقوق مالکیت فکری او را نقض می‌کند.

او نه‌تنها فیفا، بلکه فدراسیون فوتبال اسپانیا را نیز طرف دعوا قرار داد و مدعی شد استفاده از کمک‌داور ویدیویی در مسابقات بدون اجازه او انجام شده است.

خواسته مالی پرونده نیز بسیار سنگین بود: ۳۰۰ میلیون یورو غرامت.

دادگاه مادرید چه حکمی درباره VAR داد؟

حکم اصلی در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ توسط بخش تجاری دادگاه بدوی شماره ۶ مادرید صادر شد.

بر اساس متن حکم که Mundo Deportivo به آن دسترسی داشته، دادگاه ادعای نقض مالکیت فکری را به طور کامل رد کرده است.

مهم‌ترین استدلال دادگاه این بوده که سامانه تشریح‌شده در آثار لوپز رومرا با VAR امروزی یک سیستم واحد یا نسخه کپی‌شده از یک فناوری مشابه محسوب نمی‌شود.

دادگاه تفاوت‌ها را فقط در جزئیات فنی ندیده، بلکه میان منطق عملکردی دو سیستم نیز فاصله قابل توجهی تشخیص داده است.

به همین دلیل، ادعای اینکه فیفا از طرح ثبت‌شده شاکی برای ساخت VAR استفاده کرده، از نظر دادگاه اثبات نشده است.

تفاوت مهم؛ در طرح شاکی بازی متوقف نمی‌شد

یکی از جالب‌ترین نکات حکم به نحوه عملکرد دو سیستم مربوط می‌شود.

طبق گزارش منتشرشده از رأی دادگاه، در سامانه‌ای که لوپز رومرا طراحی کرده بود، مسابقه برای بررسی ویدیویی به شیوه VAR فعلی متوقف نمی‌شد.

این در حالی است که در سیستم رسمی کمک‌داور ویدیویی، امکان توقف روند مسابقه برای بررسی یک صحنه وجود دارد و در برخی شرایط داور اصلی نیز برای بازبینی صحنه به مانیتور کنار زمین مراجعه می‌کند.

همین موضوع از دید دادگاه یکی از نشانه‌های اساسی تفاوت دو طرح است.

در واقع صرف اینکه هر دو سیستم از تصویر ویدیویی برای کمک به قضاوت داور بهره می‌برند، برای اثبات یکسان بودن آنها کافی تشخیص داده نشده است.

دادگاه: ساختار و فناوری دو سیستم هم یکسان نیست

استدلال مهم‌تر دادگاه به بخش فنی مربوط می‌شود.

طبق متن نقل‌شده از حکم، نه ساختار، نه نقشه‌ها، نه طراحی، نه اطلاعات فنی و نحوه چیدمان آنها و نه ابزارهای فناورانه‌ای که در اسناد سال‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۱۶ شاکی آمده، با فناوری ایجادشده و ثبت‌شده از سوی فیفا منطبق تشخیص داده نشده است.

این بخش برای سرنوشت پرونده تعیین‌کننده بوده است.

اگر دادگاه تنها به شباهت کلی ایده «استفاده از ویدیو برای کمک به داور» توجه می‌کرد، پرونده می‌توانست جهت دیگری پیدا کند. اما بررسی به سطح اجرای فنی، معماری سامانه و روند داوری کشیده شده و نتیجه به سود فیفا بوده است.

آیا یک نفر می‌تواند مالک «ایده VAR» باشد؟

این پرونده یک سؤال حقوقی جالب‌تر نیز ایجاد می‌کند: آیا صرف ارائه یک ایده کلی می‌تواند مانع استفاده دیگران از مفهومی مشابه شود؟

در نظام مالکیت فکری اروپا یک اصل اساسی وجود دارد: حق مؤلف از شکل مشخص بیان و اجرای یک ایده حمایت می‌کند، نه از خود ایده، روش یا مفهوم انتزاعی.

دیوان دادگستری اتحادیه اروپا نیز بارها تأکید کرده است که کپی‌رایت از «بیان» حمایت می‌کند و نه صرفاً از ایده‌ها، روش‌های عملیاتی یا مفاهیم.

این موضوع در پرونده VAR اهمیت زیادی دارد.

ایده عمومی اینکه تصاویر تلویزیونی می‌توانند برای اصلاح اشتباهات داوری استفاده شوند، به خودی خود با داشتن یک سیستم فنی و اجرایی مشخص یکسان نیست.

به همین دلیل، برای اثبات نقض حق مؤلف باید نشان داده شود عناصر حفاظت‌شده اثر ثبت‌شده واقعاً در سیستم بعدی بازتولید شده‌اند؛ چیزی که دادگاه مادرید در این پرونده احراز نکرده است.

VAR چگونه رسماً وارد فوتبال شد؟

مسیر رسمی ورود VAR به فوتبال نیز مستند است.

هیئت بین‌المللی فوتبال، IFAB، در مارس ۲۰۱۶ اجازه آغاز آزمایش‌های زنده کمک‌داور ویدیویی را صادر کرد. آزمایش‌های اولیه با همکاری فدراسیون‌ها و لیگ‌های مختلف انجام شد و در همان سال نخستین تست‌های رسمی فیفا نیز برگزار شد.

در ۱۲ اوت ۲۰۱۶ نخستین مسابقه‌ای که به عنوان بازی اولیه VAR ثبت شده برگزار شد و سپس در سپتامبر همان سال فیفا نخستین آزمایش رسمی «نیمه‌زنده» خود را در دیدار دوستانه ایتالیا و فرانسه انجام داد.

پس از نزدیک به دو سال آزمایش، IFAB در ۳ مارس ۲۰۱۸ استفاده از VAR را به طور رسمی در قوانین فوتبال تصویب کرد.

VAR از فصل ۱۹-۲۰۱۸ رسماً وارد قوانین بازی شد و در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه نیز در بالاترین سطح فوتبال جهان مورد استفاده قرار گرفت.

این اولین شکست حقوقی شاکی نبود

پرونده لوپز رومرا پیش از حکم تازه نیز چند مرحله قضایی را پشت سر گذاشته بود.

او در مقطعی درخواست کرده بود دادگاه به شکل موقت استفاده از VAR را متوقف کند تا تکلیف دعوای اصلی روشن شود.

اما دادگاه استانی مادرید در آوریل ۲۰۲۴ درخواست اقدامات احتیاطی او را رد کرد. نکته مهم این است که آن تصمیم درباره اصل مالکیت VAR نبود و فقط به درخواست توقف موقت استفاده از سیستم مربوط می‌شد.

به همین دلیل تا همین چند هفته قبل پرونده اصلی همچنان باز بود.

رسیدگی نهایی در ۹ اکتبر ۲۰۲۵ انجام شده بود و پس از آن پرونده نزدیک یک سال در انتظار رأی ماند. سرانجام حکم ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ برای اولین بار مستقیماً درباره ماهیت دعوای مالکیت فکری تصمیم گرفت.

این تفاوت از نظر حقوقی بسیار مهم است؛ حکم ۲۰۲۴ یک تصمیم موقت بود، اما رأی جدید مستقیماً ادعای اصلی شاکی را بررسی و رد کرده است.

فیفا ۳۰۰ میلیون یورو پرداخت نمی‌کند

نتیجه مالی حکم برای فیفا بسیار قابل توجه است.

با رد کامل دعوا، فعلاً نه فیفا و نه فدراسیون فوتبال اسپانیا موظف به پرداخت غرامت ۳۰۰ میلیون یورویی نیستند.

علاوه بر این، دادگاه هزینه‌های دادرسی را نیز بر عهده شاکی گذاشته است.

البته تعیین دقیق میزان این هزینه‌ها به فرآیند قضایی مربوط خواهد بود و در گزارش‌های منتشرشده رقم نهایی برای آن اعلام نشده است.

بنابراین شکست لوپز رومرا فقط به از دست رفتن مطالبه ۳۰۰ میلیون یورویی محدود نمی‌شود و ممکن است هزینه مالی جداگانه‌ای نیز برای او ایجاد کند.

آیا دادگاه رسماً گفته «VAR متعلق به فیفاست»؟

برخی رسانه‌های اسپانیایی حکم را با تیترهایی مانند «VAR متعلق به فیفاست» پوشش داده‌اند، اما از منظر حقوقی بهتر است کمی دقیق‌تر صحبت کرد.

آنچه دادگاه مستقیماً انجام داده، رد ادعای نقض حقوق مالکیت فکری لوپز رومرا توسط فیفا و RFEF است.

این حکم عملاً به فیفا اجازه می‌دهد استفاده از سیستم خود را بدون پرداخت غرامت مورد مطالبه ادامه دهد، اما عنوان رسانه‌ای «مالکیت کامل ایده VAR برای فیفا» می‌تواند گسترده‌تر از مضمون دقیق رأی تلقی شود.

در واقع دادگاه گفته سامانه شاکی و سامانه فیفا آن‌قدر از نظر عملکرد و فناوری متفاوت‌اند که نمی‌توان سیستم فعلی را نقض حقوق اثر ثبت‌شده او دانست.

پرونده هنوز تمام نشده؛ مهلت ۲۰ روزه برای تجدیدنظر

با وجود شکست سنگین شاکی، پرونده هنوز الزاماً به پایان قطعی نرسیده است.

طبق حکم منتشرشده، لوپز رومرا ۲۰ روز فرصت دارد درخواست تجدیدنظر خود را نزد دادگاه استانی مادرید مطرح کند.

بنابراین اگر او از این حق استفاده کند، پرونده به مرحله دوم خواهد رفت و دادگاه بالاتر می‌تواند استدلال‌های حقوقی و فنی حکم بدوی را دوباره بررسی کند.

البته تا زمانی که تجدیدنظر پذیرفته و رأی دیگری صادر نشده، نتیجه فعلی روشن است: فیفا و فدراسیون فوتبال اسپانیا در دعوای اصلی پیروز شده‌اند.

پایان یک پرونده عجیب یا آغاز دور دوم نبرد VAR؟

داستان حقوقی VAR از آن جهت جالب است که درباره یکی از بزرگ‌ترین تحولات فوتبال مدرن شکل گرفته است.

فناوری‌ای که امروز در لیگ‌های بزرگ، جام جهانی و رقابت‌های باشگاهی تقریباً عادی شده، برای سال‌ها موضوع آزمایش فنی، تدوین پروتکل و بحث درباره میزان دخالت تکنولوژی در فوتبال بوده است.

لوپز رومرا تلاش کرد ثابت کند بخشی از همین ایده و فناوری سال‌ها پیش در اثر ثبت‌شده او وجود داشته و استفاده گسترده فیفا حقوقش را نقض کرده است.

اما رأی فعلی دادگاه مادرید مسیر متفاوتی را ترسیم کرده است: شباهت کلی در استفاده از ویدیو برای داوری به معنای یکسان بودن دو سیستم نیست.

دادگاه با تکیه بر تفاوت در توقف مسابقه، نحوه بازبینی صحنه‌ها، ساختار فنی، طراحی و ابزارهای به‌کاررفته دعوا را رد کرده و فعلاً فیفا را از یکی از سنگین‌ترین مطالبات مالی مرتبط با فناوری داوری نجات داده است.

حالا تنها سؤال باقی‌مانده این است که آیا فرانسیسکو آنتونیو لوپز رومرا ظرف مهلت ۲۰ روزه دوباره پرونده را به جریان خواهد انداخت یا رأی ۳۰ سپتامبر، پایان نبرد چندساله بر سر مالکیت فکری VAR خواهد بود.