افشاگری تکان‌دهنده BBC از پشت پرده پیراهن رئال مادرید و لیورپول؛ لباس ۱۲۰ دلاری با دستمزد ناچیز کارگران!

گزارش تحقیقی BBC Sport که روز هشتم اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، توجه افکار عمومی را به بخش کمتر دیده‌شده صنعت چندمیلیارددلاری پوشاک فوتبال معطوف کرده است؛ جایی که پشت پیراهن‌های گران‌قیمت و پرطرفدار باشگاه‌های بزرگ، هزاران کارگر با درآمدی محدود فعالیت می‌کنند.

این رسانه انگلیسی با بررسی زنجیره تأمین پوشاک ورزشی، تولید پیراهن‌های رسمی باشگاه‌هایی مانند رئال مادرید، لیورپول، آرسنال و سلتیک را در دو کارخانه Bowker Garment Factory و Trax Apparel در کامبوج شناسایی کرده است.

تصاویر و مدارک به‌دست‌آمده از داخل این کارخانه‌ها نشان می‌دهد که بخشی از مراحل دوخت، اتوکشی و بسته‌بندی لباس‌های فوتبال در این مراکز انجام می‌شود.

کارخانه Bowker حدود ۳۴۰۰ کارگر دارد و شمار کارکنان Trax نیز نزدیک به ۳۲۰۰ نفر اعلام شده است. بخش بزرگی از این نیروی کار را زنان تشکیل می‌دهند.

با این حال، موضوع اصلی گزارش تنها محل تولید پیراهن‌ها نیست؛ بلکه فاصله میان درآمد کارگران و ارزش تجاری محصولاتی است که در فروشگاه‌های رسمی باشگاه‌های بزرگ اروپا عرضه می‌شوند.

دستمزد کارگران تولیدکننده پیراهن فوتبال چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های تحقیقات BBC به حقوق و شرایط معیشتی کارگران اختصاص دارد.

بر اساس پنج فیش حقوقی بررسی‌شده، دستمزد پایه ماهانه برخی کارگران این کارخانه‌ها بین ۲۱۰ تا ۲۲۰ دلار است. کارکنان معمولاً شش روز در هفته و روزانه هشت ساعت فعالیت می‌کنند.

با محاسبه اضافه‌کاری و برخی مزایا، درآمد تعدادی از کارگران به حدود ۳۰۰ دلار در ماه افزایش پیدا می‌کند؛ هرچند این افزایش مستلزم ساعت‌های کاری بیشتر است.

نکته قابل‌توجه آن است که دستمزدهای پایه اعلام‌شده با حداقل حقوق قانونی کامبوج مطابقت دارند، اما قانونی بودن دستمزد لزوماً به معنای کافی بودن آن برای تأمین هزینه‌های زندگی نیست.

یکی از کارکنان به BBC گفته است که پس از پرداخت هزینه اجاره، خوراک و قبوض، مبلغ چندانی برای او باقی نمی‌ماند.

در مقابل، شرکت Trax اعلام کرده میانگین درآمد ماهانه کارکنانش در سال جاری بین ۳۰۵ تا ۳۴۲ دلار بوده است.

این تفاوت نشان می‌دهد برای ارزیابی دقیق شرایط کارگران باید میان حقوق پایه، درآمد حاصل از اضافه‌کاری و هزینه واقعی زندگی تمایز قائل شد.

پیراهن ۱۲۰ دلاری در برابر حقوق ۲۱۰ دلاری؛ پول فروش لباس‌ها کجا می‌رود؟

یکی از بخش‌های بحث‌برانگیز گزارش، مقایسه قیمت پیراهن‌های رسمی فوتبال با حقوق کارگران تولیدکننده آن‌هاست.

برخی محصولات رسمی با قیمت ۱۲۰ دلار عرضه می‌شوند؛ رقمی معادل بیش از نیمی از دستمزد پایه ماهانه یک کارگر با حقوق ۲۱۰ دلار.

به بیان دیگر، بهای یک پیراهن می‌تواند از درآمد پایه بیش از دو هفته کار یک نیروی تولیدی بیشتر باشد.

البته قیمت فروش نهایی مستقیماً به سود کارخانه تبدیل نمی‌شود. بخشی از این مبلغ به هزینه مواد اولیه، حمل‌ونقل، بازاریابی، مالیات، خرده‌فروشی و قراردادهای تجاری اختصاص دارد.

در گزارشی که BBC به آن استناد کرده، از قیمت تقریبی ۸۵ پوندی یک پیراهن، حدود ۸.۵ پوند مربوط به مجموع هزینه پارچه، دوخت و حمل‌ونقل برآورد شده است.

این عدد به معنای دستمزد مستقیم کارگر برای تولید هر پیراهن نیست؛ بلکه بخشی از زنجیره هزینه تولید و توزیع را نشان می‌دهد.

با وجود این، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا برندهای بزرگ و باشگاه‌های ثروتمند می‌توانند بدون افزایش نامتناسب قیمت برای مصرف‌کنندگان، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصولات را به بهبود شرایط کار اختصاص دهند؟

گرمای بالای ۳۵ درجه در کارخانه‌های تولید لباس فوتبال

شرایط محیط کار نیز یکی دیگر از محورهای نگران‌کننده تحقیقات BBC است.

در تصویری از کارخانه Bowker، دمای محیط ۳۵.۲ درجه سانتی‌گراد و میزان رطوبت ۵۷.۶ درصد ثبت شده است.

کار کردن در چنین محیطی، به‌خصوص در بخش‌هایی مانند اتوکشی که تجهیزات تولید گرما دارند، می‌تواند فشار فیزیکی قابل‌توجهی بر کارکنان ایجاد کند.

یکی از کارگران بخش اتوکشی نیز از تأثیر گرمای شدید بر سلامتی خود ابراز نگرانی کرده است.

این مشکل ظاهراً محدود به دو کارخانه مورد بررسی نیست.

بر اساس گزارش برنامه Better Factories Cambodia وابسته به سازمان بین‌المللی کار، ارزیابی‌های انجام‌شده در سال ۲۰۲۴ نشان داده حدود ۶۹ درصد کارخانه‌های بررسی‌شده با معیارهای قابل‌قبول دما و تهویه انطباق نداشته‌اند.

همچنین در حدود ۸۴ درصد کارخانه‌های ارزیابی‌شده، دست‌کم یک مورد عدم انطباق در شاخص‌های حفاظت از کارکنان شناسایی شده است.

این آمار مربوط به مجموعه کارخانه‌های بررسی‌شده در کامبوج است و نباید به‌عنوان ارزیابی اختصاصی دو کارخانه Bowker و Trax تلقی شود.

فشار برای تولید روزانه ۷۰۰ قطعه؛ ادعای توهین و برق‌گرفتگی

بخش دیگری از گزارش BBC به فشار کاری بر کارکنان خطوط تولید اختصاص دارد.

کارگران دو کارخانه اعلام کرده‌اند که گروه‌های تولیدی روزانه با هدف آماده‌سازی ۳۰۰ تا ۷۰۰ قطعه پوشاک مواجه هستند.

این سهمیه به گروه‌های تولید مربوط می‌شود و به معنای دوخت کامل ۷۰۰ پیراهن توسط یک کارگر نیست.

با این حال، برخی کارکنان مدعی شده‌اند در صورت نرسیدن به اهداف تعیین‌شده، با سرزنش، فریاد و حتی درخواست استعفا مواجه می‌شوند.

یکی از کارگران Bowker همچنین گفته است که بر اثر تماس با سیم برق بدون پوشش، دو بار دچار برق‌گرفتگی شده و مشکل پس از دومین حادثه مورد رسیدگی قرار گرفته است.

این موارد در گزارش BBC بر اساس اظهارات کارکنان مطرح شده‌اند و همه آن‌ها به‌طور مستقل از سوی مراجع رسمی تأیید نشده‌اند.

آدیداس در واکنش اعلام کرده استانداردهای این شرکت هیچ نوع آزار و اذیت کارکنان را مجاز نمی‌داند و در سوابق کارخانه Bowker حادثه مرتبط با برق ثبت نشده است.

شرکت Trax نیز ضمن پذیرش وجود دوره‌هایی با دمای بالا، تأکید کرده سیستم‌های خنک‌کننده فعال هستند و مدیریت تولید این مجموعه بر اجبار کارکنان به تحقق سهمیه استوار نیست.

واکنش آدیداس به جنجال تولید پیراهن باشگاه‌های بزرگ

آدیداس، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات ورزشی جهان، پس از انتشار یافته‌های BBC Sport به انتقادهای مطرح‌شده پاسخ داده است.

این شرکت اعلام کرده طی بیش از ۲۵ سال گذشته برنامه‌هایی برای ارتقای ایمنی و شرایط کاری در زنجیره تأمین خود اجرا کرده و سالانه حدود ۱۲۰۰ ممیزی کارخانه‌ای انجام می‌دهد.

آدیداس همچنین مدعی شده میانگین حقوق خالص در نمونه‌ای از تأمین‌کنندگان کامبوجی این برند، ۳۴ درصد بالاتر از معیار دستمزد معیشتی مؤسسه Anker Research Institute قرار دارد.

البته این آمار به نمونه‌ای از تأمین‌کنندگان مربوط است و لزوماً وضعیت تک‌تک کارگران دو کارخانه مورد بحث را توصیف نمی‌کند.

موضوع مهم دیگر آن است که آدیداس مالک این کارخانه‌ها نیست، اما هر دو مجموعه از تأمین‌کنندگان اصلی محصولات آن محسوب می‌شوند و مشمول استانداردهای کاری این برند هستند.

همین مسئله موضوع مسئولیت شرکت‌های بین‌المللی در قبال شرایط اشتغال کارکنان پیمانکاران خود را پررنگ کرده است.

سکوت رئال مادرید، لیورپول و آرسنال درباره گزارش BBC

یکی از نکات قابل‌توجه تحقیقات BBC، واکنش ندادن باشگاه‌های نام‌برده به درخواست این رسانه برای اظهارنظر بوده است.

بر اساس گزارش منتشرشده، باشگاه‌هایی که تولید پوشاک آن‌ها در زنجیره تأمین بررسی‌شده شناسایی شده، پاسخی به درخواست BBC ارائه نکرده‌اند.

البته پاسخ ندادن به درخواست رسانه‌ای به معنای پذیرش اتهامات یا اثبات تخلف نیست.

با این حال، باشگاه‌های مطرح فوتبال علاوه بر درآمدهای ورزشی، از فروش پیراهن و قراردادهای تجاری با تولیدکنندگان پوشاک نیز بهره می‌برند.

از همین رو، گروه‌های مدافع حقوق کارگران معتقدند باشگاه‌ها باید درباره شرایط تولید کالاهایی که نام و نشان تجاری آن‌ها را دارند، حساسیت بیشتری نشان دهند.

سازمان‌های Clean Clothes Campaign و Labour Behind the Label نیز خواستار توجه جدی‌تر برندها و باشگاه‌ها به حقوق کارکنان شده‌اند.

این گروه‌ها تأکید دارند احترام به انسان‌ها باید در تمام مراحل تولید محصولات ورزشی رعایت شود.

گرانی پیراهن فوتبال و بحران اعتماد هواداران

بحث شرایط کاری کارگران در حالی مطرح شده که قیمت پیراهن‌های رسمی فوتبال طی سال‌های گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است.

بر اساس آمار گزارش BBC، میانگین قیمت پیراهن‌های هواداری بزرگسالان لیگ برتر انگلیس در یک دهه حدود ۵۰.۷ درصد افزایش یافته است.

در نتیجه، خرید پیراهن رسمی برای بسیاری از خانواده‌ها به هزینه‌ای قابل‌توجه تبدیل شده است.

برخی هواداران نیز برای کاهش هزینه‌ها به بازار محصولات غیراصل روی آورده‌اند؛ هرچند درباره شرایط تولید این محصولات هم نگرانی‌های جدی وجود دارد.

کارشناسان صنعت پوشاک ورزشی معتقدند افزایش هزینه قراردادهای اسپانسری، فناوری تولید و فعالیت خرده‌فروشی در رشد قیمت‌ها نقش دارد.

با این حال، گزارش جدید بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که سهم کارگران از افزایش ارزش اقتصادی محصولات فوتبال تا چه اندازه تغییر کرده است.

آیا افشاگری BBC تغییری در صنعت پوشاک فوتبال ایجاد می‌کند؟

انتشار چنین گزارش‌هایی می‌تواند فشار افکار عمومی بر برندهای ورزشی و باشگاه‌ها را افزایش دهد، اما تغییر پایدار نیازمند اقداماتی فراتر از واکنش رسانه‌ای است.

انتشار شفاف اطلاعات دستمزد، بررسی مستقل شرایط محیط کار، رسیدگی به شکایت‌های کارکنان و نظارت مؤثر بر پیمانکاران از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

همچنین تفاوت میان حداقل دستمزد قانونی و دستمزد کافی برای زندگی، موضوعی است که در سیاست‌گذاری زنجیره تأمین باید مورد توجه قرار گیرد.

جمع‌بندی: تحقیقات BBC Sport درباره تولید پیراهن باشگاه‌هایی مانند رئال مادرید، لیورپول، آرسنال و سلتیک، تضاد میان ارزش تجاری فوتبال و وضعیت معیشتی برخی کارکنان صنعت پوشاک را دوباره آشکار کرده است. دستمزد پایه ۲۱۰ تا ۲۲۰ دلاری، دمای بالای محیط کار و ادعاهای مربوط به فشار تولید، پرسش‌های جدی درباره نحوه نظارت برندهای بزرگ ایجاد می‌کند. اکنون مسئله اصلی این است که آیا پاسخ آدیداس و نظارت‌های اعلام‌شده به بهبود ملموس شرایط کارگران منجر خواهد شد یا این پرونده نیز بدون تغییر ساختاری در زنجیره تولید پوشاک فوتبال به پایان می‌رسد؟