بازگشت چوگان به میدان نقش جهان؛ احیای شکوه ورزش باستانی ایران در قلب اصفهان + عکس
میدان نقش جهان اصفهان در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵ بار دیگر شاهد تاختوتاز اسبها و رقابت چوگانبازانی بود که در یکی از تاریخیترین میدانهای این ورزش به رقابت پرداختند.
برگزاری این مسابقه به مناسبت ۲۷ آبان، روز ملی چوگان، جلوهای از پیوند تاریخ، ورزش و معماری ایرانی را به نمایش گذاشت؛ پیوندی که ریشههای آن به قرنها پیش بازمیگردد.
نتیجه مسابقه چوگان اسنوا و منتخب اصفهان در میدان نقش جهان
دیدار دوستانه تیم چوگان اسنوا و تیم منتخب استان اصفهان با حمایت هلدینگ دکا، عصر پنجشنبه ۲۸ آبان برگزار شد و تیم اسنوا توانست با نتیجه ۱۴ بر ۱۱ حریف خود را شکست دهد.
پیش از آغاز مسابقه نیز از لباس تیم چوگان اسنوا رونمایی شد. این مراسم به میزبانی هیئت چوگان استان اصفهان و با حضور شهروندان و گردشگران برگزار شد.
اگرچه نتیجه مسابقه برای ورزشکاران اهمیت داشت، هدف اصلی این رویداد گرامیداشت روز ملی چوگان و افزایش آشنایی مردم با ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی این ورزش بود.
میدان نقش جهان؛ یکی از تاریخیترین میدانهای چوگان جهان
میدان نقش جهان تنها یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری ایران نیست، بلکه از برجستهترین مکانهای تاریخی برگزاری مسابقات چوگان در جهان نیز به شمار میرود.
این میدان در دوران شاه عباس صفوی توسعه یافت و علاوه بر کارکردهای تجاری، اجتماعی و حکومتی، محلی برای برگزاری جشنها، مسابقات ورزشی و نمایش مهارت سوارکاران بود.
دروازههای سنگی چوگان در دو ضلع شمالی و جنوبی میدان همچنان پابرجا هستند و از مهمترین نشانههای تاریخی برگزاری این ورزش در دوران صفویه محسوب میشوند.
میدان نقش جهان در سال ۱۹۷۹ میلادی، برابر با ۱۳۵۸ شمسی، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. یونسکو در معرفی این مجموعه تاریخی نیز به برگزاری مسابقات چوگان در فضای وسیع میدان اشاره کرده است.
برگزاری دوباره مسابقات چوگان در این مکان، به بازدیدکنندگان اجازه میدهد بخشی از کارکرد تاریخی میدان را فراتر از بناهای معماری آن تجربه کنند.
تاریخچه چوگان در ایران؛ ورزشی با قدمت بیش از دو هزار سال
چوگان از ورزشهای کهن ایران است که در طول تاریخ با فرهنگ، ادبیات، هنر و مهارتهای سوارکاری پیوند خورده است.
براساس اطلاعات رسمی یونسکو، این ورزش بیش از دو هزار سال سابقه در ایران دارد و در گذشته در میدانهای شهری و دربار پادشاهان برگزار میشد.
در چوگان، دو تیم سوارکار با استفاده از چوبهای مخصوص تلاش میکنند گوی را از دروازه تیم مقابل عبور دهند. سرعت اسب، هماهنگی سوارکار، دقت در ضربهزنی و همکاری تیمی از مهمترین عناصر این ورزش محسوب میشوند.
چوگان در طول تاریخ تنها یک فعالیت تفریحی نبود و زمینهای برای نمایش مهارت سوارکاران، آمادگی بدنی و توانایی کنترل اسب به شمار میرفت.
در دوران صفویه نیز این ورزش جایگاه ویژهای پیدا کرد و میدان نقش جهان به یکی از مهمترین مراکز برگزاری مسابقات آن تبدیل شد.
ثبت جهانی چوگان ایرانی در یونسکو؛ افتخاری برای میراث فرهنگی کشور
یکی از مهمترین اتفاقات معاصر در تاریخ چوگان، ثبت جهانی این ورزش در سال ۲۰۱۷ میلادی بود.
یونسکو چوگان ایرانی را با عنوان «چوگان، بازی سوارکاری همراه با موسیقی و روایتگری» در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت کرد.
اهمیت این ثبت در آن است که چوگان تنها بهعنوان یک رقابت ورزشی معرفی نشده، بلکه مجموعهای از سنتهای فرهنگی، روایتهای شفاهی، موسیقی و مهارتهای وابسته به سوارکاری را در بر میگیرد.
در پرونده ثبت جهانی این میراث نیز بر آموزش نسل جوان، برگزاری جشنوارههای محلی، مستندسازی تاریخ شفاهی و حمایت از فعالان این رشته تأکید شده است.
از این منظر، برگزاری مسابقه در میدان نقش جهان را میتوان بخشی از تلاشها برای زنده نگه داشتن این میراث فرهنگی دانست.
روز ملی چوگان چه تاریخی است؟
بیستوهفتم آبانماه در تقویم رسمی کشور بهعنوان روز ملی چوگان نامگذاری شده است.
هدف از تعیین این مناسبت، گرامیداشت پیشینه تاریخی این ورزش و افزایش توجه عمومی به ظرفیتهای فرهنگی و ورزشی آن است.
در مراسم امسال اصفهان نیز علاوه بر مسابقه چوگان، برنامههایی مانند شاهنامهخوانی اجرا شد تا ارتباط این ورزش با ادبیات و فرهنگ ایرانی مورد توجه قرار گیرد.
برگزاری چنین برنامههایی میتواند زمینه آشنایی نسل جوان با رشتهای را فراهم کند که اگرچه قدمتی طولانی دارد، نسبت به ورزشهای پرطرفدار امروزی کمتر در معرض توجه عمومی قرار گرفته است.
چوگان در ادبیات و هنر ایرانی؛ از شاهنامه تا نگارگری
چوگان در طول تاریخ ایران حضور پررنگی در ادبیات، شعر و نگارگری داشته است.
تصویر گوی و چوگان در آثار ادبی شاعران فارسیزبان، افزون بر اشاره به یک بازی ورزشی، گاهی بهعنوان نمادی از عشق، سرنوشت و گردش روزگار به کار رفته است.
همچنین نگارگریهای ایرانی، صحنههایی از رقابت سوارکاران و برگزاری بازی چوگان را به تصویر کشیدهاند.
این پیوند میان ورزش و هنر باعث شده چوگان جایگاهی فراتر از یک مسابقه معمولی داشته باشد و بخشی از حافظه فرهنگی ایرانیان محسوب شود.
اجرای شاهنامهخوانی در کنار مسابقه چوگان در نقش جهان نیز فرصتی برای بازآفرینی همین ارتباط تاریخی بود.
ظرفیت چوگان برای توسعه گردشگری ورزشی در اصفهان
اصفهان به دلیل برخورداری از آثار تاریخی متعدد، یکی از مهمترین مقاصد گردشگری ایران است. برگزاری رویدادهای ورزشی و فرهنگی در مجموعههایی مانند نقش جهان میتواند تجربه متفاوتی برای گردشگران ایجاد کند.
تماشای مسابقه چوگان در فضایی تاریخی که قرنها پیش نیز محل برگزاری همین ورزش بوده، فرصتی است که در کمتر مقصد گردشگری قابل تجربه است.
تداوم چنین برنامههایی در قالب جشنوارههای سالانه میتواند زمینه معرفی بهتر اصفهان در حوزه گردشگری فرهنگی و ورزشی را فراهم کند.
علاوه بر این، فعالیت مجموعههای سوارکاری، پرورش اسب، تولید تجهیزات چوگان و صنایعدستی مرتبط نیز میتواند از توسعه این رشته بهرهمند شود.
البته برگزاری مسابقات در یک مجموعه ثبتشده جهانی باید با رعایت ضوابط حفاظت از آثار تاریخی، ایمنی تماشاگران و سلامت اسبها همراه باشد.
نقش بخش خصوصی در احیای ورزش چوگان
حضور تیمهای وابسته به مجموعههای اقتصادی مانند اسنوا و دکا در مسابقات چوگان، اهمیت مشارکت بخش خصوصی در توسعه این ورزش را برجسته کرده است.
چوگان به دلیل نیاز به اسب، تجهیزات تخصصی، زمین مناسب و آموزش حرفهای، از رشتههایی است که توسعه آن به سرمایهگذاری و حمایت مستمر نیاز دارد.
مشارکت شرکتها در تشکیل تیم، حمایت از مسابقات و تأمین امکانات آموزشی میتواند بخشی از هزینههای توسعه این رشته را پوشش دهد.
با این حال، حمایت مالی زمانی تأثیر بلندمدت خواهد داشت که علاوه بر برگزاری رویدادهای مناسبتی، به آموزش استعدادهای جوان و گسترش زیرساختهای ورزشی نیز اختصاص پیدا کند.
آینده چوگان در ایران؛ از احیای سنت تا توسعه ورزش حرفهای
برگزاری مسابقه چوگان در میدان نقش جهان نشان میدهد ظرفیت مناسبی برای افزایش توجه عمومی به این ورزش وجود دارد.
با این حال، تبدیل این ظرفیت به یک جریان پایدار نیازمند برنامهریزی بلندمدت، افزایش تعداد باشگاههای تخصصی، آموزش مربیان، حمایت از ورزشکاران و برگزاری منظم مسابقات است.
معرفی چوگان در رسانهها و مستندسازی پیشینه تاریخی آن نیز میتواند به شناخت بیشتر این رشته کمک کند.
مسابقه چوگان ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در میدان نقش جهان اصفهان، تنها یک رقابت دوستانه با نتیجه ۱۴ بر ۱۱ به سود تیم اسنوا نبود؛ بلکه فرصتی برای نمایش دوباره پیوند ورزش، معماری، تاریخ و فرهنگ ایرانی محسوب میشد.
میدانی که قرنها پیش میزبان سوارکاران دوران صفوی بود، امروز نیز میتواند به یکی از مهمترین نمادهای معرفی چوگان ایرانی به نسل جدید و گردشگران جهان تبدیل شود.



