طرح جنجالی آرسن ونگر در آستانه شکست؛ چرا فیفا از تغییر قانون آفساید عقبنشینی میکند؟
بحث تغییر قانون آفساید که از سال ۲۰۲۰ به یکی از پروژههای مهم آرسن ونگر در فیفا تبدیل شده بود، اکنون با چالش جدی مواجه شده است.
روزنامه تایمز در گزارش ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۷ آبان ۱۴۰۵، اعلام کرد نتایج نخستین آزمایش این طرح در سطح فوتبال حرفهای، حمایت کافی اعضای کمیتههای مشورتی هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) را به همراه نداشته است.
پیش از آن نیز بیبیسی در ۲۷ اکتبر از احتمال تمدید نشدن دوره آزمایشی این قانون خبر داده بود.
نکته جالب توجه این است که براساس گزارش تایمز، حتی خود ونگر نیز ظاهراً از نتایج بهدستآمده رضایت کامل ندارد؛ هرچند تاکنون اظهارنظر رسمی و مستقیمی از او درباره کنار گذاشتن پیشنهاد منتشر نشده است.
قانون آفساید آرسن ونگر چیست و چه تفاوتی با قانون فعلی دارد؟
آرسن ونگر پس از انتصاب بهعنوان مدیر توسعه فوتبال جهان در فیفا در سال ۲۰۱۹، پیشنهادهایی برای افزایش جذابیت مسابقات ارائه کرد که یکی از مهمترین آنها تغییر قانون آفساید بود.
براساس قانون فعلی، اگر بخشی از بدن مهاجم که امکان گلزنی با آن وجود دارد، هنگام ارسال توپ از توپ و دومین بازیکن نزدیک به خط دروازه حریف جلوتر باشد، مهاجم در موقعیت آفساید قرار میگیرد؛ البته قرار داشتن در این موقعیت بهتنهایی تخلف محسوب نمیشود و بازیکن باید در جریان بازی دخالت کند.
در طرح پیشنهادی ونگر، مهاجم تنها زمانی در موقعیت آفساید قرار میگرفت که تمام بخشهای مجاز بدن او برای گلزنی از بازیکن ماقبل آخر حریف جلوتر باشد.
بنابراین اگر حتی بخشی از پای مهاجم با خط دفاعی همسطح باقی میماند، موقعیت او قانونی محسوب میشد.
این پیشنهاد به قانون «Daylight Offside» یا آفساید فاصلهدار معروف شد و هدف اصلی آن افزایش فرصت مهاجمان برای فرار از خطوط دفاعی بود.
اجرای آزمایشی قانون آفساید ونگر در لیگ کانادا از چه زمانی آغاز شد؟
پس از چند مرحله آزمایش در رقابتهای پایه در ایتالیا و هلند، فیفا تصمیم گرفت این قانون را در سطح فوتبال حرفهای مورد ارزیابی قرار دهد.
لیگ برتر کانادا از چهارم آوریل ۲۰۲۶، برابر با ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، به نخستین لیگ حرفهای تبدیل شد که با مجوز IFAB قانون پیشنهادی ونگر را بهصورت رسمی آزمایش کرد.
هدف از انتخاب این رقابتها، بررسی واکنش بازیکنان و مربیان به قانون جدید در طول یک فصل کامل بود.
نخستین گل تحت تأثیر قانون جدید نیز در ۱۸ آوریل توسط آلخاندرو دیاز، مهاجم پاسیفیک، مقابل هالیفاکس به ثمر رسید؛ گلی که براساس مقررات معمول آفساید مردود اعلام میشد.
نتایج آزمایش قانون آفساید جدید؛ کاهش ۵۴ درصدی آفسایدها
آمارهای ارائهشده به کمیتههای مشورتی IFAB نشان میدهند اجرای قانون پیشنهادی ونگر تأثیر قابل توجهی بر تعداد آفسایدهای اعلامشده داشته است؛ اما میزان افزایش گلزنی و تغییر رفتار تاکتیکی تیمها مطابق انتظارات اولیه نبوده است.
|
شاخص مورد بررسی |
نتیجه آزمایش |
|---|---|
|
تعداد اعلام آفساید |
۵۴ درصد کاهش |
|
گلهای معتبرشده با قانون آزمایشی |
۱۳ گل |
|
تعداد مسابقات در گزارش بیبیسی |
۱۱۲ بازی |
|
تغییر موقعیت خطوط دفاعی |
عقبنشینی یک تا سه متر |
در تعداد مسابقات بررسیشده میان گزارش تایمز و بیبیسی اختلاف وجود دارد. تایمز به دادههای ۱۰۸ مسابقه اشاره کرده، در حالی که بیبیسی آمار ۱۱۲ دیدار را منتشر کرده است.
همچنین ثبت ۱۳ گل که با قانون قبلی مردود میشدند، لزوماً به معنای افزایش خالص ۱۳ گل نسبت به شرایط فرضی اجرای قانون قبلی نیست؛ زیرا تغییر مقررات بر رفتار تیمها در سایر لحظات مسابقه نیز اثر میگذارد.
چرا قانون آفساید ونگر نتیجه معکوس داشت؟
مهمترین مشکل طرح پیشنهادی ونگر، واکنش تاکتیکی مربیان به افزایش آزادی مهاجمان بود.
زمانی که مهاجمان اجازه پیدا میکنند بخش بیشتری از بدن خود را جلوتر از خط دفاعی قرار دهند، مدافعان برای جلوگیری از فرار آنها به فضای پشت خط دفاع، ممکن است موقعیت خود را تغییر دهند.
بررسی مسابقات کانادا نشان داد بسیاری از تیمها خطوط دفاعی خود را به دروازه نزدیکتر کردهاند تا فضای قابل استفاده مهاجمان کاهش پیدا کند.
این تغییر بهویژه هنگام دفاع مقابل ضربات ایستگاهی اهمیت دارد؛ زیرا مهاجمان براساس قانون آزمایشی میتوانند در موقعیتهای جلوتر قرار بگیرند.
از منظر تاکتیکی، عقبنشینی مدافعان میتواند باعث افزایش تراکم بازیکنان نزدیک محوطه جریمه و دشوارتر شدن نفوذ تیم مهاجم شود.
در واقع، قانونی که با هدف افزایش آزادی مهاجمان طراحی شده بود، انگیزه بیشتری برای اتخاذ تاکتیکهای محافظهکارانه در اختیار مربیان قرار داد.
آیا افزایش تعداد گلها به معنای جذابتر شدن فوتبال است؟
یکی از مهمترین درسهای آزمایش کانادا، تفاوت میان افزایش آمار گلزنی و بهبود کیفیت مسابقات است.
جذابیت فوتبال تنها به تعداد گلها وابسته نیست. سرعت انتقال توپ، پرسینگ، حملات متقابل، فضای قابل استفاده بازیکنان و رقابت تاکتیکی میان تیمها نیز در کیفیت تماشای مسابقات نقش دارند.
ممکن است با تغییر یک قانون، تعدادی از گلهایی که قبلاً مردود میشدند، معتبر اعلام شوند؛ اما واکنش مربیان به همان تغییر، فرصتهای هجومی دیگری را محدود کند.
در نتیجه، افزایش تعداد گلها بهتنهایی نمیتواند معیار کافی برای موفقیت یک اصلاح اساسی در قوانین فوتبال باشد.
این موضوع نشان میدهد تصمیمگیران فوتبال باید علاوه بر نتایج آماری، پیامدهای بلندمدت هر تغییر بر شیوه بازی تیمها را نیز ارزیابی کنند.
قانون جدید آفساید چه تأثیری بر VAR داشت؟
یکی از استدلالهای موافقان طرح ونگر، کاهش تعداد گلهای مردودشده به دلیل آفسایدهای میلیمتری بود.
با گسترش فناوری کمکداور ویدئویی، صحنههایی که مهاجم تنها چند سانتیمتر جلوتر از مدافع قرار دارد، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز داوری تبدیل شدهاند.
با این حال، قانون پیشنهادی ونگر اختلافهای میلیمتری را بهطور کامل از بین نمیبرد؛ بلکه معیار اندازهگیری را تغییر میدهد.
در قانون جدید نیز ممکن است میان آخرین بخش مجاز بدن مهاجم و خط دفاعی فاصله بسیار اندکی وجود داشته باشد که برای تشخیص آن به بررسی تصویری نیاز باشد.
لیگ کانادا همزمان با آزمایش قانون آفساید، از فناوری پشتیبانی ویدئویی فوتبال یا FVS نیز استفاده کرد؛ سیستمی که به مربیان امکان درخواست بازبینی برخی تصمیمات داوری را میدهد.
بنابراین تغییر قانون آفساید الزاماً به معنی پایان اختلافات داوری یا رفع نیاز به فناوریهای ویدئویی نیست.
آیا فیفا رسماً قانون آفساید ونگر را رد کرده است؟
تا روز جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵، بررسی اطلاعیههای رسمی نشان میدهد هنوز تصمیم نهایی درباره رد کامل یا توقف دائمی طرح ونگر اعلام نشده است.
هیئت بینالمللی فوتبال در اطلاعیه ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ تأیید کرد که اعضای کمیتههای مشورتی در جریان آخرین نتایج آزمایش قانون آفساید در کانادا قرار گرفتهاند.
در این اطلاعیه همچنین اعلام شد که دیدگاهها و پیشنهادهای مطرحشده در جلسه کاری بعدی IFAB در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۷ در زوریخ مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
بنابراین گزارشهای رسانهای درباره شکست طرح ونگر را باید نشانه کاهش حمایت از این پیشنهاد دانست، نه اعلام رسمی پایان آن.
همچنین تصویب تغییرات قوانین فوتبال در صلاحیت IFAB است و فیفا بهتنهایی نمیتواند چنین اصلاحی را در سراسر جهان اجرایی کند.
آینده قانون آفساید فوتبال؛ طرح ونگر به بایگانی میرود؟
نتایج آزمایش کانادا نشان میدهد تغییر یکی از بنیادیترین قوانین فوتبال، پیچیدگیهایی فراتر از محاسبه تعداد گلها دارد.
آرسن ونگر امیدوار بود با افزایش آزادی مهاجمان و کاهش آفسایدهای جزئی، مسابقات هجومیتر شوند؛ اما عقبنشینی خطوط دفاعی نشان داد مربیان میتوانند با تغییر تاکتیکهای خود، بخش مهمی از مزایای قانون جدید را خنثی کنند.
در مجموع، احتمال تصویب قانون آفساید پیشنهادی ونگر در آینده نزدیک کاهش یافته و قانون فعلی همچنان معتبر است. با این حال، بررسی راهکارهای دیگر برای کاهش اختلافات داوری و افزایش جذابیت فوتبال میتواند ادامه پیدا کند.
تجربه لیگ کانادا بار دیگر نشان داد که در فوتبال، تغییر یک قانون تنها زمانی موفق خواهد بود که علاوه بر افزایش فرصتهای گلزنی، تعادل تاکتیکی و کیفیت کلی مسابقات را نیز حفظ کند.