تکلیف معافیت سربازی بیرانوند پس از کسب عنوان مرد سال آسیا؛ قانون سرباز قهرمان چه میگوید؟
علیرضا بیرانوند روز پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، در مراسم انتخاب برترینهای سال فوتبال آسیا در بانکوک تایلند موفق شد عنوان بهترین بازیکن مرد سال قاره را از آن خود کند.
براساس اعلام رسمی کنفدراسیون فوتبال آسیا، بیرانوند نخستین دروازهبانی است که موفق به دریافت این جایزه شده است. او در رقابت با سالم الدوسری و فراس البریکان، دو بازیکن عربستانی، به این افتخار تاریخی دست یافت.
با این حال، همزمان با بازتاب گسترده موفقیت بیرانوند، گمانهزنیهایی درباره احتمال معافیت او از خدمت سربازی مطرح شد.
پاسخ حقوقی به این پرسش به مفاد قانون سرباز قهرمان، اصلاحات بعدی آن و تصمیم مراجع مسئول بستگی دارد. ارزش ورزشی یک افتخار لزوماً به معنای برخورداری از امتیاز قانونی معافیت سربازی نیست.
واکنش جدید بیرانوند به شایعه معافیت سربازی؛ حتی اگر معافم کنند، قبول نمیکنم
علیرضا بیرانوند صبح شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ پس از بازگشت به ایران، شخصاً به گمانهزنیها درباره معافیت از خدمت سربازی واکنش نشان داد.
دروازهبان تیم ملی اعلام کرد که قصد ندارد برای دریافت معافیت با اشخاص مختلف رایزنی کند و حتی در صورت فراهم شدن چنین امکانی، ترجیح میدهد دوران خدمت خود را به پایان برساند.
بیرانوند همچنین مدعی شد تنها سه ماه از دوران خدمت سربازی او باقی مانده است. البته زمان دقیق پایان خدمت این بازیکن هنوز از سوی سازمان وظیفه عمومی تأیید نشده است.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که برخی مسئولان فوتبال خواستار در نظر گرفتن امتیاز ویژهای برای این دروازهبان به دلیل موفقیت تاریخی او در فوتبال آسیا شدهاند.
قانون سرباز قهرمان چیست و چه کسانی معاف میشوند؟
قانون سرباز قهرمان در اسفندماه سال ۱۳۷۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در دیماه سال ۱۳۹۱ اصلاح شد.
براساس تبصره چهار این قانون، مدالآوران طلا، نقره و برنز المپیک، نفرات اول و دوم مسابقات قهرمانی جهان و دارندگان مدال طلای بازیهای آسیایی در رشتههای تحت پوشش کمیته بینالمللی المپیک، مشمول شرایط معافیت قهرمانی هستند.
همچنین تیمهای اول تا سوم جام جهانی فوتبال، بسکتبال و والیبال و یکی از فرزندان قهرمانان مشمول پارالمپیک نیز تحت شرایط مقرر در قانون از این امتیاز برخوردار میشوند.
اعمال این معافیت مستلزم معرفی وزارت ورزش و جوانان، موافقت ستاد کل نیروهای مسلح و گذراندن دوره آموزش نظامی است.
در متن این قانون اشارهای به جوایز فردی کنفدراسیون فوتبال آسیا، از جمله عنوان بهترین بازیکن سال قاره، نشده است.
چرا عنوان مرد سال فوتبال آسیا باعث معافیت بیرانوند نمیشود؟
مهمترین مانع حقوقی در پرونده معافیت سربازی بیرانوند، تفاوت میان کسب عنوان قهرمانی در مسابقات رسمی و دریافت جایزه فردی بهترین بازیکن سال آسیاست.
جایزه مرد سال فوتبال آسیا براساس ارزیابی عملکرد بازیکنان در مسابقات ملی و باشگاهی اهدا میشود و یکی از معتبرترین افتخارات فردی فوتبال قاره به شمار میرود.
با وجود این، قانون فعلی برای دریافت معافیت سربازی، عناوین و رتبههای مشخصی را تعیین کرده است.
بنابراین، کسب جایزه مرد سال آسیا بهتنهایی مبنای قانونی کافی برای صدور معافیت قهرمانی بیرانوند محسوب نمیشود.
این موضوع به معنای کماهمیت بودن افتخار دروازهبان تیم ملی نیست، بلکه نشاندهنده تفاوت میان ارزش ورزشی یک دستاورد و شرایط برخورداری از امتیازات قانونی است.
شرایط جنگی چه تأثیری بر قانون سرباز قهرمان دارد؟
یکی دیگر از موضوعات مطرحشده درباره پرونده بیرانوند، شرط زمان صلح در قانون سرباز قهرمان و آییننامه اجرایی آن است.
ماده دوم آییننامه اجرایی مصوب سال ۱۳۷۹ به ورزشکارانی اشاره دارد که در زمان صلح به عضویت تیمهای ملی پذیرفته شدهاند و هنوز خدمت دوره ضرورت را انجام ندادهاند.
با این حال، باید میان مقررات مربوط به گذراندن دوران سربازی در تیمهای ملی و معافیت قهرمانان براساس تبصره چهار قانون، که در سال ۱۳۹۱ الحاق شده است، تفاوت قائل شد.
صرف استناد به ماده دوم آییننامه قدیمی برای نتیجهگیری قطعی درباره لغو تمام معافیتهای قهرمانی در شرایط جنگی کافی نیست و چنین تفسیری به اعلام نظر مراجع قانونی مسئول نیاز دارد.
واکنش مدیرعامل فجر سپاسی به احتمال معافیت بیرانوند
حاتم احمدی، مدیرعامل باشگاه فجر شهید سپاسی شیراز، در واکنش به اخبار مربوط به احتمال معافیت علیرضا بیرانوند اعلام کرد که تصمیم نهایی درباره این موضوع بر عهده ستاد کل نیروهای مسلح است.
به گفته احمدی، در صورت صدور موافقت رسمی با معافیت این بازیکن، وضعیت سربازی بیرانوند تغییر خواهد کرد.
این اظهارات به معنای تأیید معافیت دروازهبان تیم ملی نیست، بلکه به تشریح روند تصمیمگیری درباره پرونده او مربوط میشود.
باشگاه فجر سپاسی بهعنوان یک باشگاه نظامی، مسئولیتی در تعیین شرایط قانونی معافیت بازیکنان سرباز ندارد.
ماجرای خدمت سربازی بیرانوند و جدایی از تراکتور
پرونده خدمت سربازی علیرضا بیرانوند طی ماههای گذشته یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات فوتبال ایران بوده است.
پایان مهلت معافیت تحصیلی و اختلافنظرها درباره امکان ادامه تحصیل، موجب شد وضعیت حضور این دروازهبان در تراکتور با ابهام مواجه شود.
مسئولان سازمان وظیفه عمومی نیز پیشتر بر ضرورت تعیین تکلیف وضعیت نظاموظیفه بیرانوند تأکید کرده بودند.
براساس گزارشهای منتشرشده، بیرانوند از ابتدای آبانماه ۱۴۰۵ وارد دوران خدمت سربازی شد و فجر سپاسی شیراز بهعنوان مقصد ورزشی او مطرح شد.
اکنون نیز کسب عنوان مرد سال فوتبال آسیا تغییری خودکار در وضعیت نظاموظیفه این بازیکن ایجاد نمیکند.
آیا قانون سرباز قهرمان به خاطر بیرانوند تغییر میکند؟
یکی از راهکارهای مطرحشده برای حمایت از ورزشکارانی مانند بیرانوند، بازنگری در قانون سرباز قهرمان و گسترش دامنه افتخارات مشمول معافیت است.
وزارت ورزش و جوانان میتواند پیشنهاد اصلاح مقررات را از مسیر قانونی پیگیری کند. با این حال، افزودن عناوین قهرمانی جدید به موارد مشخصشده در قانون، مستلزم طی مراحل قانونگذاری است.
از منظر سیاستگذاری ورزشی، بازنگری در این قانون میتواند فرصتی برای توجه به دستاوردهایی باشد که هنگام تصویب آن کمتر مورد توجه قرار داشتهاند.
در مقابل، رعایت عدالت میان ورزشکاران رشتههای مختلف و جلوگیری از تصمیمگیریهای موردی نیز اهمیت زیادی دارد. هرگونه اصلاح احتمالی باید براساس معیارهای شفاف و قابلاجرا برای تمام ورزشکاران واجد شرایط انجام شود.
قهرمانی فوتبال الکترونیک ایران؛ ضرورت بازنگری در معافیت ورزشکاران
موضوع اصلاح قانون سرباز قهرمان تنها به پرونده علیرضا بیرانوند محدود نمیشود.
تیم ملی فوتبال الکترونیک ایران در مهرماه ۱۴۰۵ با درخشش حسن پاجانی و ابوالفضل آقایینسب و شکست مالزی در فینال بازیهای آسیایی ناگویا، موفق به کسب مدال طلا شد.
رشد ورزشهای الکترونیک و حضور آنها در رویدادهای معتبر بینالمللی، ضرورت بررسی جایگاه رشتههای نوظهور در قوانین حمایتی ورزش کشور را افزایش داده است.
البته قهرمانی در بازیهای آسیایی نیز بهتنهایی برای احراز معافیت کافی نیست و انطباق رشته ورزشی با شرایط مندرج در قانون باید بررسی شود.
اصلاح اصولی قانون سرباز قهرمان میتواند زمینه حمایت گستردهتر از افتخارآفرینان ورزش کشور را فراهم کند.
سرانجام سربازی بیرانوند چه میشود؟
بررسی آخرین مقررات و اظهارات مسئولان نشان میدهد عنوان مرد سال فوتبال آسیا در فهرست صریح افتخارات مشمول معافیت قهرمانی قرار ندارد.
از سوی دیگر، بیرانوند نیز در تازهترین اظهارات خود اعلام کرده است که تمایلی به دریافت معافیت ندارد و دوران خدمت سربازی خود را به پایان خواهد رساند.
بنابراین، تا زمان صدور تصمیم رسمی از سوی مراجع مسئول، علیرضا بیرانوند همچنان سرباز محسوب میشود و جایزه مرد سال فوتبال آسیا بهتنهایی موجب معافیت او نخواهد شد. پرونده این دروازهبان در عین حال میتواند زمینه آغاز بحثی جدی درباره ضرورت بهروزرسانی قوانین حمایتی ورزشکاران و توجه به افتخارات فردی و رشتههای نوظهور ورزشی باشد.