سیدعباس عراقچی یک روز مانده به نشست مهم عمان، جزئیات تازهای از دستورکار مذاکرات منطقهای درباره تنگه هرمز ارائه کرده است. وزیر امور خارجه میگوید ایران و عمان درباره یک «مسیر دریایی جدید» به تفاهم رسیدهاند و نقشه و جزئیات آن روز دوشنبه در اختیار کشورهای حاضر در نشست قرار خواهد گرفت؛ اما همزمان تأکید میکند این توافق به هیچوجه به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست. تهران بازگشایی آبراه را به اجرای تعهدات آمریکا در تفاهمنامه اسلامآباد گره زده است؛ موضعی که نشان میدهد نشست مسقط بیش از آنکه نقطه پایان بحران هرمز باشد، احتمالاً نخستین آزمون برای ایجاد یک سازوکار موقت کشتیرانی و اعتمادسازی منطقهای خواهد بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، امروز یکشنبه ۱۳ سپتامبر در تازهترین اظهارات خود بار دیگر مدعی شد ایران بهشدت خواهان دستیابی به توافق با واشنگتن است؛ اما تأکید کرد تنها توافقی را خواهد پذیرفت که از نظر او «توافق درست» باشد. همزمان، ترامپ پیشبینی کرد جنگ ایران تا حوالی انتخابات میاندورهای آمریکا پایان پیدا کند و قیمت بنزین پس از آن بهشدت کاهش یابد. این سخنان در شرایطی مطرح میشود که قیمت انرژی و تورم در آمریکا بالا رفته، محبوبیت ترامپ تحت فشار قرار گرفته و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز بدون انتظار برای واشنگتن در حال آماده شدن برای گفتوگو با تهران درباره امنیت منطقه و تنگه هرمز هستند.
دونالد ترامپ در فاصله کمتر از دو ماه تا انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا، بار دیگر زمان پایان جنگ با ایران را به انتخابات گره زده است. رئیسجمهور آمریکا ابتدا گفت انتظار دارد جنگ «بلافاصله پس از انتخابات» پایان یابد و کمتر از ۲۴ ساعت بعد احتمال پایان آن پیش از رأیگیری را مطرح کرد. این تغییر لحن در شرایطی رخ داده که جنگ ایران به یکی از مهمترین مشکلات سیاسی و اقتصادی دولت ترامپ تبدیل شده، هزینه رسمی آن تا تابستان دستکم ۳۷.۵ میلیارد دلار اعلام شده، قیمت انرژی افزایش یافته و تازهترین نظرسنجی رویترز/ایپسوس میزان رضایت از عملکرد ترامپ را تنها ۳۳ درصد نشان میدهد. با این حال، برخلاف برخی روایتها، شکست جمهوریخواهان در انتخابات هنوز «قطعی» نیست و نظرسنجیها تنها از افزایش خطر از دست رفتن کنترل دستکم یکی از مجالس کنگره حکایت دارند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به اظهارات تازه هانگ کائو، سرپرست وزارت نیروی دریایی آمریکا، از «صراحت» این مقام آمریکایی استقبال کرد و گفت نیروهای مسلح ایران مقر ناوگان پنجم آمریکا در بحرین را هدف قرار دادهاند. اهمیت این واکنش زمانی بیشتر میشود که کائو نیز در مصاحبهای کمسابقه به شدت خسارت واردشده به پایگاه دریایی آمریکا در بحرین اذعان کرده و گفته آسیبها حتی عملیات ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن را تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، تصاویر ماهوارهای و گزارشهای مستقل نشاندهنده خسارت سنگین به بخشهایی از این مجموعه هستند، نه لزوماً نابودی کامل تمام تأسیسات پایگاه.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، قطعنامه تازه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه ایران را اقدامی «متناقض» خواند و گفت ارجاع موضوع هستهای ایران به شورای امنیت اساساً موضوعیت ندارد. استدلال تهران این است که کشورهای غربی از یک سو مدعیاند با فعالسازی مکانیسم اسنپبک، قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران از سال گذشته دوباره برقرار شدهاند و از سوی دیگر اکنون برای فرستادن دوباره پرونده ایران به شورای امنیت قطعنامه تصویب میکنند. در مقابل، آمریکا و سه کشور اروپایی میگویند قطعنامه جدید مسیر مستقلی در پرونده پادمانی ایران است و به عدم دسترسی کافی آژانس و ابهام درباره مواد هستهای مربوط میشود. شورای حکام این قطعنامه را با ۲۳ رأی موافق، سه مخالف و هشت ممتنع تصویب کرده است.
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ قطعنامه پیشنهادی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان درباره برنامه هستهای ایران را با ۲۳ رأی موافق تصویب کرد؛ تصمیمی که پرونده ایران را برای نخستین بار در حدود دو دهه دوباره به شورای امنیت سازمان ملل میفرستد. روسیه، چین و نیجر به قطعنامه رأی منفی دادند و هشت کشور نیز رأی ممتنع دادند. ایران این اقدام را «سیاسی و جانبدارانه» خوانده، در حالی که کشورهای غربی میگویند هدف قطعنامه وادار کردن تهران به اجرای کامل تعهدات پادمانی و بازگرداندن امکان راستیآزمایی فعالیتهای هستهای است. تهران، مسکو و پکن همزمان در بیانیهای مشترک استدلال کردهاند که ارجاع موضوع به شورای امنیت فاقد مبنای حقوقی است و میتواند فضای دیپلماسی را بیش از پیش تضعیف کند.
سیدعباس عراقچی در گفتوگوی تلفنی امروز سهشنبه ۱۷ شهریور با توشیمیتسو موتگی، وزیر خارجه ژاپن، از «پیشرفت قابل توجه» مذاکرات ایران و عمان برای تعیین یک مسیر موقت تردد در تنگه هرمز خبر داد و همزمان مسئولیت تنشهای کنونی را متوجه نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی آمریکا دانست. تهران میگوید راه بازگشت به شرایط عادی، پایبندی واشنگتن به همان توافقی است که در ماه ژوئن امضا شد. اهمیت تماس تهران و توکیو زمانی بیشتر میشود که بدانیم بیش از ۹۰ درصد نفت وارداتی ژاپن در شرایط عادی به مسیر هرمز وابسته بوده و اختلال در این آبراه مستقیماً امنیت انرژی سومین اقتصاد بزرگ آسیا را هدف قرار میدهد.
سخنگوی وزارت امور خارجه امروز دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ در واکنش به احتمال همراهی بیشتر اروپا با فشارهای آمریکا و استفاده واشنگتن از پایگاههای کشورهای عضو ناتو علیه ایران، پیامی صریح ارسال کرد: تهران رفتار خود را براساس عملکرد عملی کشورها تنظیم خواهد کرد. اسماعیل بقائی تأکید کرد هیچ کشوری مشارکت دیگران در حمله به حاکمیت و تمامیت سرزمینی خود را تحمل نمیکند. این هشدار در شرایطی مطرح شده که فشار هستهای آمریکا و سه کشور اروپایی افزایش یافته و سابقه استفاده آمریکا از پایگاههای اروپایی در عملیات مرتبط با ایران، موضوع را از یک بحث فرضی فراتر برده است.
نماینده آمریکا در ناتو با اشاره به حادثه پهپادی فرودگاه لایپزیگ/هاله آلمان هشدار داده است که اعضای پیمان نباید اقدامات عمدی در قالب «جنگ ترکیبی» علیه کشورهای عضو را تحمل کنند. متیو ویتاکر ضمن اعلام حمایت واشنگتن از متحدان، حفاظت از زیرساختهای حیاتی و تأسیسات انرژی را ضروری دانست. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که برلین روسیه را مسئول تلاش برای حمله با پهپاد حامل مواد منفجره در لایپزیگ معرفی کرده، اما مسکو این اتهام را بهشدت رد میکند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در سالروز شهادت رئیسعلی دلواری، تمثیل جنجالی اسکات بسنت درباره ایران را با ارجاع به بیش از یک قرن مقاومت در جنوب ایران پاسخ داد. وزیر خزانهداری آمریکا پیشتر با یادآوری مارهای سمی حیاط خانه دوران کودکیاش در کارولینای جنوبی، حکومت ایران را به ماری تشبیه کرده بود که سرش قطع شده اما هنوز حرکت میکند. بقائی در مقابل گفت مشکل اصلی همین مقایسه است؛ تاریخ، فرهنگ و تجربه سیاسی ایران را نمیتوان با «حیاط پشتی» دوران کودکی توضیح داد. این جدال لفظی در زمانی رخ داده که واشنگتن همزمان عملیات گستردهای برای قطع شریانهای مالی ایران به راه انداخته و دور تازه حملات نظامی نیز تنش دو کشور را افزایش داده است.