دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، چهارشنبه ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در دو نوبت از تازهترین حملات ارتش آمریکا به ایران تمجید کرد و مدعی شد واشنگتن در این جنگ «با اختلاف زیاد» در حال پیروزی است. او در مراسمی در کاخ سفید خطاب به پیت هگست از عملیات شبانه علیه اهداف ایرانی تعریف کرد و گفت نیروهای آمریکایی تجهیزات نظامی تازه ایران در اطراف تنگه هرمز را هدف قرار دادهاند. ترامپ ساعاتی بعد در مصاحبهای تلفنی با شبکه اسرائیلی کان نیز به اسرائیلیها اطمینان داد تا زمانی که او رئیسجمهور است «نگران نباشند». با این حال گزارشهای مستقل تصویر پیچیدهتری ارائه میکنند: ایران همچنان توان انجام حملات موشکی منطقهای را نشان داده، تردد در هرمز مختل است و تحلیل رویترز تنها چند روز پیش جنگ را یک «بنبست پرهزینه» توصیف کرده بود.
فرماندهی مرکزی آمریکا شامگاه سهشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ از آغاز دور تازه حملات نظامی علیه اهداف منتسب به سپاه پاسداران در ایران خبر داد؛ حملاتی که طبق اعلام سنتکام از ساعت ۱۲ ظهر به وقت شرق آمریکا آغاز شدهاند و واشنگتن آنها را پاسخی به تهدید علیه نیروهای آمریکایی و کشتیهای تجاری در تنگه هرمز معرفی کرده است. همزمان از شرق بندرعباس و اطراف قشم صدای چند انفجار گزارش شده، هرچند مقامهای استان هرمزگان در نخستین واکنش گفتهاند گزارشی از اصابت یا حادثه دریافت نکردهاند. بازار جهانی انرژی نیز به سرعت واکنش نشان داده و نفت برنت در معاملات امروز به محدوده ۹۲ تا ۹۳ دلار در هر بشکه صعود کرده است.
سید عباس عراقچی در حاشیه نشست سران سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان، بار دیگر «تفاهمنامه اسلامآباد» را به محور اصلی موضع دیپلماتیک تهران تبدیل کرد. وزیر خارجه ایران میگوید آمریکا توافقی را که رؤسای جمهور دو کشور پای آن را امضا کردهاند نقض کرده و راه خروج از وضعیت فعلی روشن است: واشنگتن باید به تعهدات خود بازگردد. این موضع در شرایطی مطرح میشود که درگیری نظامی ایران و آمریکا دوباره شدت گرفته، تنگه هرمز همچنان یکی از کانونهای بحران است و کشورهای منطقه بیش از هر زمان دیگری به دنبال جلوگیری از بازگشت جنگ به مقیاس گسترده هستند. اما تفاهمنامه اسلامآباد دقیقاً چه بود و چرا حالا دوباره به مهمترین کلیدواژه سیاست خارجی ایران تبدیل شده است؟
یک گزارش تازه از پایگاه لبنانی «یونیوز» مدعی است تهران به اسرائیل هشدار داده گسترش عملیات زمینی در جنوب لبنان میتواند با حملات موشکی گسترده ایران به فرودگاهها و پایگاههای نظامی در شمال اسرائیل پاسخ داده شود. این ادعا در شرایطی مطرح شده که ارتفاعات راهبردی «علیالطاهر» طی هفتههای اخیر به یکی از اصلیترین نقاط اختلاف میان اسرائیل، دولت لبنان و حزبالله تبدیل شده و حتی روز شنبه ۲۹ اوت، برابر با ۷ شهریور، اطراف این منطقه بار دیگر هدف حملات اسرائیل قرار گرفت. با این حال، تا این لحظه اعلام رسمی و علنی از سوی دولت ایران یا سپاه که جزئیات منتشرشده توسط یونیوز را تأیید کند در دست نیست؛ بنابراین خبر «بانک اهداف» و نحوه پاسخ موشکی تهران باید فعلاً بهعنوان ادعای این رسانه و منابع ناشناس آن نقل شود، نه یک تصمیم رسمی اعلامشده از سوی ایران.
دونالد ترامپ در تازهترین اظهارات خود درباره ایران، همزمان سه پیام فرستاد: واشنگتن فعلاً تمایلی به مذاکره با تهران ندارد، فشار اقتصادی با شدت ادامه پیدا میکند و گزینه نظامی نیز کنار گذاشته نشده است. رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد ایران در شرایط اقتصادی دشواری قرار گرفته و حتی حقوق نیروهای نظامی خود را پرداخت نمیکند. با این حال بررسی منابع مستقل نشان میدهد بخشهایی از سخنان او، بهویژه درباره پرداخت نشدن حقوق سربازان و «باز بودن» تنگه هرمز، نیازمند احتیاط است؛ فشار اقتصادی ایران قابل مشاهده است، اما سند مستقلی برای توقف سراسری حقوق نیروهای نظامی منتشر نشده و ترافیک تجاری تنگه هرمز نیز همچنان بسیار پایینتر از شرایط عادی پیش از درگیریهاست.
دونالد ترامپ در تازهترین موضعگیری درباره ایران اعلام کرده هیچ جدول زمانی برای بازگشت تهران و واشنگتن به میز مذاکره ندارد و «عجلهای» هم برای توافق نمیبیند. رئیسجمهور آمریکا همزمان مدعی شده فشار اقتصادی و عملیات نظامی هر دو علیه ایران مؤثر بودهاند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که توافق موقت ۶۰ روزه ایران و آمریکا بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان رسیده، واشنگتن دور تازهای از تحریمها را آغاز کرده و با وجود نشانههایی از تحرک دیپلماتیک در پرونده تنگه هرمز، بنبست اصلی میان دو کشور همچنان پابرجاست.
دولت بریتانیا همزمان با آغاز دور تازه فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران، اعلام کرده از زمان روی کار آمدن دولت کارگر بیش از ۲۴۰ مورد تحریمی علیه اشخاص و نهادهای مرتبط با ایران وضع کرده و قصد دارد این مسیر را در هماهنگی با واشنگتن ادامه دهد. جان هیلی، وزیر دارایی بریتانیا، در بیانیه رسمی ۲۵ اوت ضمن استقبال از عملیات آمریکایی «طرد اقتصادی» علیه ایران، از تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز نیز سخن گفته است. این موضع درست در شرایطی اعلام میشود که آمریکا نزدیک به ۶۰ فرد، نهاد و شناور مرتبط با ایران را هدف گرفته و همزمان تهران و مسقط درباره ایجاد یک مسیر موقت کشتیرانی در هرمز گفتوگو میکنند؛ دو روند متضاد که نشان میدهد فشار اقتصادی و مذاکره دیپلماتیک فعلاً بهطور همزمان در جریان است.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، جزئیات تازهای از تفاهم ایران و عمان درباره آینده تنگه هرمز ارائه کرده است؛ تفاهمی که در صورت اجرا میتواند الگوی چند دههای عبور کشتیها از این آبراه راهبردی را تغییر دهد. بر اساس توضیحات او، مسیر جنوبی فعلی بسته خواهد شد، یک کریدور موقت با مشارکت ایران و عمان شکل میگیرد و دو کشور طی ۳۰ تا ۶۰ روز درباره مسیر دائمی مذاکره خواهند کرد. با این حال تهران تأکید دارد این تفاهم به معنای بازگشایی فوری تنگه نیست و اگر الزامات امنیتی ایران تأمین نشود، محدودیتها ادامه خواهد یافت.
سیدعباس عراقچی از یک چارچوب تازه برای مدیریت بحران تنگه هرمز خبر داده که شامل ایجاد کریدور موقت کشتیرانی، مینروبی مشترک و مذاکره درباره سازوکار دائمی مدیریت تردد در این آبراه است. جزئیات منتشرشده نشان میدهد طرح اصلی در مذاکرات ایران و عمان شکل گرفته، در حالی که پاکستان نیز همزمان نقش میانجی برای کاهش تنش میان تهران و واشنگتن و بازگشایی هرمز را دنبال میکند. با این حال، این چارچوب هنوز به توافق نهایی تبدیل نشده و موضع آمریکا میتواند مهمترین مانع اجرای آن باشد.
یک گزارش اختصاصی شبکه الحدث در روز سهشنبه ۲۵ اوت مدعی شده عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در سفر یکروزه خود به تهران بستهای پیشنهادی از سوی واشنگتن به مقامهای ایران منتقل کرده است؛ بستهای که بنا بر ادعای یک منبع بلندپایه این شبکه، شامل توقف محاصره دریایی و رفع تحریمها در برابر بازگشایی تنگه هرمز و توقف حملات نیروهای همسو با ایران است. اصل میانجیگری پاکستان و حصول «پیشرفت قابل توجه» در مذاکرات تهران از سوی مقامهای پاکستانی و رویترز تأیید شده، اما جزئیات معاملهای که الحدث منتشر کرده هنوز از سوی واشنگتن، تهران یا اسلامآباد بهطور رسمی تأیید نشده است. بنابراین در انتشار این خبر باید میان «اصل مذاکرات» و «جزئیات پیشنهاد منتسب به آمریکا» تفاوت روشنی گذاشت.