تغییر بزرگ در نقشه تردد تنگه هرمز؛ غریبآبادی: مسیر جنوبی بسته میشود
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، جزئیات تازهای از تفاهم ایران و عمان درباره آینده تنگه هرمز ارائه کرده است؛ تفاهمی که در صورت اجرا میتواند الگوی چند دههای عبور کشتیها از این آبراه راهبردی را تغییر دهد. بر اساس توضیحات او، مسیر جنوبی فعلی بسته خواهد شد، یک کریدور موقت با مشارکت ایران و عمان شکل میگیرد و دو کشور طی ۳۰ تا ۶۰ روز درباره مسیر دائمی مذاکره خواهند کرد. با این حال تهران تأکید دارد این تفاهم به معنای بازگشایی فوری تنگه نیست و اگر الزامات امنیتی ایران تأمین نشود، محدودیتها ادامه خواهد یافت.
۰۰:۰۱ - ۰۴ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
بحث درباره آینده تنگه هرمز پس از مذاکرات تازه ایران و عمان وارد مرحلهای حساستر شده است. کاظم غریبآبادی با تأکید بر اینکه ایران و عمان دو کشور ساحلی این تنگه هستند، اعلام کرده تهران قصد ندارد پس از درگیریهای اخیر به الگوی پیشین مدیریت تردد کشتیها بازگردد.
از نگاه ایران، شرایط امنیتی ایجادشده طی جنگ اخیر باعث شده تنگه هرمز دیگر فقط یک مسیر حملونقل بینالمللی تلقی نشود، بلکه مستقیماً به مسئله امنیت ملی کشور گره بخورد.
این موضع در امتداد مذاکراتی است که سیدعباس عراقچی و بدر البوسعیدی، وزیران خارجه ایران و عمان، روز سهشنبه در تهران انجام دادند. دو کشور در پایان مذاکرات از چارچوبی برای ایجاد کریدور موقت کشتیرانی، مینروبی و ادامه گفتوگو درباره ترتیبات دائمی عبور کشتیها خبر دادند. آسوشیتدپرس نیز تأیید کرده است که تهران و مسقط بر سر طرحی برای ایجاد مسیر موقت و کار روی مدل دائمی مدیریت کشتیرانی گفتوگو کردهاند.
غریبآبادی: تنگه هرمز فقط دو کشور ساحلی دارد
معاون وزیر خارجه در توضیح مبنای موضع ایران تأکید کرده است تنگه هرمز در بخش حساس و باریک خود میان ایران در شمال و شبهجزیره مسندم عمان در جنوب قرار دارد.
اسناد سازمان بینالمللی دریانوردی نیز از دهه ۱۹۶۰ برای این منطقه طرح تفکیک ترافیک دریایی یا TSS تعریف کردهاند. در این طرح، مسیرهای مشخصی برای تردد کشتیهای ورودی و خروجی در نظر گرفته شده است.
غریبآبادی پیشتر نیز گفته بود ایران و عمان به عنوان کشورهای ساحلی بر آبهای سرزمینی خود حق اعمال حاکمیت دارند، هرچند خود او پذیرفته است که تنگه هرمز در عین حال یک آبراه مورد استفاده برای کشتیرانی بینالمللی است و مقررات حقوق دریاها نیز درباره عبور کشتیها مطرح است.
این نکته از نظر حقوقی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه بحث اصلی فقط «مالکیت» یا «حاکمیت» نیست، بلکه چگونگی جمع کردن حقوق کشورهای ساحلی با حقوق عبور بینالمللی کشتیهاست.
نقشه جدید ایران و عمان برای تردد کشتیها چیست؟
براساس توضیحات غریبآبادی، ایران به دنبال کنار گذاشتن ترتیباتی است که طی دهههای گذشته بخش عمده ترافیک سازمانیافته کشتیها را به مسیرهای نزدیک عمان هدایت میکرد.
طرحی که طی هفتههای اخیر میان تهران و مسقط درباره آن مذاکره شده، یک مسیر موقت جدید را در نظر میگیرد.
در روایت منتشرشده از مذاکرات، کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند باید از مسیر شمالیتر و از محدوده آبهای ایران عبور کنند. کشتیهای خروجی نیز از مسیری در جهت عمان حرکت خواهند کرد، اما بخشهایی از مسیر آنها همچنان در آبهای ایران قرار میگیرد. گزارشهای قبلی درباره این طرح نیز تأیید کرده بودند که تهران خواهان سهم بسیار بیشتری از تردد دریایی در محدوده تحت کنترل خود است.
غریبآبادی این مسیر را به یک «اتوبان رفتوبرگشتی» تشبیه کرده که عرض کلی آن حدود هفت مایل خواهد بود.
هدف، ایجاد دو مسیر مشخص برای حرکت در دو جهت، کاهش احتمال برخورد کشتیها و در عین حال افزایش نقش ایران و عمان در نظارت بر ترافیک است.
مسیر جنوبی تنگه هرمز بسته خواهد شد
مهمترین بخش اظهارات معاون وزیر خارجه به آینده مسیر جنوبی مربوط میشود.
غریبآبادی میگوید در مدل جدید، مسیر جنوبی که طی ماههای اخیر در نزدیکی آبهای عمان مورد استفاده قرار گرفته، بسته خواهد شد و مسقط نیز با کنار گذاشته شدن آن موافقت کرده است.
او پیشتر نیز گفته بود ایران استفاده دائمی از این مسیر را نمیپذیرد و پیشنهاد کرده مسیرهای موقت شمالی و جنوبی کنار گذاشته و کریدور تازهای جایگزین آنها شود.
این تغییر باید به سازمان بینالمللی دریانوردی اطلاع داده شود؛ چراکه هرگونه تغییر دائمی در مسیرهای شناختهشده و رسمی ترافیک دریایی نیازمند هماهنگیهای فنی گسترده با صنعت کشتیرانی بینالمللی است.
البته تا زمان اجرایی شدن تفاهم تازه، وضعیت موجود الزاماً فوراً تغییر نمیکند.
تفاهم با عمان به معنی بازگشایی فردای هرمز نیست
غریبآبادی روی یک نکته بهطور ویژه تأکید کرده است: توافق درباره نقشه مسیر با تصمیم سیاسی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز یکسان نیست.
این تفاوت در شرایط فعلی بسیار مهم است.
تردد کشتیهای تجاری در هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است. دادههای Kpler که رویترز منتشر کرده نشان میدهد فعالیت دریایی در هفته گذشته حدود ۹۰ درصد پایینتر از سطح عادی پیش از درگیری بوده است. در یک آخرهفته کمتر از ۲۰ کشتی کالایی از تنگه عبور کردند.
غریبآبادی میگوید اجرای مدل جدید منوط به تأمین مجموعهای از «الزامات ایران» است و اگر این شرایط فراهم نشود، تهران محدودیتهای موجود را ادامه خواهد داد.
فایننشالتایمز نیز گزارش داده است ایران میان توافق با عمان درباره ترتیبات فنی کشتیرانی و بازگشایی کامل هرمز تفکیک قائل است و مسئله رفع فشارها و تحریمهای آمریکا را به روند سیاسی گستردهتر مرتبط میداند.
بنابراین نباید تفاهم تهران و مسقط را معادل اعلام پایان بحران هرمز دانست.
۳۰ تا ۶۰ روز برای تعیین مسیر دائمی
کریدوری که اکنون درباره آن گفتوگو شده، دائمی نیست.
براساس توضیحات مقامهای ایرانی، تهران و مسقط قرار است پس از اجرای احتمالی مسیر موقت، مذاکرات فنی را برای طراحی یک نظام دائمی آغاز کنند. غریبآبادی بازهای حدود ۳۰ تا ۶۰ روز را برای این مذاکرات مطرح کرده است.
موضوع فقط تعیین مختصات جغرافیایی مسیر نیست. مدیریت ترافیک، اطلاعرسانی به کشتیها، اقدامات ایمنی، مینروبی، شیوه هماهنگی میان دو کشور و احتمالاً مقررات متفاوت برای کشتیهای تجاری و نظامی از موضوعاتی هستند که باید درباره آنها توافق شود.
وزارت خارجه عمان نیز در مذاکرات روز سهشنبه از ادامه گفتوگو برای ایجاد یک مسیر دائمی، تبادل اطلاعات و ارائه خدمات ناوبری و امنیتی خبر داده است.
مینروبی به مهمترین چالش فنی تبدیل شده است
مسئله مینهای دریایی همچنان یکی از پیچیدهترین بخشهای پرونده هرمز است.
پس از درگیریهای اخیر، مرکز مشترک اطلاعات دریایی در اطلاعیهای رسمی اعلام کرده بود مسیر سنتی TSS به دلیل خطر مین برای مدتی نباید مورد استفاده قرار گیرد و کشتیها به مسیر امنتری نزدیک آبهای عمان هدایت شوند.
ایران و عمان اکنون از مینروبی به عنوان بخشی از چارچوب جدید صحبت میکنند.
در سوی مقابل، دونالد ترامپ روز سهشنبه اعلام کرد نیروی دریایی آمریکا تمام مینهای موجود در مسیر اصلی کشتیرانی را پاک کرده است. دو مقام آمریکایی نیز به Axios گفتهاند عملیات پاکسازی مسیر میانی به پایان رسیده است.
این ادعای آمریکا میتواند پرونده را پیچیدهتر کند؛ چراکه ایران تأکید دارد ترتیبات آینده هرمز باید میان کشورهای ساحلی و بدون دخالت خارجی تعریف شود.
چرا ایران حاضر نیست به مدل ۵۸ سال گذشته برگردد؟
مبنای سیاسی موضع تازه ایران، تجربه جنگ اخیر است.
غریبآبادی میگوید پیش از جنگ، تهران تمرکز ویژهای بر تغییر مسیرهای دریایی نداشت، اما استفاده نظامی و عملیاتی از منطقه در جریان درگیریها باعث شده هرمز به یک مسئله مستقیم امنیت ملی تبدیل شود.
تهران اکنون استدلال میکند که نمیتواند مدل سابق را بدون تغییر بپذیرد؛ زیرا در آن ساختار، بخش مهمی از ترافیک عملیاتی از آبهای نزدیک عمان عبور میکرد و ایران نقش محدودی در کنترل مستقیم جریان کشتیها داشت.
همین مسئله توضیح میدهد چرا جمهوری اسلامی بر عبور بخشی از هر دو جریان ورودی و خروجی از محدوده تحت کنترل ایران اصرار میکند.
تنگه هرمز همچنان قلب بحران انرژی جهان است
هر تغییر در این آبراه تأثیری بسیار فراتر از ایران و عمان دارد.
پیش از جنگ، بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از مسیر هرمز عبور میکرد؛ رقمی معادل حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت. پس از بحران، رویترز حجم عبور نفت را در مقطعی حدود پنج میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
به همین دلیل حتی خبر پیشرفت مذاکرات ایران و عمان میتواند مستقیماً بر قیمت نفت، هزینه بیمه کشتیها و بازار جهانی انرژی اثر بگذارد.
با این حال، اظهارات تازه غریبآبادی نشان میدهد تهران قصد ندارد صرفاً مسیر قدیمی را دوباره باز کند.
سناریوی مدنظر ایران، ایجاد یک نظم دریایی تازه است: مسیر جنوبی موجود کنار گذاشته شود، کریدوری موقت با مشارکت ایران و عمان شکل بگیرد و سپس دو کشور درباره یک مدل دائمی مذاکره کنند.
اگر این مدل اجرایی شود، نقشه تردد کشتیها در یکی از استراتژیکترین آبراههای جهان بعد از چند دهه دستخوش تغییر جدی خواهد شد؛ اما تا زمانی که الزامات امنیتی ایران، مسئله مینروبی و اختلاف با آمریکا حل نشده، بازگشت کامل تنگه هرمز به شرایط عادی هنوز قطعی نیست.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
