شکست پرسپولیس مقابل تراکتور؛ ایری مقصر بود یا تارتار؟ جنگ فضا چگونه سرخ‌ها را از ریتم انداخت

تراکتور دوشنبه ۲ شهریور در ورزشگاه بدون تماشاگر یادگار امام با گل دقیقه ۹۰ اشترکالی پرسپولیس را یک بر صفر شکست داد. نکته جالب اینکه مهاجم کروات تراکتور تنها چهار دقیقه قبل وارد زمین شده بود؛ در سمت مقابل دانیال ایری نیز از دقیقه ۶۷ به جای محمدمهدی محبی به ترکیب پرسپولیس اضافه شد و اشتباه او در دفع توپ، فرصت گل برتری را در اختیار حریف قرار داد.

از ۶ گل در دو بازی به صفر؛ چه چیزی تغییر کرد؟

پرسپولیس فصل را با برد ۲ بر صفر برابر شمس‌آذر آغاز کرد؛ محمدمهدی محبی و محمد عمری تا دقیقه ۱۵ کار میزبان را تقریباً تمام کردند. در هفته دوم نیز محمد خدابنده‌لو و علی علیپور تا دقیقه ۲۰ استقلال خوزستان را دو بر صفر عقب انداختند و مسابقه در نهایت ۴ بر یک تمام شد. یعنی پرسپولیس در دو مسابقه نخست ۶ گل زد و در هر دو بازی خیلی زود به برتری دوگله رسید.

مقابل تراکتور اما حتی یک گل هم ساخته نشد.

این تفاوت را نمی‌توان فقط با «قوی‌تر بودن حریف» توضیح داد. تراکتور مشخصاً مدل دفاعی متفاوتی داشت: فاصله خطوط کوتاه‌تر شد، فضای میان هافبک‌ها و مدافعان بسته ماند و بازیکن صاحب توپ پرسپولیس زمان کمتری برای چرخش و پیدا کردن پاس بعدی داشت. تحلیل منتشرشده پس از مسابقه نیز همین نکته را برجسته کرده است؛ پرسپولیس توپ را جابه‌جا می‌کرد، اما بلوک تراکتور الزاماً با توپ جابه‌جا نمی‌شد.

به زبان ساده، پرسپولیس توپ داشت، ولی حریف زمین قابل استفاده را در اختیارش نمی‌گذاشت.

مالکیت توپ با کنترل بازی فرق دارد

یکی از درس‌های اصلی مسابقه تبریز همین است.

در دو هفته نخست، گردش توپ پرسپولیس معمولاً با حرکت رو به جلو همراه می‌شد. هافبک‌ها به کناره‌ها متمایل می‌شدند، بازیکنان هجومی جای خود را تغییر می‌دادند و تیم با ایجاد مثلث و لوزی در اطراف توپ می‌توانست حریف را از ساختار خارج کند.

تراکتور اجازه چنین اتفاقی را نداد.

بازیکنی مانند علی علیپور یا تیوی بیفوما وقتی میان خطوط توپ می‌گرفت، فرصت زیادی برای چرخیدن به سمت دروازه نداشت. هافبک‌های تراکتور سریع فاصله را می‌بستند و مدافعان نیز بدون خروج بی‌موقع از منطقه خود، اجازه ایجاد فضای پشت سرشان را نمی‌دادند. نتیجه این شد که بخشی از پاس‌های پرسپولیس افقی شد؛ توپ از یک سمت به سمت دیگر می‌رفت، اما خط دفاع تراکتور شکسته نمی‌شد.

مالکیت زمانی خطرناک است که حریف را مجبور به تصمیم کند. در تبریز، پرسپولیس بیش از آنکه تراکتور را مجبور به واکنش کند، خودش مجبور بود در فضای محدود راه‌حل پیدا کند.

تصمیم تارتار؛ حفظ مرکز زمین یا از دست دادن قدرت حمله؟

یکی از تغییرهای مهم تارتار، قرار دادن پوریا لطیفی‌فر در ترکیب اصلی بود. لطیفی‌فر برای نخستین بار در یک مسابقه رسمی پرسپولیس از ابتدا به میدان رفت و حضور او را می‌توان بخشی از تلاش برای تقویت مرکز زمین دانست. ترکیب اعلام‌شده پرسپولیس شامل پوریا پورعلی، محمد خدابنده‌لو و لطیفی‌فر در بخش میانی بود؛ یعنی سرمربی سرخ‌ها نمی‌خواست مقابل هافبک‌های تراکتور در مرکز زمین کم بیاورد.

این انتخاب از نظر دفاعی قابل فهم بود، اما هزینه داشت.

وقتی تعداد بیشتری از بازیکنان وظیفه حفظ تعادل و پوشش مرکز را دارند، در انتقال سریع به حمله نفر کمتری بلافاصله به آخرین خط می‌رسد. همین مسئله باعث شد پرسپولیس در بسیاری از حملات تعداد کافی بازیکن اطراف محوطه تراکتور نداشته باشد.

این شاید مهم‌ترین تفاوت با دو هفته نخست بود: پرسپولیس در قزوین و مقابل استقلال خوزستان با نفرات بیشتری وارد فاز تهاجمی می‌شد، اما در تبریز بیشتر مراقب بود ساختار خودش باز نشود.

آیا تارتار بیش از حد محتاط بود؟

این سؤال بعد از شکست به‌طور طبیعی مطرح شد و بخشی از هواداران نیز سرمربی پرسپولیس را به محافظه‌کاری متهم کردند.

اما پاسخ کاملاً سیاه و سفید نیست.

تا دقیقه ۹۰ نتیجه صفر بر صفر بود. یعنی برنامه دفاعی پرسپولیس تقریباً جواب داده بود و تراکتور نیز نتوانسته بود مسابقه را به یک بازی یک‌طرفه تبدیل کند. تارتار در نیمه دوم حتی آرایش دفاعی خود را تغییر داد و از ساختار سه‌مدافعه برای مقابله با فشار بیشتر تراکتور از جناحین استفاده کرد؛ تصمیمی که هدف آن افزایش پوشش دفاعی و همزمان آزادتر کردن بازیکنان کناری بود.

پس نمی‌توان گفت تارتار با یک اشتباه تاکتیکی آشکار مسابقه را باخت.

اما می‌توان گفت او برای نباختن بیشتر از بردن ریسک کرد.

پرسپولیس در نیمه دوم کمتر توانست بازی را به سمت دروازه بیرانوند ببرد و تغییرات تیم نیز نتوانست تعداد حملات باکیفیت را افزایش دهد. اینجاست که نقد تاکتیکی معنا پیدا می‌کند: حفظ تعادل مفید بود، اما تیم برای کسب سه امتیاز نیاز داشت مرحله‌ای بالاتر برود و نفرات بیشتری را وارد مناطق خطرناک کند.

پاس خط‌شکن وجود داشت؛ مشکل استمرار بود

پرسپولیس کاملاً بدون راه‌حل نبود.

در چند صحنه، پاس‌های مستقیم توانستند خطوط تراکتور را پشت سر بگذارند. بنابراین ساختار نکونام نفوذناپذیر نبود. مشکل این بود که این اتفاق به یک الگوی تکرارشونده تبدیل نشد. گزارش تحلیلی تسنیم نیز تأکید کرده راه عبور وجود داشت، اما پرسپولیس نتوانست آن را به اندازه کافی تکرار کند.

برای شکستن چنین بلوکی معمولاً حداقل یکی از دو چیز لازم است: سرعت بالاتر گردش توپ یا حرکت مداوم بدون توپ.

اگر پاس‌ها سریع‌تر جابه‌جا شوند، مدافع مجبور می‌شود قبل از تثبیت دوباره موقعیتش حرکت کند. اگر مهاجمان مدام جای خود را عوض کنند، بازیکنان دفاعی بین دنبال کردن نفر و حفظ منطقه مردد می‌شوند.

پرسپولیس در تبریز به اندازه کافی هیچ‌کدام را استمرار نداد.

دانیال ایری مقصر شکست بود؟

از نظر صحنه گل، بله؛ اشتباه ایری عامل مستقیم ایجاد موقعیت گل تراکتور بود. او توپ را به شکل مناسبی دفع نکرد و اشترکالی از فرصت استفاده کرد تا با ضربه‌ای دقیق دروازه پیام نیازمند را باز کند. این نخستین حضور رسمی ایری برای پرسپولیس نیز بود.

اما دو سؤال متفاوت وجود دارد:

چرا پرسپولیس گل خورد؟ پاسخ: اشتباه فردی ایری.

چرا پرسپولیس تا دقیقه ۹۰ خودش گل نزده بود؟ پاسخ: این دیگر ارتباطی به اشتباه ایری ندارد.

دومی مسئله تاکتیکی پرسپولیس است. تیمی که در دو بازی نخست سه گل در هر مسابقه میانگین داشت، مقابل اولین حریفی که فضای بازی ترکیبی را از او گرفت، برای ساخت موقعیت دچار مشکل شد.

خود تارتار نیز بعد از بازی مسئولیت نتیجه را پذیرفت و گفت تیم هم بدشانس بوده و هم «تاوان کم‌تجربگی» را داده است؛ موضعی که نشان می‌دهد کادر فنی نیز قصد ندارد تمام شکست را صرفاً به یک بازیکن جوان نسبت دهد.

اولین هشدار واقعی برای پرسپولیس تارتار

نتیجه تبریز باعث شد تراکتور با سه برد متوالی به ۹ امتیاز برسد، در حالی که پرسپولیس پس از دو برد ابتدایی روی ۶ امتیاز باقی ماند.

اما اهمیت مسابقه بیشتر از سه امتیاز است.

شمس‌آذر و استقلال خوزستان نتوانستند پرس و گردش توپ پرسپولیس را مختل کنند؛ تراکتور اولین تیمی بود که یک نسخه دفاعی مؤثر علیه آن ارائه داد. از این پس سایر مربیان نیز همین مسابقه را خواهند دید.

راه‌حل برای تارتار روشن است: پاس خط‌شکن بیشتر، گردش سریع‌تر توپ، حرکت بدون توپ متنوع‌تر و اضافه شدن نفرات بیشتر به خط آخر بدون برهم خوردن تعادل.

شکست یک بر صفر مقابل تراکتور هنوز بحران نیست، اما اولین مسئله واقعی پروژه تارتار را آشکار کرد. پرسپولیس در دو هفته نخست نشان داد وقتی فضا داشته باشد خطرناک است؛ حالا باید ثابت کند وقتی حریف فضا را می‌بندد هم می‌تواند راه دیگری برای بردن پیدا کند. اشتباه ایری سه امتیاز را گرفت، اما درس بزرگ‌تر بازی تبریز برای تارتار این بود که یک تیم مدعی قهرمانی نمی‌تواند فقط مالک توپ باشد؛ باید بلد باشد فضای بسته را هم باز کند.