ترامپ: «دیشب ایران را سخت زدیم»؛ ادعای پیروزی بزرگ و تضمین حمایت از اسرائیل / واقعیت میدان چه می‌گوید؟

صحبت‌های جنجالی ترامپ در مراسمی در باغ رز کاخ سفید و در حضور شماری از چهره‌های جمهوری‌خواه مطرح شد.

بر اساس متن کامل سخنرانی، ترامپ هنگام خطاب قرار دادن پیت هگست گفت نیروهای آمریکایی شب قبل در ایران «کار خوبی» انجام داده‌اند و سپس مدعی شد آمریکا در این رویارویی «خیلی بزرگ» برنده است. او رسانه‌ها را نیز متهم کرد که تمایلی به بیان این موضوع ندارند. کمی بعد ترامپ گفت شب قبل تا دیروقت با هگست تلفنی در تماس بوده و آمریکا اهداف زیادی را منهدم کرده است.

ترامپ در ادامه ادعاهای بسیار گسترده‌تری درباره توان نظامی ایران مطرح کرد و گفت بخش بزرگی از تجهیزات دریایی، هوایی، فناوری نظامی و تسلیحات ایران از بین رفته است. این بخش از سخنان او در متن رسمی سخنرانی ثبت شده، اما هیچ ارزیابی مستقل جامعی که تمام این ادعاها را تأیید کند منتشر نشده است.

به همین دلیل در بازنویسی خبری دقیق باید گفت ترامپ چنین ادعایی کرده است، نه اینکه «توان نظامی ایران نابود شده است».

آمریکا شب قبل چه اهدافی را در ایران زد؟

ارتش آمریکا اعلام کرده تازه‌ترین موج حملات، سامانه‌های پدافندی، رادارها، تجهیزات دریایی، توانایی‌های مرتبط با مین‌گذاری و مراکز ارتباطی ایران در سواحل جنوبی و حوالی تنگه هرمز را هدف قرار داده است.

ترامپ نیز در کاخ سفید گفت ایران در حال بازسازی رادارها و سامانه‌های موشکی خود بوده و آمریکا آنها را هدف گرفته است. او همچنین مدعی شد واشنگتن یک سامانه یا موشک مرتبط با مین‌گذاری دریایی را منهدم کرده و تهدید کرد در صورت لزوم حملات مشابه دیگری انجام خواهد شد.

در طرف مقابل، مقام‌های ایرانی اعلام کردند حملات آمریکا تلفات غیرنظامی داشته است. وزارت بهداشت ایران طبق گزارش رویترز از ۱۸ کشته و ۱۰۸ مجروح در موج تازه حملات خبر داده و مقام‌های ایرانی گفته‌اند یکی از حملات به یک مراسم عروسی در جنوب ایران اصابت کرده است. این ادعای مشخص درباره هدف قرار گرفتن عروسی از سوی آمریکا به‌طور مستقل تأیید نشده است.

ایران نیز در پاسخ اعلام کرد مواضع و تأسیسات مرتبط با آمریکا در اردن، بحرین، کویت و عراق را هدف قرار داده است. مقام‌های آمریکایی در ارزیابی اولیه به رویترز گفته‌اند در حملات مورد اشاره تلفات نیروی آمریکایی گزارش نشده است.

آیا آمریکا واقعاً «با اختلاف زیاد» در حال پیروزی است؟

این بخش از صحبت ترامپ بیشتر از هر قسمت دیگری نیازمند تفکیک میان تبلیغات سیاسی و ارزیابی نظامی مستقل است.

هیچ شاخص واحدی وجود ندارد که در حال حاضر بتوان بر اساس آن نتیجه گرفت یکی از طرفین «با اختلاف زیاد» جنگ را برده است. آمریکا برتری آشکاری در قدرت هوایی، اطلاعاتی و توان ضربه‌زنی دوربرد دارد و حملات ماه‌های گذشته خسارت سنگینی به زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی ایران وارد کرده است؛ اما تهران نیز همچنان قادر به پرتاب موشک، حمله به اهداف منطقه‌ای و ایجاد اختلال در مسیرهای انرژی بوده است.

جالب اینکه رویترز تنها شش روز قبل از سخنان جدید ترامپ در یک تحلیل مفصل، شرایط جنگ پس از شش ماه را «بن‌بست پرهزینه» توصیف کرده بود: ایران آسیب دیده اما حکومت همچنان پابرجاست، آمریکا فشار اقتصادی و محاصره دریایی را تشدید کرده و هیچ‌یک از دو طرف هنوز به هدف سیاسی نهایی خود نرسیده‌اند.

البته موج جدید حملات می‌تواند موازنه را تغییر دهد، اما برای اعلام یک «پیروزی قطعی» هنوز داده مستقل کافی وجود ندارد.

به بیان دیگر، سخن ترامپ را باید بیش از آنکه گزارش بی‌طرفانه میدان جنگ بدانیم، بخشی از روایت سیاسی دولت آمریکا از عملکرد نظامی خود تلقی کرد.

«کنترل هرمز»؛ ادعایی که آمار کشتیرانی آن را پیچیده می‌کند

ترامپ در مراسم کاخ سفید یک ادعای مهم دیگر هم مطرح کرد: آمریکا اکنون تنگه هرمز را «کنترل» می‌کند و تعداد زیادی کشتی حامل نفت هر روز از این آبراه عبور می‌کنند.

اما داده‌های مستقل کشتیرانی نشان می‌دهد اوضاع هنوز به وضعیت عادی بازنگشته است.

طبق داده‌های شرکت Kpler، روز سه‌شنبه فقط چهار کشتی کالایی از تنگه عبور کردند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۳ فروند بود. گزارش‌های تازه‌تر نیز همچنان از تردد کمتر از حالت معمول خبر می‌دهند. بنابراین ممکن است نیروهای آمریکایی توان اسکورت یا باز نگه داشتن بخشی از مسیر را داشته باشند، اما عبارت «کنترل کامل» یک تعبیر سیاسی و نظامی از سوی واشنگتن است و با «بازگشت کامل جریان عادی کشتیرانی» یکسان نیست.

اهمیت این موضوع بسیار بیشتر از یک نزاع لفظی است. پیش از جنگ، نزدیک به یک‌پنجم جریان جهانی نفت و LNG از تنگه هرمز عبور می‌کرد و هر اختلال پایدار در آن مستقیماً روی قیمت جهانی انرژی اثر می‌گذارد. در معاملات چهارشنبه نیز نفت برنت در محدوده ۹۵ دلار باقی ماند.

پیام مستقیم ترامپ به اسرائیل: «نگران نباشید»

ترامپ همزمان با ادعاهای نظامی درباره ایران، پیام سیاسی روشنی نیز برای اسرائیل فرستاد.

او در مصاحبه تلفنی با شبکه عمومی کان اسرائیل گفت اسرائیلی‌ها نباید از دور تازه تنش با ایران نگران باشند و تأکید کرد تا زمانی که او رئیس‌جمهور آمریکاست از اسرائیل حمایت خواهد کرد.

این اظهارات پس از آن مطرح شد که اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، گفت ارتش این کشور برای احتمال حمله ایران در تعطیلات مذهبی یهودیان آماده است و در صورت حمله با «قدرت زیاد» پاسخ خواهد داد. دوره تعطیلات مورد اشاره از شامگاه ۱۱ سپتامبر با روش‌هشانا آغاز می‌شود.

نکته مهم اینجاست که در دور تازه درگیری‌های این هفته، ایران طبق گزارش‌های موجود مواضع آمریکا و کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی را هدف قرار داده اما مستقیماً اسرائیل را هدف نگرفته است. همین موضوع زمینه سؤال خبرنگار کان و پاسخ اطمینان‌بخش ترامپ را تشکیل داد.

این سخنان همچنین نشان می‌دهد واشنگتن همچنان بازدارندگی در برابر حمله احتمالی ایران به اسرائیل را بخشی از سیاست منطقه‌ای خود می‌داند، حتی اگر دور فعلی تبادل آتش عمدتاً میان تهران و واشنگتن جریان داشته باشد.

ترامپ در همان روز درباره پوتین چه گفت؟

بخش دیگری از اظهارات ترامپ به جنگ روسیه و اوکراین مربوط بود.

او گفت می‌تواند دیداری با ولادیمیر پوتین را «فوراً» ترتیب دهد، اما ترجیح می‌دهد زمانی با رئیس‌جمهور روسیه ملاقات کند که طرف‌ها به مرحله‌ای نزدیک شده باشند که توافق صلح امکان‌پذیر باشد.

ترامپ گفت هدفش داشتن روابط مناسب با روسیه، اوکراین و دیگر کشورهاست و به مزیت اقتصادی چنین روابطی نیز اشاره کرد. آسوشیتدپرس این بخش از سخنان او را تأیید کرده است.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که جنگ اوکراین همچنان ادامه دارد و تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا تاکنون به توافق نهایی منتهی نشده است. روسیه و اوکراین نیز در روزهای اخیر حملات دوربرد خود را ادامه داده‌اند.

تناقض اصلی در پیام ترامپ؛ «پیروزی بزرگ» اما جنگ هنوز ادامه دارد

مهم‌ترین نکته در مجموعه اظهارات چهارشنبه ترامپ شاید همین تناقض ظاهری باشد.

او از یک طرف می‌گوید آمریکا با اختلاف زیاد برنده است و توان نظامی ایران به‌شدت از بین رفته؛ از طرف دیگر همان روز تأکید می‌کند آمریکا آماده است هر زمان که بخواهد حمله دیگری انجام دهد و می‌گوید دور تازه عملیات «خیلی طولانی» نخواهد بود.

این دو گزاره نشان می‌دهد حتی از نگاه کاخ سفید نیز درگیری پایان نیافته است.

ایران همچنان توان پاسخ منطقه‌ای دارد، جریان کشتیرانی در هرمز هنوز عادی نشده، قیمت نفت بالا مانده و طرفین پس از چند هفته کاهش آتش دوباره وارد شدیدترین تبادل حملات از ماه ژوئیه شده‌اند.

به همین دلیل تیتر «ترامپ پیروزی آمریکا را اعلام کرد» بدون توضیح می‌تواند گمراه‌کننده باشد. دقیق‌تر این است که گفته شود رئیس‌جمهور آمریکا ادعا کرده واشنگتن در جنگ دست بالا را دارد؛ ادعایی که بخشی از آن با خسارت‌های سنگین ایران همخوانی دارد، اما هنوز به معنای پایان جنگ یا تحقق کامل اهداف سیاسی و نظامی آمریکا نیست.

دور جدید حملات نشان داده جنگی که چند هفته در وضعیت کم‌تنش‌تری قرار داشت، می‌تواند ظرف چند ساعت دوباره شعله‌ور شود. بنابراین آزمون واقعی ادعای ترامپ نه در سخنرانی کاخ سفید، بلکه در اتفاقات روزهای آینده است: آیا تبادل حملات متوقف می‌شود، آیا تردد هرمز به سطح عادی بازمی‌گردد و آیا طرفین دوباره به مسیر مذاکره برمی‌گردند یا نه.

فعلاً تنها نتیجه قطعی این است که ترامپ روایت پیروزی را پررنگ‌تر کرده، اما میدان هنوز پایان جنگ را تأیید نمی‌کند.