حمله تازه آمریکا به ایران؛ سنتکام آغاز دور جدید حملات را تأیید کرد | نفت به بالای ۹۲ دلار رسید

تنش میان ایران و آمریکا شامگاه سه‌شنبه اول سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ بار دیگر وارد مرحله‌ای تازه شد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد نیروهای آمریکایی از ساعت ۱۲ ظهر به وقت شرق آمریکا حمله به اهداف متعلق به سپاه پاسداران در خاک ایران را آغاز کرده‌اند.

بیانیه سنتکام به صراحت می‌گوید این عملیات در پی «تلاش‌های اخیر» منتسب به سپاه برای حمله به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه انجام شده است. رسانه‌های آمریکایی و بین‌المللی نیز انتشار این بیانیه را تأیید کرده‌اند.

این حملات تازه تنها دو روز پس از آن انجام می‌شود که نیروهای آمریکایی دو پرتابگر ایرانی را در جزیره لارک هدف گرفتند؛ حمله‌ای که واشنگتن مدعی بود برای جلوگیری از مین‌ریزی در تنگه هرمز انجام شده است. ایران نیز پس از آن از حمله به مواضع نظامی آمریکا در اردن خبر داد.سنتکام چه گفت؛ حملات از چه ساعتی آغاز شدند؟

براساس بیانیه منتشرشده از سوی سنتکام، نیروهای آمریکایی از ساعت ۱۲ ظهر به وقت شرق آمریکا حمله به اهداف سپاه پاسداران در ایران را آغاز کرده‌اند. در ابتدای سپتامبر، منطقه زمانی شرق آمریکا روی EDT قرار دارد؛ بنابراین شروع اعلام‌شده عملیات تقریباً برابر با ساعت ۱۹:۳۰ به وقت ایران است.

سنتکام می‌گوید این حملات پس از تلاش‌هایی که به سپاه نسبت داده شده برای هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و نیروهای آمریکایی در منطقه صورت گرفته است. آکسیوس نیز گزارش کرده دولت دونالد ترامپ طی ساعات گذشته در حال بررسی اجرای حملات محدود و دوره‌ای علیه توانایی‌های موشکی، راداری و دریایی ایران در اطراف تنگه هرمز بوده است.

این نکته اهمیت زیادی دارد: عملیات امشب را نباید «اولین حمله آمریکا به ایران» توصیف کرد. جنگ و تبادل حملات از ماه‌ها قبل جریان داشته و آنچه امشب رخ داده آغاز دور تازه‌ای از حملات است.

صدای انفجار در بندرعباس و قشم؛ چه چیزی تأیید شده است؟

تقریباً همزمان با اعلام سنتکام، گزارش‌های داخلی از شنیده شدن صدای چندین انفجار در جنوب ایران منتشر شد.

براساس گزارش رسانه‌های داخلی به نقل از صداوسیما، صدای چند انفجار در شرق بندرعباس شنیده شده و ساکنان اطراف روستای مسن در جزیره قشم از شنیدن بیش از پنج صدای انفجار خبر داده‌اند. همچنین چهار صدای انفجار دیگر از سمت تنگه هرمز گزارش شده است. 

با این حال در نخستین واکنش رسمی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان اعلام کرده تا آن لحظه هیچ‌گونه اصابت یا حادثه نظامی در استان ثبت نشده است. 

بنابراین در لحظه تنظیم این گزارش، شنیده شدن انفجارها قابل گزارش است اما محل دقیق اهداف، میزان خسارت و تعداد احتمالی تلفات هنوز به صورت رسمی روشن نشده است.

چرا تنگه هرمز دوباره مرکز جنگ شده است؟

دلیل اهمیت این دور از درگیری را باید در موقعیت تنگه هرمز جست‌وجو کرد.

براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، پیش از جنگ حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی در روز از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی.

اما جنگ جریان عادی کشتیرانی را به شدت تغییر داده است. رویترز امروز گزارش کرد تنها پنج کشتی کالایی قابل ردیابی در روز دوشنبه از تنگه عبور کرده‌اند، در حالی که متوسط ۱۰ روزه حدود ۱۴ کشتی بوده است. هیچ‌کدام از پنج کشتی نیز نفتکش مایع نبوده‌اند. 

این کاهش رفت‌وآمد نشان می‌دهد مسئله تنگه هرمز فقط جنگ روانی یا تهدید لفظی نیست؛ خطر نظامی مستقیماً روی جریان فیزیکی تجارت اثر گذاشته است.

حمله به دو نفتکش؛ محرک دیگر بازار نفت

پیش از آغاز حملات تازه آمریکا، یک حادثه دیگر نیز نگرانی بازارهای جهانی را افزایش داده بود.

رویترز گزارش داد دو نفتکش حامل نفت عربستان هنگام خروج از تنگه هرمز با پرتابه‌های ناشناس هدف قرار گرفته‌اند. نفتکش سعودی «Sidr» و کشتی «Senegal Prosperity» هرکدام حدود دو میلیون بشکه نفت حمل می‌کردند. خدمه این دو کشتی سالم گزارش شده‌اند

ترکیب این حادثه با حملات لارک، پاسخ ایران به مواضع آمریکا و سپس آغاز حملات تازه سنتکام، باعث شده ریسک ژئوپلیتیک دوباره با شدت زیادی وارد قیمت نفت شود.

آیا نفت برنت واقعاً از ۹۶ دلار عبور کرده است؟

در این بخش باید میان گزارش‌های لحظه‌ای شبکه‌های اجتماعی و داده‌های معتبر بازار تفاوت گذاشت.

تا زمان تنظیم این گزارش، عبور نفت برنت از ۹۶ دلار در معاملات امشب توسط منابع معتبر مالی تأیید نشده است.

رویترز در تازه‌ترین داده‌های منتشرشده قیمت نفت برنت را حدود ۹۲ دلار در هر بشکه گزارش کرده است. در مقاطعی از معاملات امروز نیز نرخ‌هایی در محدوده ۹۲.۵ تا حدود ۹۲.۷ دلار ثبت شده‌اند.

بنابراین تیتر «نفت ۹۶ دلاری» فعلاً جلوتر از داده‌های تأییدشده بازار است.

البته امکان جهش بیشتر وجود دارد؛ به‌ویژه اگر مشخص شود حملات امشب زیرساخت‌های مهم نظامی یا انرژی را هدف گرفته‌اند یا کشتیرانی در هرمز بیش از وضعیت فعلی محدود شده است. اما تا وقتی داده معاملاتی معتبر سطح ۹۶ دلار را تأیید نکرده، بهتر است از عبارت «برنت بالای ۹۲ دلار» استفاده شود.

چرا نفت می‌تواند دوباره سه‌رقمی شود؟

سناریوی نفت ۱۰۰ دلاری همچنان کاملاً منتفی نیست.

بازار اکنون سه ریسک را همزمان قیمت‌گذاری می‌کند: کاهش عبور نفتکش‌ها از هرمز، احتمال آسیب به زیرساخت‌های تولید و صادرات و احتمال ورود کشورهای بیشتری از منطقه به چرخه درگیری.

از سوی دیگر مسیرهای جایگزین ظرفیت محدودی دارند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده خطوط لوله عربستان و امارات در مجموع حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز ظرفیت جایگزین برای دور زدن هرمز دارند؛ رقمی بسیار کمتر از جریان تاریخی نفت از این تنگه به همین دلیل هر نشانه‌ای از بسته‌تر شدن تنگه می‌تواند قیمت نفت را سریع بالا ببرد.

هشدارهای امنیتی آمریکا؛ همه آنها مربوط به امشب نیستند

در برخی گزارش‌ها عنوان شده سفارتخانه‌های آمریکا امشب هشدارهای تازه‌ای در سراسر منطقه صادر کرده‌اند. بررسی اطلاعیه‌های وزارت خارجه آمریکا نشان می‌دهد سطح هشدار مسافرتی برای چند کشور منطقه واقعاً بالاست، اما همه این هشدارها امشب صادر نشده‌اند.

برای مثال قطر از ۲۸ آگوست، امارات از ۲۹ آگوست، عمان از ۳۰ آگوست و بحرین از ۲۷ آگوست در سطح «تجدیدنظر در سفر» قرار داشته‌اند؛ دلیل اصلی نیز خطر درگیری مسلحانه و حملات موشکی و پهپادی عنوان شده است. بنابراین افزایش نگرانی امنیتی آمریکا در منطقه واقعی است، اما نباید تمام این اطلاعیه‌ها را به عنوان واکنش مستقیم و تازه به حملات شامگاه ۱۰ شهریور معرفی کرد.

حمله امشب آغاز یک جنگ تازه است یا ادامه همان بحران؟

فعلاً نشانه‌ای وجود ندارد که بتوان با قطعیت از آغاز یک جنگ کاملاً جدید سخن گفت. آمریکا و ایران طی ماه‌های گذشته بارها تبادل حملات داشته‌اند و تنها در چند هفته اخیر شدت عملیات کاهش یافته بود.

تفاوت امشب در این است که واشنگتن پس از تهدید علنی دونالد ترامپ برای پاسخ به اقدامات ایران، بار دیگر حملات نظامی را در مقیاس جدید آغاز کرده است. سنتکام نیز عملیات را رسماً تأیید کرده و آن را به تهدید علیه کشتیرانی و نیروهای آمریکایی پیوند داده است.اکنون سه سؤال تعیین‌کننده وجود دارد: اهداف دقیق آمریکا چه بوده‌اند، ایران چه پاسخی خواهد داد و آیا تردد در تنگه هرمز محدودتر می‌شود یا خیر؟

پاسخ به همین سه سؤال جهت بازارهای جهانی را نیز تعیین خواهد کرد.

اگر تبادل حملات محدود باقی بماند و زیرساخت انرژی آسیب جدی نبیند، ممکن است بخشی از رشد قیمت نفت تخلیه شود. اما اگر عملیات به بنادر، جزایر راهبردی یا زیرساخت‌های نفتی گسترش پیدا کند و امنیت کشتی‌رانی بدتر شود، احتمال حرکت دوباره برنت به سمت ۱۰۰ دلار و بالاتر جدی‌تر خواهد شد.

فعلاً یک چیز قطعی است: آرامش شکننده خلیج فارس بار دیگر شکسته شده و تنگه هرمز دوباره در مرکز یکی از پرریسک‌ترین بحران‌های انرژی جهان قرار گرفته است.