آیا سیاست ارز تک‌نرخی می‌تواند نوسانات بازار را کاهش دهد؟

 انتصاب عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی در هفته گذشته، حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز را جدی‌تر از قبل مطرح کرده است. همتی با تاکید بر اینکه ارز به تدریج تک‌نرخی خواهد شد، تصریح کرده است که بساط رانت و فساد ناشی از چندنرخی بودن جمع می‌شود، هرچند ممکن است در کوتاه‌مدت تورم ایجاد کند و نیاز به جبران با کالابرگ دارد.

همزمان، مرکز مبادله با نزدیک کردن نرخ تالار دوم به بازار آزاد و افزایش نرخ رسمی ارز، فرآیند تک‌نرخی‌سازی را کلید زده است. بازار سرمایه نیز فارغ از اصلاح دوره‌ای، از منظر بنیادین به این اخبار واکنش مثبت نشان داده و نسبت به تغییرات امیدوار است. اما چرا تغییر سیاست‌های ارزی تا این حد برای بورس مهم است؟

ارز چندنرخی در عمل به ابزاری برای ایجاد رانت و توزیع آن میان افراد خاص تبدیل شده بود

امیرعلی امیرباقری، کارشناس بازار سرمایه درباره علاقه‌مندی بازار سرمایه به تک‌نرخی شدن ارز توضیح داد و گفت: «این مطالبه بازار سرمایه، موضوع جدیدی نیست و از مدت‌ها پیش وجود داشته است. در واقع، این خواسته نه تنها از سوی بازار سرمایه، بلکه از سمت کل اقتصاد کشور مطرح بوده است.»

امیرباقری افزود: «دلیل اصلی آن، وجود ارز چندنرخی است که سال‌ها با توجیه افزایش رفاه مصرف‌کننده در اقتصاد ایران نهادینه شده بود، اما در عمل به ابزاری برای ایجاد رانت و توزیع آن میان افراد خاص تبدیل شد.»

سود ناشی از اختلاف نرخ ارز که باید به سهامداران شرکت‌ها می‌رسید، به جیب کسانی رفت که ارز ترجیحی دریافت می‌کردند

امیرباقری گفت: «در حقیقت، سود ناشی از این اختلاف نرخ که باید به سهامداران شرکت‌ها می‌رسید، به جیب کسانی رفت که ارز ترجیحی دریافت می‌کردند و به بهانه‌های مختلف از بازگرداندن آن به چرخه اقتصاد خودداری می‌نمودند.»

سهامداران تمایلی ندارند، ارزش ارزی که بخشی از دارایی‌های شرکت محسوب می‌شود، به افرادی واگذار شود که سود نهایی را تصاحب کنند

این کارشناس بازار سرمایه بیان کرد: «بازار سرمایه نیز از این قاعده کلان مستثنی نیست. سهامداران طبیعتا تمایلی ندارند که ارزش ارزی که بخشی از دارایی‌های شرکت محسوب می‌شود، به افرادی واگذار شود که سود نهایی را تصاحب کنند و سهامدار تنها نقش ناظر را داشته باشد.»

واقعی شدن نرخ ارز و ورود منابع ارزی حاصل از آن به بدنه شرکت‌ها، به افزایش سودآوری آن‌ها منجر می‌شود

امیرباقری در ادامه افزود: «از سوی دیگر، بسیاری از شرکت‌های تاثیرگذار در شاخص بورس ایران، یعنی شرکت‌های صادرات‌محور و دلاری، مستقیما از افزایش نرخ ارز منتفع می‌شوند. در میان‌مدت و بلندمدت، واقعی شدن نرخ ارز و ورود منابع ارزی حاصل از آن به بدنه شرکت‌ها، به افزایش سودآوری و بهبود عملکرد عملیاتی آن‌ها منجر خواهد شد.»

مدیریت کلان کشور همواره قربانی نگاه کوتاه‌مدت است

این کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به این سوال که «آیا شوک تورمی کوتاه‌مدت ناشی از تک‌نرخی شدن ارز، به مقدار فروش و درآمد شرکت‌ها آسیب می‌زند؟» گفت: «متاسفانه ما در مدیریت کلان کشور همواره قربانی نگاه کوتاه‌مدت بوده‌ایم. حذف ارز چندنرخی، نوعی جراحی اقتصادی است؛ برداشتن توموری سرطانی که دهه‌ها در بدن اقتصاد ایران رشد کرده بود. طبیعی است که این جراحی در کوتاه‌مدت با شوک تورمی همراه باشد.»

اقتصاد، در میان‌مدت و بلندمدت خود را با نرخ جدید ارز هماهنگ می‌کند

امیرباقری افزود: «با این حال، در میان‌مدت و بلندمدت اقتصاد خود را با نرخ جدید ارز هماهنگ خواهد کرد و این تغییر در ساختار اقتصادی جذب می‌شود. نکته کلیدی اینجاست که پیش از این، در چرخه‌ای فرسایشی گرفتار بودیم؛ افزایش مداوم نرخ ارز، شوک‌های تورمی مکرر و فقدان ثبات در اقتصاد!»

تک‌نرخی شدن ارز در میان‌مدت و بلندمدت به نفع شرکت‌هاست

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: «با تک‌نرخی شدن ارز، سرمایه‌گذاران قادر خواهند بود با تکیه بر یک نرخ شفاف و واحد، تصمیم‌گیری و معاملات خود را انجام دهند.»

او افزود: «در کوتاه‌مدت، ممکن است مقدار فروش برخی شرکت‌ها تحت تاثیر شوک تورمی کاهش یابد، اما مبلغ ریالی فروش که حاصل‌ضرب مقدار در قیمت است، تغییر چشمگیری نخواهد داشت؛ زیرا کاهش مقدار با افزایش قیمت جبران می‌شود.»

امیر باقری گفت: «در نهایت، آنچه در میان‌مدت و بلندمدت رخ می‌دهد، بدون تردید به نفع شرکت‌ها و به‌طور کلی به سود اقتصاد ایران خواهد بود.»