افزایش عرضه مرغ و افت قیمت در بازار؛ چالش نقدینگی همچنان پابرجاست

بازار گوشت مرغ در ماه‌های اخیر شاهد کاهش محسوس قیمت بوده است؛ کاهشی که در نگاه نخست می‌تواند نشانه تعادل عرضه و تقاضا و ثبات نسبی در یکی از مهم‌ترین اقلام سبد غذایی خانوار تلقی شود. با این حال، بررسی دقیق‌تر تحولات تولید و زنجیره تأمین مرغ نشان می‌دهد که پشت این افت قیمت، فشار فزاینده‌ای بر تولیدکنندگان قرار دارد؛ فشاری که از یک‌سو ناشی از افزایش بی‌سابقه جوجه‌ریزی و مازاد تولید است و از سوی دیگر، ریشه در مشکلات ساختاری مانند کمبود نقدینگی، بدهی‌های انباشته دولت و هزینه بالای تأمین نهاده‌ها دارد. اظهارات مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی تصویر روشنی از این دوگانه پیچیده ارائه می‌دهد؛ بازاری که برای مصرف‌کننده آرام‌تر شده اما برای تولیدکننده همچنان پرتنش است.

افزایش جوجه‌ریزی و نقش آن در افت قیمت گوشت مرغ

حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی، افزایش عرضه را عامل اصلی کاهش قیمت گوشت مرغ در بازار می‌داند. به گفته او، جوجه‌ریزی ۱۷۰ میلیون قطعه‌ای در آذرماه موجب شده است که اکنون گوشت مرغ به میزان کافی و حتی مازاد در بازار وجود داشته باشد. این حجم از جوجه‌ریزی در مقایسه با متوسط نیاز کشور، سطحی بالاتر از حد تعادل را نشان می‌دهد و به‌طور طبیعی فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد کرده است.

در ادامه این روند، میزان جوجه‌ریزی در دی‌ماه ۱۴۳ میلیون قطعه اعلام شده و برای بهمن‌ماه نیز رقمی بین ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون قطعه پیش‌بینی می‌شود. استمرار این اعداد بالا نشان می‌دهد که تولیدکنندگان، با وجود همه مشکلات، همچنان تلاش کرده‌اند چرخه تولید را متوقف نکنند و امنیت غذایی کشور را حفظ کنند. اما همین تداوم تولید، در شرایطی که سیاست‌های حمایتی و نقدینگی متناسب با آن تأمین نشده، به مازاد عرضه و کاهش قیمت درب واحدهای تولیدی منجر شده است.

قیمت مرغ درب واحدهای تولیدی و فاصله با هزینه‌ها

مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی، قیمت هر کیلوگرم مرغ زنده درب واحدهای تولیدی را بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان اعلام می‌کند. این قیمت، هرچند نسبت به ماه‌های قبل کاهش یافته، اما زمانی معنادار می‌شود که در کنار هزینه‌های تولید مورد بررسی قرار گیرد. تولیدکنندگان معتقدند که با توجه به افزایش قیمت نهاده‌ها، هزینه‌های مالی و سود خریدهای غیرنقدی، حاشیه سود آن‌ها به‌شدت کاهش یافته و در برخی موارد حتی به زیان تبدیل شده است.

به گفته اسدالله‌نژاد، جوجه‌ریزی مناسب در آذرماه منجر به مازاد تولید شده و اکنون شرکت پشتیبانی امور دام برای تنظیم بازار، اقدام به خرید مرغ مازاد از تولیدکنندگان با نرخ ۲۴۶ هزار تومان کرده است. این مداخله، هرچند تا حدی از فشار مازاد عرضه می‌کاهد، اما برای بسیاری از مرغداران کافی نیست؛ چراکه حجم خرید دولتی محدود بوده و پرداخت‌ها نیز با تأخیر انجام می‌شود.

قیمت جوجه یکروزه و تأثیر آن بر ساختار هزینه تولید

در کنار قیمت مرغ، بهای جوجه یکروزه نیز یکی از مؤلفه‌های مهم در اقتصاد تولید مرغ گوشتی است. بر اساس اعلام مدیرعامل اتحادیه، قیمت هر قطعه جوجه یکروزه در حال حاضر بین ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان قرار دارد. این رقم در مقایسه با سال‌های گذشته افزایش قابل توجهی داشته و سهم قابل‌توجهی از هزینه اولیه تولید را به خود اختصاص می‌دهد.

افزایش قیمت جوجه یکروزه، در شرایطی که قیمت فروش مرغ با محدودیت‌های دستوری یا افت ناشی از مازاد عرضه مواجه است، فشار مضاعفی بر نقدینگی مرغداران وارد می‌کند. این موضوع به‌ویژه برای واحدهای کوچک و متوسط که دسترسی محدودتری به منابع مالی دارند، می‌تواند به کاهش توان ادامه تولید یا حتی خروج از چرخه تولید منجر شود.

اصلاح نظام یارانه‌ای و بحران نقدینگی مرغداران

یکی از محورهای اصلی انتقاد تولیدکنندگان، نحوه اجرای اصلاح نظام یارانه‌ای در حوزه کالاهای اساسی است. اسدالله‌نژاد با اشاره به این موضوع تأکید می‌کند که اصلاحات انجام‌شده، بدون فراهم‌سازی زیرساخت‌های مالی لازم، باعث شده است تولیدکنندگان با کمبود شدید نقدینگی مواجه شوند. به گفته او، مرغداران در مهرماه امسال مقادیر قابل‌توجهی نهاده با ارز ترجیحی و به ارزش حدود ۶۰ همت خارج از سامانه بازارگاه تأمین کردند، اما در نهایت مجبور شدند مرغ تولیدی را با نرخ مصوب به بازار عرضه کنند.

این اختلاف میان قیمت تمام‌شده و قیمت فروش، عملاً سرمایه در گردش مرغداران را قفل کرده و مطالبات بزرگی را برای آن‌ها از دولت ایجاد کرده است. مدیرعامل اتحادیه تأکید می‌کند که طلب مرغداران از دولت، همان سرمایه و نقدینگی این صنعت است و پرداخت به‌موقع آن، شرط تداوم تولید و جلوگیری از بحران در ماه‌های آینده خواهد بود.

کیف اعتباری به جای ضمانت‌نامه بانکی؛ راهکار نیمه‌تمام

پس از حذف ارز ترجیحی، دولت تلاش کرد با معرفی کیف پول یا کیف اعتباری، بخشی از مشکلات مالی تولیدکنندگان را جبران کند و آن را جایگزین ضمانت‌نامه‌های بانکی کند. به گفته اسدالله‌نژاد، تاکنون حدود ۲ هزار میلیارد تومان از این طریق تأمین مالی انجام شده است. هرچند این اقدام در مقایسه با گذشته گامی رو به جلو محسوب می‌شود، اما فعالان صنعت طیور معتقدند که این رقم در برابر نیاز واقعی صنعت ناچیز است و پاسخگوی حجم بالای سرمایه در گردش مورد نیاز مرغداران نیست.

علاوه بر این، دسترسی همه تولیدکنندگان به این ابزار مالی یکسان نبوده و برخی واحدها همچنان با موانع اداری یا محدودیت سقف اعتباری مواجه‌اند. در نتیجه، کیف اعتباری نتوانسته است به‌طور کامل جای خالی حمایت‌های پیشین را پر کند.

وضعیت تأمین نهاده‌ها و افزایش هزینه خرید غیرنقدی

تأمین نهاده‌های دامی، ستون فقرات تولید مرغ گوشتی به شمار می‌رود. مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی اعلام می‌کند که در حال حاضر نهاده‌های مورد نیاز تولید در سامانه بازارگاه با قیمت هر کیلوگرم ذرت ۴۳ هزار و ۸۰۰ تومان و کنجاله سویا بین ۶۷ تا ۷۰ هزار تومان عرضه می‌شود. با این حال، واقعیت بازار برای بسیاری از مرغداران با این ارقام تفاوت دارد.

اسدالله‌نژاد توضیح می‌دهد که اغلب مرغداران به دلیل کمبود نقدینگی ناچار به خرید غیرنقدی نهاده‌ها هستند و در این نوع خرید، به ازای هر ماه ۵ تا ۶ درصد سود پرداخت می‌کنند. در نتیجه، قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم ذرت به حدود ۵۲ هزار تومان و کنجاله سویا به حدود ۸۰ هزار تومان می‌رسد. این افزایش هزینه، مستقیماً بر قیمت تمام‌شده مرغ اثر می‌گذارد و حاشیه سود تولیدکننده را کاهش می‌دهد.

درخواست تولیدکنندگان از دولت برای تداوم تولید

در پایان، مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی با تأکید بر اهمیت صنعت طیور در تأمین امنیت غذایی کشور، از دولت می‌خواهد که به تعهدات خود در قبال تولیدکنندگان عمل کند. از نگاه او، پرداخت مطالبات معوق، تقویت ابزارهای تأمین مالی و ایجاد ثبات در سیاست‌های حمایتی، پیش‌شرط ادامه تولید در ماه‌های آینده است.

مرغداران هشدار می‌دهند که اگر بحران نقدینگی و فشار هزینه‌ها ادامه یابد، کاهش انگیزه برای جوجه‌ریزی در ماه‌های آینده دور از انتظار نخواهد بود؛ موضوعی که می‌تواند پس از یک دوره وفور، به کمبود عرضه و جهش دوباره قیمت‌ها در بازار منجر شود.

جمع‌بندی

افت قیمت گوشت مرغ در بازار، بیش از آنکه حاصل بهبود پایدار شرایط اقتصادی باشد، نتیجه افزایش قابل‌توجه عرضه و جوجه‌ریزی بالا در ماه‌های گذشته است. در پشت این آرامش ظاهری، صنعت مرغداری با چالش‌های جدی از جمله کمبود نقدینگی، بدهی دولت، افزایش هزینه نهاده‌ها و فشار خریدهای غیرنقدی دست‌وپنجه نرم می‌کند. اگرچه اقدامات تنظیم بازاری و ابزارهایی مانند کیف اعتباری تا حدی از شدت بحران کاسته‌اند، اما برای تضمین تداوم تولید و جلوگیری از نوسانات شدید قیمتی در آینده، نیاز به سیاست‌های حمایتی منسجم‌تر و پایدارتر احساس می‌شود؛ سیاست‌هایی که هم منافع مصرف‌کننده و هم بقای تولیدکننده را به‌طور همزمان در نظر بگیرند.