مذاکرات ژنو در سایه هشدارهای هسته‌ای؛ دور دوم گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در نقطه تصمیم

تحولات دیپلماتیک پیرامون جمهوری اسلامی ایران بار دیگر در کانون توجه قدرت‌های جهانی قرار گرفته است؛ تحولی که این‌بار نه‌تنها به گفت‌وگوهای مستقیم و غیرمستقیم تهران و واشنگتن گره خورده، بلکه با هشدارهای تازه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره وضعیت مواد هسته‌ای ایران هم‌زمان شده است. این هم‌زمانی، فضای مذاکرات پیش‌ِرو را به‌شدت پیچیده و چندلایه کرده و موجب شده است که هر خبر و اظهارنظر، به‌عنوان بخشی از یک پازل بزرگ‌تر مورد تحلیل قرار گیرد.

در چنین شرایطی، اعلام زمان و مکان دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا از سوی خبرگزاری رویترز، بار دیگر نگاه‌ها را به ژنو معطوف کرده است؛ شهری که سابقه میزبانی از مذاکرات حساس هسته‌ای را در کارنامه خود دارد و اکنون نیز به صحنه‌ای برای سنجش اراده سیاسی طرفین تبدیل شده است.

ژنو به‌عنوان ایستگاه جدید گفت‌وگوهای ایران و آمریکا

بر اساس گزارش رویترز، دور دوم مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا روز سه‌شنبه در ژنو برگزار خواهد شد. انتخاب ژنو، فراتر از یک تصمیم لجستیکی، حامل پیام‌های سیاسی مشخصی است. این شهر در سال‌های گذشته بارها میزبان گفت‌وگوهای محرمانه و علنی میان ایران و طرف‌های غربی بوده و از نظر دیپلماتیک، فضایی نسبتاً بی‌طرف و امن برای مذاکرات حساس فراهم می‌کند.

اهمیت این دور از گفت‌وگوها زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم مذاکرات ایران و آمریکا قرار است در چارچوب دو مجموعه گفت‌وگوهای هم‌زمان درباره ایران و اوکراین برگزار شود. چنین هم‌پوشانی‌ای نشان می‌دهد که پرونده ایران برای واشنگتن و متحدانش، جدا از دیگر بحران‌های بین‌المللی قابل بررسی نیست و در یک معادله بزرگ‌تر امنیتی و سیاسی تعریف می‌شود.

ترکیب هیأت آمریکایی و پیام‌های پنهان آن

یکی از نکات قابل‌توجه در گزارش رویترز، اشاره به ترکیب هیأت آمریکایی حاضر در ژنو است. به گفته منابع آگاه، هیأتی از ایالات متحده شامل استیو ویتکاف و جرد کوشنر صبح سه‌شنبه با مقامات جمهوری اسلامی ایران دیدار خواهد کرد. حضور این چهره‌ها، از منظر تحلیل‌گران، می‌تواند نشانه‌ای از رویکرد عمل‌گرایانه‌تر واشنگتن در این مرحله از گفت‌وگوها باشد.

این هیأت پس از پایان دیدار با مقامات ایرانی، در بعدازظهر همان روز در مذاکرات سه‌جانبه با نمایندگان روسیه و اوکراین نیز شرکت خواهد کرد. چنین برنامه‌ای، وزن و فشردگی دیپلماتیک این سفر را نشان می‌دهد و حاکی از آن است که آمریکا تلاش دارد چند پرونده مهم بین‌المللی را به‌صورت موازی مدیریت کند؛ امری که به‌طور طبیعی بر نحوه تعامل واشنگتن با تهران نیز تأثیر می‌گذارد.

هم‌زمانی مذاکرات با هشدار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

درست در زمانی که خبر برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا منتشر می‌شود، اظهارات رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، فضای رسانه‌ای و سیاسی را تحت تأثیر قرار داده است. گروسی اعلام کرده که آژانس «به‌شدت» باور دارد حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد جمهوری اسلامی ایران همچنان در تاسیساتی قرار دارد که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف حمله قرار گرفته است.

این اظهارات، به‌سرعت به تیتر اول بسیاری از رسانه‌های غربی تبدیل شد و به‌عنوان اهرمی برای افزایش فشار سیاسی بر تهران مورد استفاده قرار گرفت. گروسی مدعی شده است که این میزان اورانیوم از نظر فنی برای ساخت چند بمب هسته‌ای کفایت می‌کند؛ گزاره‌ای که هرچند از منظر فنی قابل بحث است، اما در فضای سیاسی و رسانه‌ای، بار روانی و امنیتی سنگینی ایجاد می‌کند.

پیامدهای سیاسی هشدار درباره اورانیوم ۶۰ درصدی

هشدار مدیرکل آژانس درباره اورانیوم ۶۰ درصدی، تنها یک گزارش فنی تلقی نمی‌شود، بلکه پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک گسترده‌ای دارد. گروسی تأکید کرده است که این موضوع از نظر گسترش سلاح هسته‌ای نگران‌کننده است، حتی اگر این مواد پنهان شده یا زیر آوار مدفون شده باشند. چنین تعبیری، عملاً فضای ابهام را حفظ می‌کند و امکان تفسیرهای مختلف را برای بازیگران سیاسی فراهم می‌آورد.

در آستانه مذاکرات ژنو، این اظهارات می‌تواند به ابزاری برای افزایش فشار بر هیأت ایرانی تبدیل شود و طرف مقابل را در موضع مطالبه‌گرانه‌تری قرار دهد. از سوی دیگر، تهران همواره تأکید کرده است که برنامه هسته‌ای‌اش ماهیت صلح‌آمیز دارد و سطح غنی‌سازی، پاسخی به بدعهدی‌های طرف‌های مقابل در اجرای تعهداتشان بوده است.

ابهام درباره تاسیسات زیرزمینی جدید اصفهان

بخش دیگری از اظهارات مدیرکل آژانس، به اعلام یک تاسیسات زیرزمینی جدید در اصفهان از سوی ایران درست پیش از آغاز جنگ اشاره دارد. گروسی گفته است که آژانس بلافاصله درخواست دسترسی به این سایت را داده بود و قرار بود بازرسان در ۲۳ خرداد از آن بازدید کنند، اما با آغاز حملات اسرائیل، این بازدید انجام نشد و از آن زمان تاکنون نیز امکان دسترسی فراهم نشده است.

نکته مهم در این بخش، اعتراف گروسی به نبود اطلاعات دقیق درباره هدف، ابعاد یا میزان پیشرفت این تاسیسات است. او تصریح کرده که ممکن است این مکان فقط یک سالن خالی باشد یا آماده‌سازی‌هایی برای سانتریفیوژها در آن انجام شده باشد و حتی مشخص نیست که تجهیزاتی در داخل آن وجود دارد یا نه. با این حال، همین ابهام، به بستری برای گمانه‌زنی‌های سیاسی تبدیل شده است.

تأثیر فضای امنیتی بر مسیر مذاکرات ژنو

مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، در فضایی کاملاً متفاوت از دورهای پیشین برگزار می‌شود. از یک سو، هشدارهای آژانس و فضاسازی رسانه‌ای غرب، سطح انتظارات و مطالبات را بالا برده و از سوی دیگر، هم‌زمانی این مذاکرات با گفت‌وگوهای مرتبط با بحران اوکراین، پرونده ایران را به بخشی از یک معادله بزرگ‌تر ژئوپلیتیک تبدیل کرده است.

در چنین شرایطی، هرگونه پیشرفت یا بن‌بست در مذاکرات ژنو، می‌تواند پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه تهران و واشنگتن داشته باشد و بر معادلات منطقه‌ای و حتی بین‌المللی اثر بگذارد. همین مسئله است که این دور از گفت‌وگوها را برای ناظران و تحلیل‌گران، به‌شدت مهم و تعیین‌کننده کرده است.

جمع‌بندی

اعلام برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، هم‌زمان با اظهارات هشدارآمیز آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نشان می‌دهد که پرونده هسته‌ای ایران در آستانه ورود به مرحله‌ای حساس قرار دارد. ژنو بار دیگر به صحنه آزمون اراده سیاسی طرفین تبدیل شده و نتیجه این گفت‌وگوها می‌تواند مسیر آینده تعاملات دیپلماتیک را مشخص کند. در این میان، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، مدیریت هم‌زمان فشارهای فنی، سیاسی و رسانه‌ای است؛ فشاری که اگر به‌درستی مهار نشود، می‌تواند فرصت‌های دیپلماتیک را به تهدیدی تازه تبدیل کند.