عراقچی از ژنو خبر داد؛ مسیر توافق باز شد اما آسان نیست

دومین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو، در حالی به پایان رسید که اظهارات وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد فضای گفت‌وگوها نسبت به دور نخست وارد مرحله‌ای جدی‌تر و عملیاتی‌تر شده است. سید عباس عراقچی در گفت‌وگو با شبکه خبر، با ترسیم تصویری محتاطانه اما امیدوارکننده، تأکید کرد که اگرچه رسیدن سریع به توافق در دستور کار نیست، اما مسیر مشخص‌تری برای ادامه مذاکرات شکل گرفته و طرفین توانسته‌اند بر مجموعه‌ای از اصول راهنما به تفاهم کلی برسند؛ اصولی که قرار است مبنای حرکت بعدی و ورود به مرحله حساس تدوین متن توافق احتمالی باشد.

مذاکرات ژنو در بستر دیپلماسی غیرمستقیم

برگزاری این دور از مذاکرات در محل سفارت عمان در ژنو، بار دیگر نقش میانجی‌گرانه مسقط را در پرونده گفت‌وگوهای ایران و آمریکا برجسته کرد. عراقچی با اشاره به غیرمستقیم بودن مذاکرات، توضیح داد که رایزنی‌ها از روز قبل آغاز شده و فضای ژنو به محلی برای گفت‌وگوهای فشرده دیپلماتیک تبدیل شده بود. انتخاب ژنو، به‌عنوان یکی از کانون‌های سنتی دیپلماسی چندجانبه، حامل این پیام است که طرفین تلاش دارند مذاکرات را در چارچوبی کنترل‌شده، به دور از هیاهوی رسانه‌ای و با تمرکز بر محتوا پیش ببرند.

نقش آژانس و حضور رافائل گروسی در ژنو

یکی از نکات قابل توجه این دور از گفت‌وگوها، حضور مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ژنو بود. عراقچی با اشاره به اینکه گروسی به ژنو آمد و گفت‌وگوهای فنی خوبی با او انجام شد، نشان داد که بُعد فنی پرونده هسته‌ای همچنان جایگاه مهمی در معادلات مذاکراتی دارد. دیدار گروسی با هیأت آمریکایی نیز بیانگر آن است که موضوعات فنی و نظارتی آژانس، به‌طور موازی در حال بررسی است و می‌تواند بر فضای کلی مذاکرات سیاسی تأثیرگذار باشد. این هم‌زمانی رایزنی‌های فنی و سیاسی، از نگاه ناظران، نشانه‌ای از تلاش برای کاهش شکاف‌ها و نزدیک کردن برداشت‌های طرفین از واقعیت‌های میدانی برنامه هسته‌ای ایران است.

فضای سازنده‌تر و ورود به بحث‌های جدی

وزیر امور خارجه ایران تصریح کرد که در این دور، نسبت به دور گذشته، بحث‌های کاملاً جدی‌تری مطرح شد و فضای سازنده‌تری بر مذاکرات حاکم بود. این توصیف، حاکی از عبور گفت‌وگوها از مرحله کلیات و آزمون نیت‌ها به مرحله طرح ایده‌های مشخص و قابل بحث است. عراقچی گفت که ایده‌های مختلفی از سوی طرفین مطرح شد و این ایده‌ها به‌صورت جدی مورد بررسی قرار گرفت. چنین فضایی معمولاً زمانی شکل می‌گیرد که طرفین به این جمع‌بندی برسند که ادامه گفت‌وگو می‌تواند منافع بالقوه‌ای برای هر دو داشته باشد، حتی اگر اختلافات اساسی همچنان پابرجا باشد.

توافق بر اصول راهنما؛ گامی به جلو با احتیاط

مهم‌ترین دستاورد اعلام‌شده از سوی عراقچی، رسیدن به موافقت کلی بر سر یک‌سری اصول راهنماست. او تأکید کرد که این اصول قرار است مبنای حرکت آینده و آغاز تدوین متن توافق احتمالی باشد. اصول راهنما در مذاکرات دیپلماتیک، به‌منزله چارچوبی مشترک برای جلوگیری از سردرگمی و اتلاف وقت در مراحل بعدی است. این اصول، معمولاً خطوط قرمز، اهداف کلی و منطق حاکم بر توافق را مشخص می‌کند و به تیم‌های مذاکره‌کننده کمک می‌کند تا بدانند در چه مسیری حرکت می‌کنند. با این حال، عراقچی با صراحت هشدار داد که این مرحله به‌معنای توافق سریع نیست و نباید انتظارات غیرواقع‌بینانه ایجاد شود.

دشواری‌های ورود به مرحله تدوین متن

عراقچی با نگاهی واقع‌بینانه، مرحله تدوین متن را دشوارتر و ریزتر توصیف کرد. تجربه توافق‌های پیشین نشان داده است که اختلافات اصلی اغلب در همین مرحله بروز می‌کند؛ جایی که واژه‌ها، تعهدات و زمان‌بندی‌ها اهمیت حیاتی پیدا می‌کند. وزیر امور خارجه ایران تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد برای این مرحله وقت کافی بگذارد، اما هم‌زمان یادآور شد که پیچیدگی‌های فنی و حقوقی، روند کار را کندتر می‌کند. این سخنان، پیامی دوگانه دارد؛ از یک‌سو اعلام آمادگی برای ادامه گفت‌وگو و از سوی دیگر هشدار نسبت به ساده‌سازی بیش از حد مسیر پیش رو.

پیشرفت نسبت به دور گذشته و ترسیم مسیر روشن‌تر

عراقچی پیشرفت حاصل‌شده در این دور را نسبت به جلسه گذشته مثبت ارزیابی کرد و گفت که اکنون مسیر روشنی پیش روی مذاکرات قرار دارد. این ارزیابی، نشان‌دهنده آن است که تیم مذاکره‌کننده ایرانی توانسته است تصویری شفاف‌تر از انتظارات، خواسته‌ها و محدودیت‌های طرف مقابل به دست آورد. داشتن مسیر روشن، به معنای رفع همه ابهامات نیست، بلکه به این معناست که طرفین می‌دانند چه موضوعاتی باید حل شود و چه مراحلی در ادامه قرار دارد. چنین شفافیتی، احتمال بروز سوءتفاهم‌های ناگهانی را کاهش می‌دهد و به مدیریت بهتر مذاکرات کمک می‌کند.

ابهام در زمان دور بعدی مذاکرات

یکی از نکات مهم مطرح‌شده در اظهارات وزیر امور خارجه، تعیین نشدن زمان دور بعدی مذاکرات بود. عراقچی توضیح داد که قرار شده دو طرف روی متن‌های یک توافق احتمالی کار کنند، این متن‌ها را با یکدیگر تبادل کنند و سپس درباره تاریخ دور سوم تصمیم بگیرند. این رویکرد، نشان‌دهنده ورود مذاکرات به فاز کار کارشناسی و مکتوب است؛ فازی که معمولاً نیازمند زمان، دقت و هماهنگی‌های داخلی در هر دو طرف است. عدم تعیین زمان مشخص، اگرچه ممکن است از نگاه افکار عمومی نشانه‌ای از کندی تلقی شود، اما در عرف دیپلماتیک می‌تواند به معنای جدی شدن کار و پرهیز از شتاب‌زدگی باشد.

اختلافات باقی‌مانده و نیاز به نزدیک شدن مواضع

عراقچی با صراحت اعلام کرد که هنوز مواضعی وجود دارد که نزدیک شدن به یکدیگر در آن‌ها کار می‌برد. این اعتراف، نشان‌دهنده رویکرد شفاف تیم ایرانی در اطلاع‌رسانی است. او در عین حال تأکید کرد که اکنون اصول راهنما و مسیر روشن‌تری وجود دارد که می‌تواند به کاهش این فاصله‌ها کمک کند. در واقع، اختلافات باقی‌مانده بخشی طبیعی از هر مذاکره پیچیده است، به‌ویژه در پرونده‌ای که سال‌ها سابقه تنش، بی‌اعتمادی و تجربه‌های ناموفق دارد. آنچه اهمیت دارد، وجود اراده برای مدیریت این اختلافات در چارچوب گفت‌وگو است.

ژنو؛ آزمون صبر و واقع‌گرایی دیپلماتیک

مجموع اظهارات عراقچی نشان می‌دهد که مذاکرات ژنو بیش از آنکه صحنه توافق‌های ناگهانی باشد، عرصه آزمون صبر و واقع‌گرایی دیپلماتیک است. تأکید بر اصول راهنما، پرهیز از وعده‌های شتاب‌زده و توجه به پیچیدگی‌های فنی و متنی، همگی نشانه‌هایی از تلاش برای جلوگیری از تکرار تجربه‌های پرهزینه گذشته است. تیم ایرانی، دست‌کم در سطح گفتار رسمی، تلاش دارد هم امید را زنده نگه دارد و هم انتظارات را مدیریت کند.

جمع‌بندی

دومین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو را می‌توان گامی محتاطانه اما رو به جلو ارزیابی کرد. فضای سازنده‌تر، طرح ایده‌های جدی، حضور فعال آژانس در سطح فنی و توافق بر اصول راهنما، همگی نشان می‌دهد که گفت‌وگوها از مرحله ابتدایی عبور کرده است. با این حال، تأکید عراقچی بر دشواری تدوین متن، باقی ماندن اختلافات و نامشخص بودن زمان دور بعدی، یادآور آن است که مسیر توافق همچنان طولانی و پرچالش است. آینده مذاکرات، بیش از هر چیز، به توان طرفین در تبدیل اصول کلی به تعهدات دقیق و قابل اجرا بستگی دارد؛ مسیری که اگرچه آغاز شده، اما نیازمند صبر، دقت و تصمیم‌های دشوار در ادامه راه است.