کلاه MAGA بر سر رئیس فیفا؛ جنجالی تازه در فوتبال جهان

در حالی که فیفا همواره خود را نهادی فراتر از سیاست معرفی کرده و بر اصل بی‌طرفی تأکید داشته است، رفتار اخیر رئیس این سازمان بار دیگر نشان داد که مرز میان ورزش و سیاست تا چه اندازه شکننده شده است. جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، این‌بار نه با یک تصمیم اجرایی یا اظهارنظر رسمی، بلکه با تصویری نمادین در مرکز توجه قرار گرفت؛ تصویری که او را در کنار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین و فعلی ایالات متحده، با کلاه قرمز معروف به سبک جنبش MAGA نشان می‌داد. این صحنه در نشستی موسوم به «هیئت صلح» رقم خورد؛ نشستی که قرار بود به بررسی وضعیت جنگ غزه در شرایط یک آتش‌بس شکننده بپردازد، اما در نهایت به حاشیه‌ای سیاسی برای فوتبال جهان تبدیل شد.

نشست صلح یا صحنه‌ای سیاسی

نشست «هیئت صلح» در ماه اکتبر و در شرایطی برگزار شد که آتش‌بس اعلام‌شده در غزه همچنان ناپایدار و شکننده بود. انتظار می‌رفت نمایندگانی از بیش از ۴۵ کشور در این نشست شرکت کنند، هرچند برخی متحدان مهم ایالات متحده از پذیرش دعوت خودداری کردند. فضای جلسه از همان ابتدا رنگ‌وبوی سیاسی داشت؛ پیش از آغاز رسمی، به حاضران کلاه‌های قرمز رنگی داده شد که یادآور کمپین انتخاباتی ترامپ بود. روی این کلاه‌ها عبارت «U.S.A.» با حروف سفید و در کنار آن عدد «45-47» درج شده بود که به دو دوره ریاست‌جمهوری ترامپ اشاره دارد.

در چنین فضایی، حضور اینفانتینو و به‌ویژه لحظه‌ای که او این کلاه را بر سر گذاشت، توجه رسانه‌ها و ناظران را به خود جلب کرد. برای نهادی که در اساسنامه و مقررات اخلاقی‌اش بر فاصله گرفتن از منازعات سیاسی تأکید دارد، این تصویر به‌سادگی قابل عبور نبود.

کد اخلاقی فیفا زیر ذره‌بین

بخش پنجم «کد اخلاقی فیفا» به‌صراحت مقام‌های مشمول این مقررات را موظف می‌کند که بی‌طرفی سیاسی خود را حفظ کنند و از هرگونه رفتار یا نماد که شائبه جانبداری سیاسی ایجاد کند، بپرهیزند. منتقدان می‌گویند استفاده اینفانتینو از کلاه MAGA، حتی اگر برای لحظاتی کوتاه بوده باشد، با روح این مقررات در تضاد است و می‌تواند نمونه‌ای از نقض آشکار اصل بی‌طرفی تلقی شود.

این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که فیفا نه یک نهاد ملی، بلکه سازمانی جهانی با اعضایی از فرهنگ‌ها و نظام‌های سیاسی متنوع است. هر حرکت نمادین رئیس آن می‌تواند پیام‌هایی فراتر از یک عکس یادگاری داشته باشد و حساسیت‌هایی را در میان فدراسیون‌ها و افکار عمومی برانگیزد.

سابقه‌ای که تکرار می‌شود

ماجرای اخیر را نمی‌توان یک اتفاق جداگانه دانست. این نخستین بار نیست که روابط نزدیک اینفانتینو با ترامپ باعث انتقاد می‌شود. در ماه دسامبر گذشته، سازمان حقوق بشری «فِرسکوئر» مستقر در لندن شکایتی اخلاقی علیه فیفا ثبت کرد و مدعی شد رئیس این نهاد تعهدات مربوط به بی‌طرفی سیاسی را نقض کرده است. این سازمان در بیانیه خود ساختار حکمرانی فیفا را به‌گونه‌ای توصیف کرد که به رئیس اجازه می‌دهد مقررات داخلی را نادیده بگیرد و بدون پاسخگویی مؤثر عمل کند.

اینفانتینو پیش‌تر نیز حمایت علنی خود از ترامپ را پنهان نکرده بود. او حتی خواستار اعطای جایزه صلح نوبل به رئیس‌جمهور آمریکا شده و در ماه نوامبر گفته بود که همه باید از اقدامات او حمایت کنند. چنین اظهاراتی از سوی بالاترین مقام فوتبال جهان، بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آیا فیفا می‌تواند مدعی بی‌طرفی بماند.

جایزه‌ای که جنجال آفرید

در ماه دسامبر و هم‌زمان با مراسم قرعه‌کشی جام جهانی، اینفانتینو نخستین «جایزه صلح فیفا» را به ترامپ اهدا کرد. این اقدام با واکنش‌های انتقادی گسترده‌ای روبه‌رو شد؛ نه‌تنها به دلیل انتخاب دریافت‌کننده، بلکه به‌خاطر اصل ایجاد چنین جایزه‌ای از سوی نهادی ورزشی. منتقدان معتقد بودند که فیفا با این کار وارد حوزه‌ای شده که به‌طور سنتی از آن فاصله می‌گرفت و این ورود، خطر سیاسی شدن فوتبال را افزایش می‌دهد.

در مراسم اخیر نیز ترامپ با اشاره به همان جایزه، از اینفانتینو و فیفا قدردانی کرد و بار دیگر گلایه قدیمی خود درباره دریافت نکردن جایزه صلح نوبل را مطرح ساخت. او در سخنانی گفت که فیفا اولین جایزه صلح خود را به او داده و از این بابت قدردان است؛ اظهاراتی که بار دیگر نام فیفا را در کنار منازعات سیاسی قرار داد.

روابط آشکار در آستانه جام جهانی

روابط اینفانتینو و ترامپ در یک سال گذشته کاملاً آشکار بوده است. رئیس فیفا چندین بار در کاخ سفید حضور یافته و در رویدادهای مختلف در کنار رئیس‌جمهور آمریکا دیده شده است. این نزدیکی در حالی رخ می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است در آمریکای شمالی و به‌ویژه در ایالات متحده برگزار شود؛ رویدادی که از نظر سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای اهمیت فراوانی دارد.

برخی تحلیلگران معتقدند که اینفانتینو با تقویت روابط خود با دولت آمریکا به‌دنبال تضمین حمایت سیاسی و لجستیکی برای برگزاری موفق جام جهانی است. با این حال، مخالفان این دیدگاه هشدار می‌دهند که چنین همسویی علنی می‌تواند استقلال فیفا را زیر سؤال ببرد و اعتماد فدراسیون‌ها و هواداران را تضعیف کند.

سکوت فیفا و پرسش‌های بی‌پاسخ

تا این لحظه، فیفا واکنش رسمی به ماجرای کلاه MAGA نشان نداده است. این سکوت خود به عاملی برای تشدید انتقادات تبدیل شده و این پرسش را مطرح کرده که آیا سازوکارهای نظارتی درون فیفا توان یا اراده بررسی رفتار رئیس خود را دارند یا خیر. در شرایطی که پرونده‌های مربوط به حکمرانی و شفافیت در سال‌های اخیر بارها اعتبار این نهاد را خدشه‌دار کرده، هر نشانه‌ای از بی‌توجهی به مقررات داخلی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

جمع‌بندی

ماجرای کلاه قرمز شاید در ظاهر یک حرکت نمادین و گذرا به نظر برسد، اما در بطن خود بازتاب‌دهنده چالشی عمیق‌تر برای فیفاست؛ چالشی میان ادعای بی‌طرفی و واقعیت روابط سیاسی در بالاترین سطح مدیریت. نزدیکی آشکار جیانی اینفانتینو به دونالد ترامپ، آن هم در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶، بار دیگر این پرسش اساسی را پیش روی فوتبال جهان قرار داده است که آیا فیفا می‌تواند از سیاست فاصله بگیرد یا ناگزیر در مدار قدرت‌های سیاسی حرکت خواهد کرد. پاسخ به این پرسش نه‌تنها برای اعتبار فیفا، بلکه برای آینده استقلال فوتبال جهانی تعیین‌کننده خواهد بود.