گروسی: ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای نرفته بود

اظهارات تازه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، که در گفت‌وگو با نشریه «فارن پالیسی» بیان شد، بار دیگر پرونده برنامه هسته‌ای ایران و نقش آژانس در رویدادهای ژوئن را به صدر اخبار کشاند. او تاکید کرد که پیش از حملات رژیم صهیونیستی و مشارکت مستقیم آمریکا علیه تاسیسات تحت توافق پادمانی ایران، آژانس هیچ مدرکی مبنی بر حرکت ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای نداشت. این سخنان در حالی مطرح می‌شود که تهران، گروسی را متهم به زمینه‌سازی سیاسی برای این حملات و نادیده گرفتن تعهدات قانونی آژانس کرده است.

موضع آژانس و ادعای بی‌طرفی

گروسی در گفت‌وگوی خود تصریح کرد که آژانس نه نیت خصمانه‌ای علیه ایران داشته و نه با هیچ طرفی برای آغاز جنگ تبانی کرده است. او این رویکرد را بخشی از وظیفه بی‌طرفی آژانس دانسته و گفت که سازمان متبوعش همواره واقعیت‌ها را همان‌طور که هستند گزارش داده است. به گفته وی، گزارش پیش از حملات هم هیچ نشانه‌ای از ساخت یا برنامه‌ریزی برای ساخت سلاح اتمی در ایران نداشت، اما برخی عوامل نگران‌کننده مشاهده شده بود که آژانس خواستار دسترسی کامل به سایت‌های هسته‌ای ایران برای بررسی آنها شده بود.

ابهامات درباره آثار اورانیوم غنی‌شده

مدیرکل آژانس تاکید کرد که قبل از وقوع حملات، آژانس به بخش مهمی از تاسیسات هسته‌ای ایران دسترسی داشت. او ادعا کرد که آژانس آثار اورانیوم غنی‌شده را در مکان‌هایی یافته که ظاهراً هیچ ارتباطی به برنامه هسته‌ای ایران نداشتند، مسئله‌ای که از نظر وی نشان‌دهنده وجود بخش‌هایی پنهان از این برنامه بود. گروسی معتقد است این یافته‌ها موجب شکل‌گیری سوالات متعدد شده، اما تاریخ و آنچه رخ داده را نمی‌توان دوباره نوشت.

واکنش ایران به حملات و گزارش آژانس

در مقابل، مقامات ایرانی پس از حملات به تاسیسات هسته‌ای در ژوئن، همکاری خود با آژانس را تعلیق کردند. آنها معتقدند گزارش گروسی درباره برنامه هسته‌ای ایران زمینه‌ساز حملات غیرقانونی شده و آژانس در حفاظت از تاسیسات تحت پادمان، به وظایف قانونی خود عمل نکرده است. تهران بارها در شورای حکام و سایر مجامع بین‌المللی خواستار محکومیت این حملات از سوی مدیرکل آژانس شده، اما هر بار این درخواست رد شده است.

اتهام استانداردهای دوگانه

ایران تأکید دارد که رویکرد آژانس در برخورد با حمله نظامی به تاسیسات هسته‌ای ایران، تابع استانداردهای دوگانه و تحت نفوذ تصمیمات سیاسی کشورهای غربی بوده است. این دیدگاه بر اساس تجربه ایران از واکنش متفاوت آژانس به حملات مشابه علیه دیگر کشورها شکل گرفته و باعث تضعیف اعتماد تهران به این نهاد بین‌المللی شده است.

توافق لغو شده با آژانس

در راستای تلاش برای ایجاد گشایش در مذاکرات سیاسی و تامین نظر آژانس، ایران با میانجی‌گری مصر توافق جدیدی برای تعیین شیوه‌های همکاری با آژانس امضا کرد. این توافق اما تحت تأثیر اقدامات ضد ایرانی از سوی کشورهای اروپایی و آمریکا لغو شد. چنین اتفاقی، از نگاه تهران، نشان‌دهنده نفوذ سیاسی بر روند فنی و حقوقی همکاری‌ها با آژانس است.

ادامه بازرسی‌ها با مجوز داخلی

با وجود تعلیق همکاری رسمی، ایران در سه ماه گذشته اجازه بازرسی‌های آژانس از تاسیسات هسته‌ای خود را تنها با مجوز شورای عالی امنیت ملی صادر کرده است. این بازرسی‌ها شامل تاسیساتی بوده که سالم مانده‌اند، در حالی که درباره سایت‌هایی که مورد حمله قرار گرفته‌اند، تهران تاکید دارد باید پروتکل و قوانین جدیدی تعریف شود.

ضرورت به‌روزرسانی مقررات پادمان

مقامات ایرانی بر این باورند که مقررات فعلی پادمان جامع آژانس پاسخگوی شرایط بی‌سابقه ایران نیست. آنها معتقدند حمله نظامی به تاسیسات هسته‌ای تحت نظارت آژانس، نیازمند تدوین مقررات جدید برای حفاظت فیزیکی و حقوقی از این مراکز است تا در آینده از وقوع چنین حملاتی جلوگیری شود.

جمع‌بندی تحلیلی

اظهارات اخیر گروسی، واکنش جدی ایران و فضای سیاسی پیرامون پرونده هسته‌ای تهران، نشان می‌دهد که رابطه ایران و آژانس در نقطه حساسی قرار گرفته است. از یک سو آژانس بر بی‌طرفی و فنی بودن گزارش‌های خود تاکید دارد و از سوی دیگر ایران معتقد است این گزارش‌ها، آگاهانه یا ناآگاهانه، زمینه‌ساز اقدامات نظامی علیه آن شده‌اند. آینده همکاری دو طرف، به نوع رویکرد آژانس در بازتعریف مقررات پادمان و پذیرش شرایط ویژه ایران بستگی دارد؛ مسیری که یا می‌تواند به بازگشت اعتماد متقابل بینجامد، یا شکاف موجود را عمیق‌تر کند.