نفت در آستانه جهش بزرگ؛ محاصره دریایی ایران، برنت را تا مرز ۸۶ دلار برد

براساس به‌روزرسانی رویترز در ساعت ۹:۵۰ به وقت گرینویچ، قیمت قراردادهای آتی نفت برنت با ۶۹ سنت، معادل ۰.۸ درصد افزایش، به ۸۵ دلار و ۴۲ سنت برای هر بشکه رسید. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز با رشد ۷۳ سنتی یا ۰.۹ درصدی، در سطح ۸۰ دلار و هفت سنت معامله شد. در برخی تابلوهای معاملاتی بعدی، برنت تا نزدیکی ۸۶ دلار و نفت آمریکا تا محدوده ۸۰ دلار و ۲۰ سنت نیز پیشروی کرد.

نرخ‌ها لحظه‌ای هستند و ممکن است با تغییر خبرهای سیاسی و نظامی در طول معاملات جابه‌جا شوند. برنت و نفت آمریکا در پایان معاملات سه‌شنبه برای دومین روز متوالی به بالاترین قیمت خود از اواسط ژوئن رسیده بودند.

چرا قیمت نفت دوباره افزایش یافت؟

مهم‌ترین عامل رشد قیمت، ازسرگیری محاصره دریایی همه بنادر ایران از سوی آمریکا بود. داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد پیش از اجرایی‌شدن محاصره، تردد شناورهای مرتبط با تجارت ایران در تنگه هرمز افزایش یافته بود. از ۱۱ کشتی عبوری در روز سه‌شنبه، ۹ شناور از مسیر مرتبط با ایران حرکت کردند؛ از جمله نفتکش‌هایی که نفت خام، فرآورده، گاز مایع و متانول حمل می‌کردند.

بازار نفت نگران است که این اقدام صادرات ایران را که در هفته‌های اخیر حدود ۱.۵ تا دو میلیون بشکه در روز برآورد شده بود، محدود کند. علاوه بر صادرات ایران، بالا رفتن هزینه بیمه، کاهش تمایل مالکان کشتی‌ها برای ورود به خلیج فارس و کندشدن بارگیری سایر تولیدکنندگان می‌تواند عرضه واقعی را محدود کند.

طبق برآورد گلدمن ساکس، صادرات نفت کشورهای خلیج فارس پس از تفاهم موقت ماه ژوئن تا بیش از ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ بهبود یافته بود؛ اما در هفته گذشته دوباره به کمتر از ۵۰ درصد، معادل حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز، کاهش یافته است. این افت نشان می‌دهد حتی بدون توقف کامل تردد، نگرانی‌های امنیتی می‌توانند جریان انرژی را به‌شدت محدود کنند.

تنگه هرمز چرا برای بازار جهانی حیاتی است؟

تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است. پیش از آغاز درگیری‌ها، حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور می‌کرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اعلام کرده بود در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG، عمدتاً صادرات قطر، از تنگه هرمز گذشته است.

وابستگی بازار آسیا به این مسیر بسیار بالاست. چین، هند و کره جنوبی از مهم‌ترین مقصدهای نفت و گاز عبوری از هرمز هستند و مسیر جایگزین کافی برای انتقال همه این محموله‌ها وجود ندارد. به همین دلیل، هر اختلال پایدار در تنگه می‌تواند علاوه بر نفت، قیمت گاز، برق، کود شیمیایی، حمل‌ونقل و کالاهای مصرفی را در جهان افزایش دهد.

حملات متقابل چگونه ریسک بازار را بالا برد؟

فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده است که دور تازه‌ای از حملات را با هدف تضعیف توانایی‌های مورد استفاده برای حمله به کشتیرانی تجاری آغاز کرده است. آسوشیتدپرس گزارش داده که آمریکا طی هفت ساعت ده‌ها هدف را در ایران مورد حمله قرار داده و سپس حملات روزانه نیز ادامه یافته است.

در سوی مقابل، ارتش ایران اعلام کرد مواضع آمریکا در پایگاه الازرق اردن را با پهپاد هدف قرار داده است. سپاه پاسداران نیز از حمله به تأسیسات و انبارهای نظامی در بحرین و کویت خبر داد. رویترز تأکید کرده که در زمان انتشار گزارش، امکان تأیید مستقل این ادعاها را نداشته است؛ هرچند اردن از رهگیری سه موشک ورودی خبر داد و هشدارهای حمله در بحرین و کویت فعال شد.

ادامه این حملات احتمال ورود مستقیم‌تر تأسیسات نفتی، پالایشگاه‌ها، خطوط لوله و پایانه‌های صادراتی به میدان درگیری را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، معامله‌گران بخشی از «حق بیمه جنگ» را دوباره وارد قیمت نفت کرده‌اند.

تهدید ترامپ علیه اهداف انرژی چه معنایی دارد؟

دونالد ترامپ در مصاحبه با فاکس‌نیوز گفت اهداف انرژی را برای مرحله آخر نگه داشته، اما احتمال حمله به آن‌ها را کنار نگذاشته است. او همچنین تهدید کرده در صورت ازسرگرفته‌نشدن مذاکرات، نیروگاه‌ها و پل‌ها می‌توانند در حملات بعدی هدف قرار گیرند.

تا زمانی که حملات عمدتاً به اهداف نظامی محدود باشد، بازار ممکن است افزایش قیمت را کنترل‌شده نگه دارد. اما آسیب به پالایشگاه، میدان نفتی، بندر صادراتی یا خط لوله می‌تواند عرضه فیزیکی را فوراً کاهش دهد و قیمت‌ها را با جهشی بسیار بزرگ‌تر روبه‌رو کند.

آیا نفت دوباره ۱۰۰ دلاری می‌شود؟

تیم واترر، تحلیلگر ارشد KCM Trade، معتقد است اگر درگیری‌ها تشدید شود و زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس آسیب ببینند، احتمال بازگشت نفت به نزدیکی ۱۰۰ دلار در آینده نه‌چندان دور همچنان جدی است. در مقابل، اگر تلاش‌های دیپلماتیک به بازگشایی تنگه و کاهش خطر حمل‌ونقل منجر شود، برنت می‌تواند به محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار بازگردد.

گلدمن ساکس سناریوی شدیدتری را مطرح کرده و هشدار داده است در صورت توقف روند بازیابی صادرات خلیج فارس، نفت برنت ممکن است در سه‌ماهه چهارم سال از ۱۱۰ دلار نیز عبور کند. این سناریو قطعی نیست و به تداوم طولانی اختلال در صادرات وابسته است.

با این حال، عواملی نیز مانع رشد بی‌وقفه قیمت می‌شوند. نفت گران می‌تواند تورم جهانی را افزایش دهد، رشد اقتصادی را کاهش دهد و در نهایت تقاضای انرژی را تضعیف کند. همچنین بازار طی ماه‌های اخیر به تهدیدهایی که همیشه عملی نشده‌اند، محتاط‌تر واکنش نشان می‌دهد.

سه سناریو برای آینده قیمت نفت

در سناریوی افزایشی، تشدید حملات، آسیب به زیرساخت‌های نفتی و کاهش بیشتر تردد در هرمز می‌تواند برنت را ابتدا به محدوده ۹۰ دلار و سپس به مرز ۱۰۰ دلار برساند. اگر صادرات چند تولیدکننده خلیج فارس هم‌زمان مختل شود، قیمت‌های بالاتر نیز محتمل خواهد بود.

در سناریوی میانه، ادامه تنش بدون آسیب گسترده به تأسیسات انرژی می‌تواند برنت را در محدوده ۸۳ تا ۹۰ دلار نگه دارد. در این وضعیت، هر خبر حمله باعث رشد و هر پیام مذاکره باعث اصلاح موقت قیمت خواهد شد.

در سناریوی کاهشی، توافق برای توقف حملات و بازگشایی قابل‌اعتماد تنگه هرمز می‌تواند حق بیمه سیاسی را تخلیه کند و نفت برنت را به محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار بازگرداند. تحقق این مسیر نیازمند افزایش واقعی تردد کشتی‌هاست و تنها انتشار اظهارات دیپلماتیک برای کاهش پایدار قیمت کافی نخواهد بود.

جمع‌بندی

قیمت نفت چهارشنبه تحت تأثیر بازگشت محاصره دریایی ایران و تشدید حملات متقابل، برای دومین روز پیاپی افزایش یافت. برنت به نزدیکی ۸۶ دلار و نفت آمریکا به محدوده ۸۰ دلار رسید؛ اما بازار هنوز تمام سناریوی توقف گسترده صادرات خلیج فارس را در قیمت‌ها لحاظ نکرده است.

آینده بازار اکنون بیش از گزارش‌های ذخایر نفتی یا داده‌های معمول اقتصادی، به امنیت تنگه هرمز و سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا وابسته است. آسیب به تأسیسات انرژی می‌تواند نفت ۱۰۰ دلاری را دوباره به واقعیت تبدیل کند، در حالی که کاهش تنش و بازگشت کشتی‌ها، زمینه عقب‌نشینی برنت تا محدوده ۷۵ تا ۸۰ دلار را فراهم خواهد کرد.