نفت در محاصره هرمز و دریای سرخ؛ برنت با جهش ۱۶ درصدی به ۸۸ دلار رسید

معاملات نفت در پایان هفته با افزایش سنگین قیمت‌ها به پایان رسید. قراردادهای آتی برنت دریای شمال با سه دلار و ۸۷ سنت، معادل ۴.۵۹ درصد رشد، در قیمت ۸۸ دلار و ۱۰ سنت تسویه شدند. وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز سه دلار و ۵۴ سنت یا ۴.۴۸ درصد افزایش یافت و روی ۸۲ دلار و ۴۹ سنت قرار گرفت. هر دو شاخص به بالاترین سطح خود از اواسط ژوئن رسیدند.

برنت برای سومین هفته متوالی و نفت آمریکا برای دومین هفته پیاپی بازدهی مثبت ثبت کردند. بنابراین حرکت روز جمعه یک نوسان مقطعی نبود و ادامه روندی بود که طی یک هفته حدود ۱۶ درصد به قیمت هر دو شاخص افزود.

چرا قیمت نفت ناگهان چهار درصد جهش کرد؟

محرک اصلی بازار، گسترش حملات به زیرساخت‌های ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس بود. رویترز گزارش داد آمریکا روز جمعه پل‌ها و یک فرودگاه در ایران را هدف قرار داد و ایران نیز به یک مجموعه تولید برق و آب‌شیرین‌کن در کویت حمله کرد. تهران همچنین مدعی انجام حملات بیشتری علیه تأسیسات آمریکا در منطقه، از جمله نخستین حمله مستقیم خود در سوریه شد.

حمله به تأسیسات آب و برق کویت از این جهت اهمیت دارد که زیرساخت‌های انرژی و خدمات عمومی منطقه اکنون مستقیماً وارد دایره درگیری شده‌اند. گزارش آسوشیتدپرس نیز آسیب‌دیدن یک مجموعه بزرگ تولید برق و آب شیرین در کویت را تأیید کرده است؛ تأسیساتی که بخشی از آب آشامیدنی این کشور را تأمین می‌کند.

قطر نیز اعلام کرد سامانه‌های دفاعی این کشور بامداد جمعه یک حمله موشکی ایران را خنثی کرده‌اند. وزارت کشور قطر گفت یک کودک بر اثر ترکش‌های ناشی از عملیات رهگیری مجروح شده است.

نفتکش‌ها از ورود به خلیج فارس می‌ترسند

اندرو لیپو، رئیس شرکت لیپو اویل اسوشیتس، افزایش قیمت نفت را واکنش مستقیم بازار به گسترش حملات شبانه و هدف‌قرارگرفتن زیرساخت‌های دو طرف دانست. به ارزیابی او، اگر نفتکش‌های بیشتری آسیب ببینند، مالکان کشتی ممکن است از ورود به خلیج فارس خودداری کنند و همین اتفاق فشار صعودی تازه‌ای بر قیمت نفت وارد خواهد کرد.

این ریسک فقط به کاهش فیزیکی تولید مربوط نیست. حتی اگر چاه‌ها و پایانه‌های نفتی فعال بمانند، خودداری شرکت‌های کشتیرانی، افزایش نرخ بیمه جنگ، کمبود نفتکش و طولانی‌شدن مسیرها می‌تواند هزینه انتقال هر بشکه نفت را بالا ببرد.

بازار در چنین شرایطی یک «صرف ریسک ژئوپلیتیک» به قیمت نفت اضافه می‌کند؛ یعنی خریداران حاضر می‌شوند برای جبران خطر تأخیر، حمله یا توقف صادرات مبلغ بیشتری بپردازند. هرچه مدت بحران طولانی‌تر شود، بخشی از این صرف ریسک ممکن است به قیمت پایدارتر نفت تبدیل شود.

اهمیت تنگه هرمز برای بازار جهانی نفت

اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده است در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ حجمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. به همین دلیل حتی کاهش محدود تردد در این آبراه می‌تواند قیمت جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.

پس از فروپاشی آتش‌بس اخیر، جریان نفت در تنگه دوباره کاهش یافته است. گزارش‌های کشتیرانی نشان می‌دهد نگرانی از حمله به شناورها و محدودیت‌های تردد، تعداد کشتی‌های عبوری را به‌طور محسوسی پایین آورده است.

توقف کامل هرمز تنها سناریوی خطرناک نیست. کاهش سرعت حرکت نفتکش‌ها، الزام به همراهی نظامی، بازرسی‌های طولانی‌تر و گران‌شدن بیمه نیز می‌تواند عرضه مؤثر نفت را کم کند؛ حتی اگر صادرات از نظر اسمی متوقف نشده باشد.

چرا تهدید دریای سرخ این بار خطرناک‌تر است؟

ایران از حوثی‌های یمن خواسته است در صورت ادامه حملات آمریکا به زیرساخت‌های برق ایران، مسیرهای دریای سرخ را مختل کنند. این درخواست به معنای بسته‌شدن قطعی دریای سرخ نیست و توان یا تصمیم نهایی حوثی‌ها برای اجرای آن نیز هنوز مشخص نیست؛ اما مطرح‌شدن هم‌زمان تهدید علیه هرمز و باب‌المندب، بازار را نگران کرده است.

حملات حوثی‌ها به کشتیرانی در سال‌های گذشته بسیاری از شرکت‌ها را مجبور کرد مسیر طولانی دماغه امیدنیک را انتخاب کنند. تفاوت شرایط فعلی این است که بخش بزرگی از نفت عربستان برای دورزدن هرمز اکنون از ساحل دریای سرخ صادر می‌شود؛ بنابراین اختلال در این مسیر می‌تواند راه جایگزین عربستان را نیز با مشکل مواجه کند.

عربستان بیش از ۷۰ درصد صادرات خود را به ینبع برد

عربستان از آغاز جنگ بیش از ۷۰ درصد صادرات معمول روزانه نفت خام خود را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده است. صادرات این بندر در هفته‌های اخیر به‌طور متوسط به چهار میلیون بشکه در روز رسیده؛ درحالی‌که در دوره مشابه سال قبل حدود ۹۷۳ هزار بشکه در روز بود. به بیان دیگر، بارگیری نفت از ینبع بیش از چهار برابر شده است.

خط لوله شرق به غرب عربستان می‌تواند روزانه تا هفت میلیون بشکه نفت خام را به ساحل دریای سرخ منتقل کند. حدود دو میلیون بشکه آن برای پالایشگاه‌های غرب عربستان مصرف می‌شود و ظرفیت تقریبی باقی‌مانده برای صادرات نزدیک پنج میلیون بشکه در روز است.

با صادرات چهار میلیون بشکه‌ای فعلی، ینبع از نظر محاسباتی حدود ۸۰ درصد ظرفیت تقریبی صادراتی این مسیر را استفاده می‌کند. این یک برآورد براساس ظرفیت اعلام‌شده است؛ اما نشان می‌دهد فضای مازاد عربستان برای افزایش سریع صادرات از دریای سرخ نامحدود نیست.

تاماس وارگا، تحلیلگر PVM، معتقد است با توجه به انتقال بخش بزرگی از صادرات عربستان به ینبع، هرگونه گسترش ناامنی در دریای سرخ اکنون تهدیدی واقعی برای بازار نفت محسوب می‌شود.

آیا عربستان می‌تواند نفت بیشتری از هرمز دور کند؟

عربستان در حال بررسی افزایش یک تا دو میلیون بشکه‌ای ظرفیت خط لوله شرق به غرب است، اما این طرح هنوز در مرحله گفت‌وگوهای مقدماتی قرار دارد و اجرای آن به سال‌ها زمان و میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری نیاز خواهد داشت. بنابراین این پروژه راه‌حل فوری بحران کنونی نیست.

در کوتاه‌مدت عربستان می‌تواند از ظرفیت ذخیره‌سازی، مدیریت بارگیری و استفاده حداکثری از خط موجود بهره ببرد، اما اگر هرمز و دریای سرخ هم‌زمان با اختلال طولانی‌مدت روبه‌رو شوند، امکان دورزدن کامل هر دو مسیر وجود ندارد.

حمله به پالایشگاه روسیه فشار عرضه را بیشتر می‌کند؟

ارتش اوکراین اعلام کرده است روز پنجشنبه یک پالایشگاه نفت در منطقه یاروسلاول روسیه را هدف قرار داده است. این ادعا در گزارش بازار نفت رویترز منتشر شد، اما مقام‌های منطقه‌ای روسیه فقط از سرنگونی ۱۹ پهپاد، کشته‌شدن یک نفر و زخمی‌شدن چهار نفر خبر دادند و هدف دقیق حمله را مشخص نکردند. بنابراین اصابت به پالایشگاه ادعای طرف اوکراینی است و تأیید مستقل کامل ندارد.

پالایشگاه یاروسلاول ظرفیت پردازش حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز دارد و پیش‌تر نیز هدف حملات قرار گرفته بود. هرگونه توقف پایدار در فعالیت چنین تأسیساتی بیشتر بازار فرآورده‌هایی مانند بنزین و گازوئیل را تحت فشار قرار می‌دهد، هرچند اثر نهایی آن به میزان خسارت و مدت تعطیلی وابسته است.

جهش نفت چه اثری بر تورم و نرخ بهره دارد؟

رشد ۱۶ درصدی نفت در یک هفته می‌تواند هزینه سوخت، حمل‌ونقل دریایی و هوایی، تولید محصولات پتروشیمی و جابه‌جایی کالا را افزایش دهد. اگر قیمت‌های بالا دوام بیاورند، بخشی از این هزینه‌ها با تأخیر به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

این وضعیت برای بانک‌های مرکزی نیز چالش‌برانگیز است. افزایش قیمت انرژی می‌تواند روند کاهش تورم را متوقف کند و زمینه حفظ نرخ بهره در سطوح بالا را فراهم سازد. چنین اتفاقی معمولاً به زیان بازار سهام و طلاست، اما می‌تواند از ارزش دلار حمایت کند.

اثر تورمی نفت به مدت بحران وابسته است. جهش چندروزه معمولاً تأثیر محدودی بر شاخص قیمت مصرف‌کننده دارد؛ ولی باقی‌ماندن برنت در سطوح بالا برای چند ماه می‌تواند هزینه تولید و انتظارات تورمی را به شکل محسوس‌تری تغییر دهد.

قیمت نفت تا کجا می‌تواند بالا برود؟

مرز ۹۰ دلار نخستین سطح روانی پیش روی برنت است. با توجه به بسته‌شدن قیمت روی ۸۸ دلار و ۱۰ سنت، بازار فقط حدود دو دلار با این محدوده فاصله دارد.

سناریوی صعودی

ادامه حمله به نفتکش‌ها، خودداری شرکت‌های کشتیرانی از ورود به خلیج فارس یا آغاز عملیات حوثی‌ها علیه بنادر و شناورهای دریای سرخ می‌تواند برنت را از مرز ۹۰ دلار عبور دهد. در این شرایط، محدوده ۹۵ تا ۱۰۰ دلار به‌عنوان سناریوی بعدی بازار مطرح می‌شود؛ نه به‌عنوان پیش‌بینی قطعی.

سناریوی میانه

اگر تردد هرمز محدود باقی بماند اما حملات جدیدی علیه نفتکش‌ها رخ ندهد، برنت ممکن است در محدوده ۸۴ تا ۹۰ دلار نوسان کند. بازار در این وضعیت خبرهای نظامی، میزان بارگیری ینبع و هزینه بیمه کشتی‌ها را دنبال خواهد کرد.

سناریوی اصلاحی

برقراری آتش‌بس، افزایش عبور کشتی‌ها یا انتشار خبر توافق برای تأمین امنیت مسیرهای دریایی می‌تواند بخشی از رشد ۱۶ درصدی هفته را تخلیه کند. بازگشت برنت به زیر محدوده ۸۴ تا ۸۵ دلار، نخستین نشانه کاهش صرف ریسک سیاسی خواهد بود.

نفت گران برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟

افزایش قیمت جهانی نفت از نظر نظری ارزش هر بشکه صادراتی ایران را بالا می‌برد، اما درآمد واقعی فقط به قیمت وابسته نیست. حجم صادرات، امکان بارگیری نفتکش‌ها، هزینه بیمه، تخفیف فروش، دسترسی به مسیرهای پرداخت و توان بازگرداندن ارز همگی بر درآمد نهایی اثر می‌گذارند.

اگر محدودیت هرمز باعث کاهش شدید حجم صادرات شود، رشد قیمت ممکن است نتواند افت تعداد بشکه‌های فروخته‌شده را جبران کند. از سوی دیگر، افزایش هزینه حمل‌ونقل و واردات نیز می‌تواند فشار تورمی داخلی را تشدید کند.

بنابراین نفت ۸۸ دلاری الزاماً به معنای افزایش قطعی درآمد ارزی ایران نیست. نتیجه نهایی به این بستگی دارد که کشور چه مقدار نفت و با چه هزینه‌ای بتواند صادر کند.

جمع‌بندی؛ بازار نفت با دو گلوگاه روبه‌رو است

برنت و نفت آمریکا هفته را با رشد حدود ۱۶ درصدی به پایان رساندند و روز جمعه بیش از چهار درصد جهش کردند. علت اصلی، تشدید درگیری‌ها و نگرانی از آسیب‌دیدن هم‌زمان دو مسیر مهم انتقال انرژی است: تنگه هرمز و دریای سرخ.

خطر دریای سرخ اکنون اهمیت بیشتری دارد، زیرا عربستان بیش از ۷۰ درصد صادرات عادی خود را به ینبع منتقل کرده و بارگیری این بندر به حدود چهار میلیون بشکه در روز رسیده است. هرگونه اختلال در باب‌المندب، بنادر غرب عربستان یا نفتکش‌های این مسیر می‌تواند یکی از مهم‌ترین راه‌های جایگزین هرمز را تضعیف کند.

تا زمانی که تردد نفتکش‌ها افزایش نیابد و تهدید علیه دریای سرخ کاهش پیدا نکند، صرف ریسک جنگ در قیمت نفت باقی خواهد ماند. عبور برنت از ۹۰ دلار بیش از هر چیز به این بستگی دارد که درگیری‌ها از حمله به زیرساخت‌ها به اختلال پایدار در حمل‌ونقل نفت تبدیل شود یا نه.