قلعه‌نویی ماندنی است، اما با سه شرط؛ پشت‌پرده نیمکت تیم ملی تا جام ملت‌های آسیا

مهم‌ترین علامت سؤال فوتبال ایران پس از حذف از جام جهانی ۲۰۲۶، نه فهرست بازیکنان و نه حتی پروژه جوان‌گرایی، بلکه وضعیت نیمکت تیم ملی است. مهدی تاج طی هفته‌های اخیر بارها اعلام کرده امیر قلعه‌نویی در جام ملت‌های آسیا نیز سرمربی ایران خواهد بود و هیئت‌رئیسه فدراسیون مخالفتی با ادامه همکاری ندارد. بااین‌حال، قلعه‌نویی در گفت‌وگوی تلویزیونی خود گفت قراردادش در مرداد به پایان می‌رسد و هنوز اقدام رسمی نهایی برای تمدید صورت نگرفته است.

همین تفاوت میان اظهارات رئیس فدراسیون و سرمربی، ابهام بزرگی ایجاد کرده است. از یک سو، برخی گزارش‌ها در اواسط تیر از تمدید قرارداد تا پایان جام ملت‌های آسیا خبر داده بودند؛ از سوی دیگر، منابع نزدیک‌تر به زمان پایان قرارداد می‌گویند قرارداد جدید هنوز امضا نشده و باید پس از تأیید هیئت‌رئیسه تنظیم شود. بنابراین، ماندن قلعه‌نویی از نظر مدیریتی تقریباً قطعی به نظر می‌رسد، اما از نظر حقوقی و قراردادی هنوز همه جزئیات نهایی نشده است.

وضعیت قرارداد قلعه‌نویی در یک نگاه

جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ از هفتم ژانویه تا پنجم فوریه در شهرهای ریاض، جده و الخبر عربستان برگزار می‌شود. به این ترتیب، تیم ملی کمتر از شش ماه برای بازسازی فنی، انتخاب نفرات جدید، برگزاری اردوها و انجام مسابقات دوستانه فرصت دارد.

شرط اول قلعه‌نویی؛ تغییر در ساختار اجرایی تیم ملی

براساس اطلاعات غیررسمی مطرح‌شده پیرامون مذاکرات فدراسیون و قلعه‌نویی، یکی از مطالبات سرمربی تیم ملی بازنگری در کادر اجرایی است. گفته می‌شود او از روند دریافت ویزا، برنامه سفر، پرواز تیم به مکزیک و بعضی اتفاقات کمپ تیخوانا رضایت نداشته و در طول جام جهانی نیز گلایه‌های خود را به مهدی تاج منتقل کرده است.

در این گزارش‌ها، از مهدی خراطی و هدایت ممبینی به‌عنوان دو مدیری نام برده می‌شود که قلعه‌نویی نسبت به عملکرد مجموعه اجرایی تحت مسئولیت آنان انتقادهایی داشته است. خراطی در ساختار تیم ملی مسئولیت اجرایی و مدیریتی داشته و ممبینی نیز دبیرکل فدراسیون فوتبال است. حضور هر دو در جلسات برنامه‌ریزی جام جهانی و فرایندهای اجرایی تیم ملی پیش‌تر به‌صورت رسمی اعلام شده بود.

بااین‌حال، تاکنون نه فدراسیون فوتبال و نه قلعه‌نویی به‌صورت رسمی درخواست برکناری یا تغییر این دو مدیر را تأیید نکرده‌اند. به همین دلیل، این بخش از مذاکرات را باید در محدوده اخبار پشت‌پرده و شنیده‌های رسانه‌ای دانست، نه تصمیمی قطعی.

مطالبه تغییر ساختار اجرایی در اصل می‌تواند منطقی باشد؛ تیم ملی در آستانه یک تورنمنت بزرگ نیازمند مجموعه‌ای هماهنگ برای برنامه پرواز، صدور ویزا، انتخاب محل اردو، امنیت، تغذیه و ارتباطات بین‌المللی است. اما فدراسیون باید دقیقاً مشخص کند مشکلات جام جهانی ناشی از عملکرد افراد بوده یا محصول شرایط سیاسی و محدودیت‌هایی که خارج از اختیار مدیران قرار داشته است.

شرط دوم؛ دستیار خارجی برای سنگین‌ترشدن نیمکت ایران

دومین مطالبه مطرح‌شده، اضافه‌شدن یک مربی خارجی به کادر فنی است. قلعه‌نویی در بخش‌هایی از دوره اخیر خود از مربیان ایتالیایی استفاده کرده بود، اما ترکیب دستیاران خارجی تیم ملی پیش از جام جهانی دستخوش تغییر شد. آنتونیو مانیکونه در فوریه ۲۰۲۶ از کادر جدا شد و به پیزا رفت؛ درباره وضعیت آنتونیو گالیاردی نیز گزارش‌های متفاوتی منتشر شد و در نهایت تیم ملی در جام جهانی بدون حضور پررنگ یک دستیار خارجی شناخته‌شده روی نیمکت مسابقات قرار گرفت.

افزایش انتقادها از ساختار فنی تیم ملی و به‌خصوص نقش سعید الهویی، باعث شده جذب یک مربی خارجی به مطالبه‌ای جدی‌تر تبدیل شود. حضور یک دستیار باتجربه می‌تواند در طراحی تمرین، آنالیز رقبا، مدیریت مسابقه و ارائه دیدگاهی مستقل به سرمربی مؤثر باشد.

بااین‌حال، جذب یک نام خارجی صرفاً برای کاهش فشار رسانه‌ای کافی نیست. فدراسیون باید مربی‌ای را انتخاب کند که اختیار واقعی، شرح وظایف مشخص و امکان تأثیرگذاری بر تصمیم‌های فنی داشته باشد. اضافه‌کردن مربی‌ای که فقط روی نیمکت بنشیند و در انتخاب ترکیب یا تغییر تاکتیک نقشی نداشته باشد، بیشتر اقدامی نمایشی خواهد بود.

قلعه‌نویی در جام ملت‌های قبلی همراه ایران تا نیمه‌نهایی پیش رفت، اما تیم ملی در مسابقه‌ای پرانتقاد با نتیجه سه بر دو برابر قطر شکست خورد و از صعود به فینال بازماند. کنفدراسیون فوتبال آسیا پس از آن دیدار اعلام کرد قلعه‌نویی مسئولیت حذف را پذیرفته و از مردم ایران عذرخواهی کرده است.

این بار سطح انتظار بالاتر است. فدراسیون و کادر فنی دیگر نمی‌توانند حضور در نیمه‌نهایی را به‌عنوان موفقیتی کامل ارائه کنند؛ جامعه فوتبال از تیمی که چند سال با یک کادر ثابت کار کرده، حداقل صعود به فینال و رقابت جدی برای قهرمانی را انتظار دارد.

شرط سوم؛ پنج بازی تدارکاتی پیش از جام ملت‌های آسیا

مهم‌ترین مطالبه‌ای که به‌طور مشخص در رسانه‌ها مطرح شده، برگزاری پنج مسابقه تدارکاتی مناسب است. پایگاه خبری فوتبالی گزارش داده قلعه‌نویی در مذاکرات مربوط به ادامه همکاری، انجام پنج دیدار دوستانه باکیفیت پیش از جام ملت‌ها را یکی از انتظارات اصلی خود عنوان کرده است.

قلعه‌نویی معتقد است تیم ملی پیش از جام جهانی از انجام مسابقات سطح بالا محروم ماند. او در مصاحبه تلویزیونی خود گفت پیش از آغاز درگیری‌ها برنامه‌ای برای مسابقه با اسپانیا وجود داشت و فدراسیون حتی آماده پرداخت هزینه سنگینی برای انجام این دیدار بود، اما مسابقه برگزار نشد.

سرمربی تیم ملی همچنین بر این باور است که اگر ایران مسابقات دوستانه‌ای در سطح اسپانیا برگزار می‌کرد، در دیدار نخست جام جهانی عملکرد بهتری داشت. ایران در بازی افتتاحیه خود مقابل نیوزیلند دو بار عقب افتاد و در نهایت به تساوی دو بر دو رسید؛ نتیجه‌ای که بعدها در محاسبات صعود تیم تأثیر زیادی گذاشت.

البته این ادعا که یک بازی دوستانه مقابل اسپانیا حتماً به شکست نیوزیلند منجر می‌شد، قابل اثبات نیست. دیدارهای تدارکاتی می‌توانند نقاط ضعف را آشکار کنند، اما تضمینی برای پیروزی در تورنمنت اصلی نیستند. کیفیت تمرین، انتخاب بازیکن، تصمیم‌های سرمربی و عملکرد نفرات در زمین نیز به همان اندازه اهمیت دارد.

آیا برگزاری پنج مسابقه در دو فیفادی غیرممکن است؟

برخلاف برخی گزارش‌ها، وجود فقط دو پنجره ملی به معنای نبود زمان کافی برای پنج مسابقه نیست. تقویم رسمی فیفا نشان می‌دهد نخستین پنجره پس از جام جهانی از ۲۱ سپتامبر تا ششم اکتبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شود و تیم‌های ملی در آن اجازه انجام چهار مسابقه دارند. پنجره دوم نیز از ۹ تا ۱۷ نوامبر است و امکان برگزاری دو دیدار دیگر را فراهم می‌کند. در مجموع، ایران از نظر مقررات ظرفیت انجام شش مسابقه را دارد.

بنابراین، پنج بازی موردنظر قلعه‌نویی از نظر تعداد روزهای مجاز شدنی است. مشکل اصلی، یافتن حریفان مناسب، هزینه سفر، محدودیت‌های منطقه، صدور ویزا و هماهنگی با تیم‌هایی است که برنامه‌های رسمی خود را دارند.

پنجره ۱۶روزه شهریور و مهر می‌تواند فرصتی برای برگزاری یک اردوی خارجی و چهار مسابقه باشد، اما انجام چهار بازی سنگین در چنین فاصله‌ای خطر خستگی و مصدومیت را افزایش می‌دهد. راه منطقی‌تر می‌تواند سه مسابقه در پنجره نخست و دو دیدار در پنجره آبان باشد.

فدراسیون همچنین باید از انتخاب حریفان کم‌کیفیت صرفاً برای تکمیل عدد پنج خودداری کند. بازی دوستانه زمانی مفید است که حریف، سبک و فشاری مشابه رقبای ایران در جام ملت‌ها ایجاد کند. مسابقه با تیم‌های دفاعی، تیم‌های عربی غرب آسیا و حداقل یک قدرت درجه‌یک آسیایی یا اروپایی می‌تواند تصویری واقعی‌تر از آمادگی تیم ارائه دهد.

اختلاف تاج و قلعه‌نویی واقعی است یا تقسیم مسئولیت؟

در ظاهر، تاج و قلعه‌نویی درباره اصل ادامه همکاری اختلافی ندارند. رئیس فدراسیون می‌گوید سرمربی می‌ماند و قلعه‌نویی نیز از شروط خود برای ادامه کار صحبت می‌کند، نه تصمیم قطعی برای جدایی. اختلاف اصلی بر سر چگونگی ادامه همکاری و تضمین امکانات موردنیاز است.

قلعه‌نویی به‌خوبی می‌داند جام ملت‌های آسیا آخرین فرصت بزرگ او برای تغییر قضاوت عمومی است. او پیش‌تر در جام ملت‌های ۲۰۰۷ در مرحله یک‌چهارم نهایی حذف شد، در جام ملت‌های ۲۰۲۳ به نیمه‌نهایی رسید و در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز با سه تساوی و بدون پیروزی از مرحله گروهی کنار رفت.

طرح شروط اجرایی و فنی می‌تواند دو کارکرد داشته باشد: نخست، گرفتن تضمین برای آماده‌سازی بهتر تیم و دوم، مشخص‌کردن مسئولیت فدراسیون در صورت ناکامی. اگر مسابقات دوستانه مناسب برگزار نشود یا ساختار اجرایی تغییر نکند، قلعه‌نویی می‌تواند بعداً به این کمبودها استناد کند.

اما فدراسیون نیز باید شرط متقابل داشته باشد. ادامه همکاری بدون تعیین اهداف فنی، معیارهای جوان‌سازی، کیفیت بازی و نحوه پاسخگویی، به معنای تکرار همان مسیر گذشته خواهد بود. قرارداد جدید باید فقط درباره مبلغ و مدت نباشد؛ برنامه اردوها، تعداد بازی‌ها، ترکیب کادر فنی و هدف نهایی باید به‌صورت روشن در آن مشخص شود.

جمع‌بندی؛ نیمکت قطعی، قرارداد مبهم

شواهد نشان می‌دهد مهدی تاج تصمیم خود را برای حفظ امیر قلعه‌نویی گرفته است. بااین‌حال، تا زمانی که قرارداد جدید امضا و برنامه آماده‌سازی به‌صورت رسمی منتشر نشود، وضعیت نیمکت تیم ملی همچنان با ابهام همراه خواهد بود.

دو شرط مربوط به تغییر کادر اجرایی و جذب دستیار خارجی هنوز به‌صورت رسمی تأیید نشده‌اند، اما مطالبه پنج بازی تدارکاتی در رسانه‌ها مطرح شده و تقویم فیفا نیز نشان می‌دهد انجام آن از نظر زمانی امکان‌پذیر است.

مسئله اصلی این نیست که قلعه‌نویی می‌ماند یا نه؛ مسئله این است که آیا تیم ملی با همان ساختار قبلی و صرفاً با تمدید یک قرارداد به جام ملت‌ها خواهد رفت یا فدراسیون از ناکامی جام جهانی برای اصلاح کادر، جوان‌سازی واقعی و آماده‌سازی حرفه‌ای استفاده می‌کند.