اولتیماتوم ۵۳ روزه اینفانتینو؛ ۴۰ میلیون دلار بگیرید یا با بودجه کمتر کنار بیایید؟

طرح تازه جانی اینفانتینو دیگر فقط یک ایده اولیه برای افزایش درآمدهای فیفا نیست. رئیس فدراسیون جهانی فوتبال در نامه‌ای به تمام اعضا، تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ را به‌عنوان مهلت اعلام حمایت از پروژه تعیین کرده و بسته‌ای مالی را پیش روی فدراسیون‌ها گذاشته است که ردکردن آن، به معنای باقی‌ماندن در چارچوب مالی بسیار کوچک‌تری خواهد بود.

فیفا این پروژه را فرصتی برای «دموکراتیک‌کردن ثروت فوتبال» معرفی می‌کند؛ اما منتقدان می‌گویند وقتی رأی هر فدراسیون با وعده ده‌ها میلیون دلار همراه شود، مرز میان مشوق توسعه‌ای و فشار مالی سیاسی بسیار باریک خواهد شد.

فیفا فوروارد اینترپرایز دقیقاً چیست؟

براساس طرح رسمی، فیفا قصد دارد شرکتی با نام FIFA Forward Enterprise یا FFE تأسیس کند که فعالیت‌های تجاری و اجرایی مسابقات این نهاد را در یک ساختار مستقل متمرکز خواهد کرد. حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسرینگ، بلیت‌فروشی، صدور مجوز محصولات و عملیات برگزاری جام‌های جهانی مردان، زنان و رده‌های پایه از حوزه‌های مورد نظر این شرکت هستند.

ارزش اولیه سهام FFE حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده و هدف فیفا جذب حداکثر ۴.۲ میلیارد دلار سرمایه خارجی است. فیفا می‌گوید سرمایه‌گذاران فقط سهم اقلیت و بدون حق کنترل خواهند داشت و اختیار مسائل ورزشی، قوانین، تقویم مسابقات و ساختار تورنمنت‌ها همچنان در دست خود فیفا باقی می‌ماند.

در متن اولیه از فروش ۲۰ تا ۳۰ درصد حقوق تجاری نام برده شده بود. منابع رسمی درصد دقیقی اعلام نکرده‌اند، اما آسوشیتدپرس و رویترز از سهمی در حدود ۲۰ درصد نوشته‌اند. تقسیم ۴.۲ میلیارد دلار بر ارزش‌گذاری ۲۰ میلیارد دلاری نیز عددی نزدیک به ۲۱ درصد می‌دهد؛ بنابراین عبارت «حدود یک‌پنجم سهام» دقیق‌تر از بازه قطعی ۲۰ تا ۳۰ درصد است.

جدول پول‌هایی که به فدراسیون‌ها وعده داده شده است

در چرخه نخست، هر عضو می‌تواند به ۲۰ میلیون دلار بودجه عادی FIFA Forward و حداکثر ۲۰ میلیون دلار کمک ویژه و یک‌باره دسترسی داشته باشد. به همین دلیل رقم تبلیغ‌شده برای ابتدای پروژه تا ۴۰ میلیون دلار برای هر فدراسیون است.

مجموع ۸۶ میلیون دلاری نیز از جمع کمک ویژه ۲۰ میلیون دلاری با بودجه‌های ۲۰، ۲۲ و ۲۴ میلیون دلاری سه چرخه چهارساله به دست می‌آید. این رقم به معنای پرداخت فوری ۸۶ میلیون دلار در سال ۲۰۲۷ نیست؛ منابع طی ۱۲ سال و با رعایت ضوابط پروژه‌های توسعه‌ای پرداخت خواهند شد.

فیفا می‌گوید بودجه‌ها برای زیرساخت، فوتبال پایه، آموزش مربیان، تیم‌های ملی، فوتبال زنان و برگزاری مسابقات داخلی مصرف می‌شوند. دریافت کمک ویژه ۲۰ میلیون دلاری اختیاری خواهد بود و هر فدراسیون باید برای پروژه‌های مورد تأیید درخواست ارائه کند.

اگر طرح رد شود چه اتفاقی می‌افتد؟

اینفانتینو در نامه خود دو مسیر مالی را ترسیم کرده است. در صورت حمایت اکثریت، بسته توسعه‌ای بیش از ۱۰ میلیارد دلاری از اول ژانویه ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد. اگر پروژه رد شود، برنامه توسعه‌ای از پیش طراحی‌شده با ارزش کلی حدود ۲.۷ میلیارد دلار ادامه پیدا می‌کند.

آسوشیتدپرس گزارش داده است در سناریوی رد طرح، هر عضو در چرخه چهارساله بعدی حدود ۱۰ میلیون دلار دریافت خواهد کرد؛ درحالی‌که با تصویب پروژه، رقم چرخه نخست همراه با کمک ویژه می‌تواند به ۴۰ میلیون دلار برسد. مقایسه کل ۱۲ سال نیز حدود ۸۶ میلیون دلار در طرح تازه در برابر نزدیک به ۳۶ میلیون دلار در برنامه موجود است.

بنابراین تعبیر «کاهش ۷۵ درصدی بودجه» بیشتر به مقایسه بسته ۱۰ میلیارد دلاری با برنامه ۲.۷ میلیارد دلاری اشاره دارد. این عدد به معنای آن نیست که بودجه جاری همه فدراسیون‌های مخالف بلافاصله ۷۵ درصد کاهش می‌یابد؛ بلکه مزایای اضافه‌ای که به فروش سهم FFE وابسته‌اند، در صورت رد کلی پروژه ایجاد نخواهند شد.

آیا هر فدراسیون مخالف جداگانه تنبیه می‌شود؟

این بخش هنوز ابهام حقوقی و اجرایی دارد. اطلاعیه رسمی فیفا می‌گوید در صورت تصویب، تمام ۲۱۱ عضو فرصت درخواست سهم عادلانه‌ای از منابع را خواهند داشت و شرکت در برنامه کمک ویژه اختیاری است. در مقابل، نامه اینفانتینو و واکنش یوفا چنین برداشتی ایجاد کرده‌اند که فدراسیون‌ها باید تا مهلت تعیین‌شده از پیشنهاد حمایت کنند یا کمک یک‌باره را از دست بدهند.

هنوز سند عمومی و کاملی منتشر نشده که مشخص کند اگر یک فدراسیون رأی منفی بدهد، اما طرح با حمایت دیگر اعضا تصویب شود، آیا آن فدراسیون از کمک ۲۰ میلیون دلاری ویژه محروم خواهد شد یا همچنان می‌تواند به‌طور داوطلبانه درخواست دریافت آن را ارائه کند.

به همین دلیل، تیترهایی مانند «اینفانتینو رسماً بودجه مخالفان را قطع کرد» از اطلاعات موجود جلوتر می‌روند. آنچه قطعی است، قرارگرفتن یک انتخاب مالی بسیار نامتوازن مقابل اعضاست: حمایت از طرحی که امکان دسترسی به پول بیشتر را فراهم می‌کند یا حفظ وضع موجود با منابعی به‌مراتب محدودتر.

چرا منتقدان از «خرید رأی» سخن می‌گویند؟

در فیفا هر یک از ۲۱۱ فدراسیون عضو، بدون توجه به جمعیت، قدرت اقتصادی یا سابقه فوتبالی، یک رأی دارد. برای فدراسیون‌های بزرگی مانند انگلیس، آلمان یا فرانسه، ۲۰ یا ۴۰ میلیون دلار رقم مهمی است، اما به‌تنهایی ساختار مالی آنها را تغییر نمی‌دهد. برای ده‌ها فدراسیون کوچک، همین مبلغ ممکن است چند برابر درآمد سالانه فوتبال کشورشان باشد.

این تفاوت، قدرت سیاسی طرح را آشکار می‌کند. اینفانتینو برای تصویب پروژه الزاماً به حمایت اروپا نیاز ندارد و می‌تواند با جلب رأی کشورهای کوچک‌تر در آسیا، آفریقا، آمریکای مرکزی، کارائیب و اقیانوسیه، اکثریت لازم را به دست آورد.

از دید موافقان، این همان دموکراتیک‌کردن درآمد فوتبال است؛ زیرا منابع جام جهانی به کشورهایی می‌رسد که بازار تجاری بزرگی ندارند. از نگاه مخالفان، فیفا با وعده پولی که مستقیماً به رأی اعضا وابسته شده، یک ائتلاف سیاسی مالی می‌سازد.

شرط تصویب طرح چیست؟

فیفا اعلام کرده است دو شرط برای اجرای پروژه وجود دارد: نخست، حمایت و مشارکت بیش از نیمی از فدراسیون‌های عضو تا مهلت مقرر؛ دوم، تصویب تغییرات لازم از سوی شورای فیفا.

بیش از نیمی از ۲۱۱ عضو یعنی دست‌کم ۱۰۶ فدراسیون. بااین‌حال، برخی مدیران فوتبال اروپا سؤال کرده‌اند چرا پروژه‌ای با چنین ابعاد و پیامدهایی تنها به اکثریت ساده نیاز دارد؛ زیرا اصلاح اساسنامه فیفا در مواردی مستلزم رأی سه‌چهارم اعضاست. فیفا می‌گوید آنچه فعلاً مطرح شده تغییر برنامه Forward و تأسیس یک شرکت تحت کنترل سازمان است، نه لزوماً اصلاح اساسی قوانین حاکم بر فوتبال.

این اختلاف ممکن است در آینده به یک مناقشه حقوقی تبدیل شود؛ به‌خصوص اگر منتقدان استدلال کنند انتقال عملیات و حقوق تجاری جام جهانی، فراتر از یک تصمیم اجرایی معمولی است.

یوفا، آسیا و کونکاکاف چرا عصبانی‌اند؟

اعتراض کنفدراسیون‌ها فقط به رقم معامله یا ورود بخش خصوصی مربوط نیست. یوفا، کنفدراسیون فوتبال آسیا و کونکاکاف گفته‌اند پیش از انتشار عمومی طرح، مشورت معناداری با آنها انجام نشده و جزئیات را ابتدا از رسانه‌ها شنیده‌اند.

کونکاکاف از نبود فرآیند قانونی و حکمرانی مناسب ابراز نگرانی کرده و AFC نیز گفته است موضوعی با این اهمیت باید پیش از عمومی‌شدن، در اختیار ذی‌نفعان قرار می‌گرفت. یوفا واکنش تندتری نشان داده و فیفا را متهم کرده است که با تعیین مهلت و وعده پرداخت یک‌باره، اعضا را برای حمایت از پروژه تحت فشار قرار می‌دهد.

این مخالفت فقط اروپایی نیست. یوفا ۵۵ عضو، AFC تعداد ۴۷ عضو و کونکاکاف ۴۱ عضو دارد؛ در نتیجه کنفدراسیون‌هایی که از روند طرح انتقاد کرده یا درباره آن نگرانی نشان داده‌اند، در مجموع نماینده ۱۴۳ فدراسیون از ۲۱۱ عضو فیفا هستند. البته انتقاد یک کنفدراسیون الزاماً به معنای رأی منفی تمام اعضای آن نیست.

سرمایه‌گذاران چه کسانی خواهند بود؟

براساس گزارش آسوشیتدپرس، شرکت Thrive Capital متعلق به جاشوا کوشنر قرار است سرمایه‌گذار محوری پروژه باشد و جی‌پی مورگان فرآیند جذب مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاران بین‌المللی را هدایت کند. جاشوا کوشنر برادر جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، است؛ ارتباطی که حساسیت سیاسی پروژه را بیشتر کرده است.

فیفا می‌گوید سرمایه‌گذاران منتخب بلندمدت خواهند بود، سهم بدون کنترل می‌خرند و تمام سود خالص حاصل از ساختار جدید دوباره در فوتبال سرمایه‌گذاری خواهد شد. بااین‌حال، هنوز فهرست سرمایه‌گذاران، حقوق دقیق سهام‌داران، سازوکار خروج آنها و نرخ بازده مورد انتظار منتشر نشده است.

مشکل منتقدان این است که سرمایه‌گذار خصوصی بدون انتظار بازده وارد یک پروژه ۴.۲ میلیارد دلاری نمی‌شود. حتی اگر حق رسمی دخالت در قوانین فوتبال نداشته باشد، افزایش تعداد تیم‌ها، برگزاری مسابقات بیشتر، قیمت‌گذاری بلیت و انتخاب بازارهای پردرآمد، همگی می‌توانند ارزش FFE را بالا ببرند.

آیا فوتبال جهان دو سطحی می‌شود؟

فیفا ادعا می‌کند طرح تازه شکاف مالی را کاهش خواهد داد، زیرا کشورهای کوچک‌تر به بودجه‌ای دسترسی پیدا می‌کنند که پیش‌تر تصور آن دشوار بود. ساخت زمین، مرکز تمرینی، آکادمی، لیگ زنان و توسعه تیم‌های ملی می‌تواند واقعاً سطح فوتبال در بعضی کشورها را تغییر دهد.

اما یک نظام دو سطحی نیز ممکن است شکل بگیرد؛ گروهی از فدراسیون‌ها که برای دریافت منابع تازه با پروژه همراه می‌شوند و گروهی که به دلایل حکمرانی یا نگرانی از خصوصی‌سازی با آن مخالفت می‌کنند. اگر دسترسی به کمک ویژه واقعاً به اعلام حمایت سیاسی وابسته باشد، اختلاف میان دو گروه فقط مالی نخواهد بود و بر مناسبات قدرت در کنگره فیفا نیز اثر می‌گذارد.

نگرانی بزرگ‌تر، تغییر انگیزه‌های خود فیفاست. شرکتی که ارزش آن به درآمد جام جهانی وابسته باشد، طبیعتاً از مسابقات بیشتر، بازارهای بزرگ‌تر، بلیت‌های گران‌تر و قراردادهای تجاری وسیع‌تر سود می‌برد. حتی اگر فیفا کنترل رسمی را حفظ کند، تصمیم‌های ورزشی‌اش مستقیماً بر سود و ارزش سهام سرمایه‌گذاران خصوصی اثر خواهد گذاشت.

مهلت ۱۹ سپتامبر؛ رأی به پول یا رأی به ساختار آینده فوتبال؟

مهلت تعیین‌شده به فدراسیون‌ها زمان زیادی برای بررسی پروژه‌ای با ارزش‌گذاری ۲۰ میلیارد دلار نمی‌دهد. بسیاری از جزئیات حقوقی، مالی و اجرایی هنوز عمومی نشده‌اند و چند کنفدراسیون بزرگ نیز گفته‌اند پیش از اعلام طرح در جریان آن قرار نداشته‌اند.

طرح اینفانتینو از نظر مالی برای بسیاری از اعضا جذاب است. دسترسی احتمالی به ۴۰ میلیون دلار در چرخه نخست می‌تواند زیرساخت فوتبال یک کشور کوچک را متحول کند. اما در برابر این پول، فدراسیون‌ها باید درباره واگذاری بخشی از منافع تجاری مسابقاتی تصمیم بگیرند که درآمدشان ممکن است در دهه‌های آینده چند برابر شود.

پرسش نهایی فقط این نیست که هر فدراسیون چقدر پول دریافت می‌کند. مسئله اصلی این است که چه کسی در آینده از جام جهانی درآمد خواهد داشت، سرمایه‌گذاران چه نفوذ غیرمستقیمی پیدا می‌کنند و آیا یک سازمان ورزشی غیرانتفاعی باید ارزشمندترین مسابقه فوتبال را به یک دارایی قابل سرمایه‌گذاری تبدیل کند.

دقیق‌ترین جمع‌بندی در شرایط فعلی این است: اینفانتینو یک بسته توسعه‌ای کم‌سابقه را پیشنهاد کرده، اما آن را به تأسیس شرکتی با سرمایه خصوصی پیوند زده است. طرح هنوز تصویب نشده، رقم ۱۰ میلیارد دلار در چند چرخه توزیع خواهد شد و محرومیت قطعی تک‌تک مخالفان از منابع نیز هنوز به‌صورت شفاف در اسناد عمومی توضیح داده نشده است.