سقوط مس بدون یک دقیقه بازی؛ پلی‌آف جنجالی صنعت نفت قانونی بود؟

بیست‌وپنجمین دوره لیگ برتر به دلیل شرایط جنگی پس از برگزاری بخشی از مسابقات نیمه‌تمام ماند. فدراسیون فوتبال تصمیم گرفت جدول در همان وضعیت حفظ شود و رتبه تیم‌ها در زمان توقف، مبنای تعیین سهمیه‌های فصل آینده قرار گیرد.

براساس اطلاعیه رسمی سازمان لیگ، مس رفسنجان پس از انجام ۲۲ مسابقه فقط ۱۵ امتیاز داشت و در انتهای جدول قرار گرفته بود. ذوب‌آهن با یک بازی کمتر و ۱۹ امتیاز در رتبه پانزدهم حضور داشت و فاصله مس با تیم چهاردهم، یعنی نخستین جایگاه امن جدول، هفت امتیاز بود. هشت مسابقه نیز از فصل مس باقی مانده بود.

سازمان لیگ استدلال می‌کند که مس برای بقا باید در هفته‌های باقی‌مانده ابتدا اختلاف خود با ذوب‌آهن را جبران می‌کرد و سپس از تیم چهاردهم نیز عبور می‌کرد؛ اتفاقی که ممکن بود رخ دهد، اما براساس وضعیت جدول قطعی نبود.

فدراسیون به‌جای سقوط مستقیم مس، تصمیم گرفت این تیم در یک مسابقه پلی‌آف با صنعت نفت آبادان، تیم سوم لیگ دسته اول، روبه‌رو شود. دو تیم نساجی مازندران و مس شهربابک پیش از آن صعود خود را قطعی کرده بودند و برنده پلی‌آف باید هجدهمین تیم لیگ برتر جدید می‌شد.

چرا لیگ برتر ۱۸ تیمی شد؟

لیگ برتر در فصل گذشته با ۱۶ تیم برگزار شد، اما پس از نیمه‌تمام‌ماندن مسابقات، هیئت‌رئیسه فدراسیون و سازمان لیگ تصویب کردند فصل بیست‌وششم با حضور ۱۸ تیم برگزار شود.

از آنجا که لیگ دسته اول برخلاف لیگ برتر ادامه پیدا کرد، فدراسیون نمی‌خواست نتیجه تلاش تیم‌های مدعی صعود این مسابقات نادیده گرفته شود. در نهایت دو سهمیه صعود مستقیم در اختیار تیم‌های اول و دوم قرار گرفت و برای تعیین سهمیه سوم، پلی‌آف میان تیم انتهایی لیگ برتر و تیم سوم لیگ یک در نظر گرفته شد.

در اساسنامه فدراسیون نیز بندی وجود دارد که به هیئت‌رئیسه اجازه می‌دهد درباره تعداد تیم‌های حاضر در لیگ‌های کشوری فوتبال، فوتسال و فوتبال ساحلی تصمیم بگیرد. بند ۱۹ ماده ۳۵ این اختیار را به‌صراحت برای هیئت‌رئیسه پیش‌بینی کرده است.

بنابراین اصل افزایش تعداد تیم‌ها از نظر ساختار اساسنامه‌ای بدون مبنا نیست. اختلاف اصلی بر سر این است که آیا فدراسیون می‌توانست در پایان فصلی نیمه‌تمام، روش صعود و سقوط را تغییر دهد و یک بازی پلی‌آف تازه به تقویم اضافه کند یا خیر.

ماده ۸۵ اساسنامه چه می‌گوید؟

سازمان لیگ برای دفاع از تصمیم خود به ماده ۸۵ اساسنامه فدراسیون فوتبال استناد کرده است. این ماده به «وقایع پیش‌بینی‌نشده و فورس‌ماژور» اختصاص دارد.

طبق متن اساسنامه، تصمیم‌گیری درباره مواردی که مصداق فورس‌ماژور باشند یا در اساسنامه پیش‌بینی نشده باشند، در صلاحیت هیئت‌رئیسه فدراسیون است. اما ادامه ماده یک شرط مهم دارد: چنین تصمیم‌هایی باید با قوانین، عدالت و مقررات فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا منطبق باشند.

در نتیجه، ماده ۸۵ به هیئت‌رئیسه اختیار تصمیم‌گیری می‌دهد، اما یک اختیار نامحدود و غیرقابل بررسی ایجاد نمی‌کند. مس رفسنجان همچنان می‌تواند استدلال کند که تصمیم اتخاذشده با عدالت ورزشی، مقررات از قبل اعلام‌شده مسابقات یا اصل ثبات قوانین سازگار نبوده است.

اینها پرسش‌هایی هستند که در صورت ادامه شکایت، مرجع قضایی ورزشی باید به آنها پاسخ دهد.

پاسخ مس رفسنجان چه بود؟

مدیران مس رفسنجان از ابتدا مسابقه پلی‌آف را غیرقانونی و ناعادلانه می‌دانستند. امیرفرشاد تفکری، مدیرعامل باشگاه، اعلام کرد روش تعیین تیم‌های صعودکننده و سقوط‌کننده باید قبل از شروع فصل مشخص شود و نمی‌توان آن را در میانه یا پایان مسابقات تغییر داد.

او همچنین گفت باشگاه با کمک تیم حقوقی پرونده‌ای در دادگاه حکمیت ورزش تشکیل داده و خواستار لغو تصمیم فدراسیون شده است. مس پیش از بازی امیدوار بود از دادگاه حکمیت ورزش دستور موقت بگیرد، اما تا زمان مسابقه خبری از صدور چنین دستوری منتشر نشد.

باشگاه مس تأکید داشت که تصمیم به تحریم بازی فقط نظر مدیرعامل نبوده و مدیران شرکت ملی مس، مسئولان محلی و بخشی از هواداران نیز با حضور در پلی‌آف مخالفت کرده‌اند. این باشگاه حتی نماینده‌ای به جلسه هماهنگی پیش از مسابقه نفرستاد.

با این حال، اعتراض به یک مسابقه و تعلیق رسمی آن دو موضوع متفاوت‌اند. تا زمانی که مرجع صالح دستور توقف صادر نکرده بود، برنامه اعلام‌شده سازمان لیگ از نظر اجرایی برقرار بود.

مسابقه‌ای که برگزار نشد

سازمان لیگ اعلام کرده بود دیدار پلی‌آف از ساعت ۱۸:۴۵ روز چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵ در ورزشگاه شهدای شهر قدس برگزار خواهد شد. صنعت نفت آبادان در ورزشگاه حاضر شد و بازیکنان این تیم مراحل آماده‌سازی را انجام دادند، اما مس رفسنجان به محل مسابقه نرفت.

پرونده به کمیته انضباطی ارجاع شد و این کمیته به دلیل عدم حضور مس، نتیجه را ۳ بر صفر به سود صنعت نفت اعلام کرد. با این رأی، صنعت نفت به‌عنوان تیم لیگ برتری در مراسم قرعه‌کشی فصل جدید شرکت کرد و مس رفسنجان در جایگاه تیم سقوط‌کرده قرار گرفت.

رأی کمیته انضباطی قطعی و غیرقابل اعتراض نیست. مس می‌تواند در کمیته استیناف فدراسیون درخواست تجدیدنظر کند و هم‌زمان پیگیری پرونده خود در دادگاه حکمیت ورزش را ادامه دهد.

آیا شانس مس واقعاً ۵۰ درصد بود؟

سازمان لیگ در اطلاعیه خود پلی‌آف را «شانس ۵۰ درصدی» مس برای بقا توصیف کرده است. این عبارت بیشتر یک بیان رسانه‌ای است تا ارزیابی آماری.

برگزاری یک مسابقه میان دو تیم به این معنا نیست که احتمال پیروزی هر کدام دقیقاً ۵۰ درصد است. کیفیت بازیکنان، آمادگی بدنی، مصدومیت‌ها، میزبانی، زمان آماده‌سازی و حتی شرایط روحی تیم‌ها می‌تواند احتمال پیروزی را تغییر دهد.

همچنین نمی‌توان یک بازی حذفی را از نظر ورزشی دقیقاً معادل هشت مسابقه باقی‌مانده مس دانست. مس در صورت ادامه لیگ می‌توانست ۲۴ امتیاز دیگر کسب کند و سرنوشتش در یک روند چند‌هفته‌ای مشخص شود؛ اما در پلی‌آف تمام آینده باشگاه به یک مسابقه وابسته بود.

در مقابل، نمی‌توان انکار کرد که مس در زمان توقف لیگ در قعر جدول بود و وضعیت دشواری داشت. پلی‌آف حداقل یک مسیر عملی برای حفظ سهمیه در اختیار این باشگاه قرار می‌داد؛ مسیری که مدیرانش آگاهانه تصمیم گرفتند از آن استفاده نکنند.

مقایسه با لیگ‌های اروپایی چقدر دقیق است؟

سازمان لیگ برای دفاع از تصمیم خود به تجربه دوران کرونا اشاره کرده و گفته است در بعضی کشورهای اروپایی، تیم انتهای جدول پس از فریز مسابقات مستقیماً سقوط کرد.

این ادعا در برخی نمونه‌ها درست است. در فرانسه، فصل ۲۰۲۰-۲۰۱۹ زودتر از موعد به پایان رسید و در نهایت آمیان و تولوز به دسته پایین‌تر سقوط کردند؛ هرچند این تصمیم با اعتراض‌ها و رسیدگی قضایی طولانی همراه شد.

اما اروپا یک روش واحد نداشت. فدراسیون فوتبال هلند همان فصل را بدون قهرمان، صعود و سقوط به پایان رساند و دادگاه نیز تصمیم مربوط به برگزارنشدن صعود و سقوط را معتبر دانست.

بنابراین استفاده از تجربه کرونا تنها نشان می‌دهد فدراسیون‌ها در شرایط اضطراری راه‌حل‌های متفاوتی انتخاب کرده‌اند. این نمونه‌ها ثابت نمی‌کنند سقوط مستقیم یا برگزاری پلی‌آف تنها تصمیم قانونی و عادلانه ممکن بوده است.

راه‌حل‌های احتمالی می‌توانست شامل ادامه مسابقات در زمان دیگری، تثبیت کامل جدول، لغو سقوط، افزایش تعداد تیم‌ها بدون کنارگذاشتن مس یا برگزاری پلی‌آف باشد. هر گزینه نیز هزینه‌ها و ایرادهای خاص خود را داشت.

تصمیم مس منطقی بود؟

از نگاه اعتراضی، عدم حضور مس یک اقدام نمادین و نشان‌دهنده نپذیرفتن مشروعیت مسابقه بود. مدیران باشگاه احتمالاً نگران بودند که حضور در زمین به معنای پذیرش کامل مصوبه فدراسیون تفسیر شود.

اما از منظر مدیریت ریسک، تصمیم بسیار پرهزینه بود. مس می‌توانست در مسابقه حاضر شود، هم‌زمان اعتراض خود را محفوظ نگه دارد و پرونده را در مراجع داخلی و بین‌المللی ادامه دهد. در صورت پیروزی، سهمیه‌اش حفظ می‌شد و در صورت شکست نیز همچنان امکان اعتراض حقوقی داشت.

تحریم مسابقه باعث شد تیم بدون فرصت رقابت ورزشی با نتیجه ۳ بر صفر بازنده شود. اکنون مس نه‌تنها باید اصل مصوبه پلی‌آف را زیر سؤال ببرد، بلکه باید پیامد قانونی عدم حضور خود را نیز تغییر دهد.

برای موفقیت در اعتراض، باشگاه احتمالاً باید ثابت کند تصمیم فدراسیون آن‌قدر آشکارا مغایر مقررات بوده که اصولاً الزام به حضور در مسابقه اعتبار نداشته است؛ ادعایی که اثبات آن ساده نخواهد بود، زیرا مواد ۳۵ و ۸۵ اساسنامه اختیارات قابل توجهی برای هیئت‌رئیسه در نظر گرفته‌اند.

صنعت نفت چه تقصیری داشت؟

در میان اختلاف سازمان لیگ و مس رفسنجان، صنعت نفت آبادان کمترین نقش را در ایجاد بحران داشت. این تیم مسابقات لیگ یک را ادامه داد، در رتبه سوم قرار گرفت و پس از تصویب پلی‌آف طبق برنامه در ورزشگاه حاضر شد.

صنعت نفت نمی‌توانست برای حفظ حقوق مس از فرصت صعود صرف‌نظر کند. وظیفه این باشگاه اجرای برنامه ابلاغ‌شده بود و بازیکنانش نیز برای مسابقه آماده شدند.

از این جهت، حضور صنعت نفت در قرعه‌کشی لیگ برتر براساس رأی فعلی کمیته انضباطی قابل توجیه است. البته اگر کمیته استیناف یا دادگاه حکمیت ورزش تصمیم متفاوتی بگیرد، فدراسیون با مسئله‌ای پیچیده روبه‌رو خواهد شد؛ زیرا برنامه فصل، قرارداد بازیکنان و تعداد تیم‌ها براساس حضور نماینده آبادان تنظیم شده است.

پرونده هنوز تمام نشده است

اطلاعیه سازمان لیگ موضع فدراسیون را روشن کرد: مس در قعر جدول بود، هیئت‌رئیسه براساس فورس‌ماژور اختیار تصمیم داشت و پلی‌آف فرصتی دوباره برای بقای این تیم محسوب می‌شد.

اما روایت مس نیز یک پرسش جدی دارد: آیا می‌توان پس از آغاز فصل، سازوکار صعود و سقوط را تغییر داد و نتیجه هشت مسابقه باقی‌مانده را به یک بازی حذفی گره زد؟

پاسخ نهایی نه در بیانیه سازمان لیگ و نه در اظهارات مدیرعامل مس مشخص می‌شود. متن آیین‌نامه مسابقات، صورت‌جلسه هیئت‌رئیسه، زمان تصویب لیگ ۱۸ تیمی و تفسیر مواد ۳۵ و ۸۵ باید در مراجع حقوقی بررسی شوند.

در وضعیت فعلی، صنعت نفت لیگ برتری و مس رفسنجان سقوط‌کرده محسوب می‌شود. این نتیجه براساس رأی کمیته انضباطی معتبر است، اما هنوز مسیر تجدیدنظر داخلی و شکایت بین‌المللی برای مس بسته نشده است.

مس می‌توانست سرنوشت خود را در زمین دنبال کند، اما تصمیم گرفت همه‌چیز را به پرونده حقوقی بسپارد. حالا بزرگ‌ترین مسابقه این باشگاه نه در ورزشگاه، بلکه پشت میز کمیته استیناف و احتمالاً دادگاه حکمیت ورزش برگزار خواهد شد.