تماشای ۹۰ دقیقه فوتبال؛ یک میلیون تومان ناقابل! / وقتی سکوهای لیگ برتر از دست هوادار خالی می‌شود

در بحث گرانی تماشای فوتبال، ابتدا باید یک نکته عددی را روشن کرد. ارقام ۲۵۰ هزار تومان برای روبه‌روی جایگاه، ۱۵۰ هزار تومان برای پشت دروازه و ۱۰۰ هزار تومان برای طبقه دوم، اعدادی هستند که در سال‌های گذشته برای بخش‌هایی از ورزشگاه آزادی اعلام شده بودند و نمی‌توان آنها را بدون توضیح، «قیمت فعلی تمام مسابقات لیگ برتر» دانست. برای نمونه همین الگوی قیمت‌گذاری در گزارش‌های سال‌های قبل درباره ورزشگاه آزادی ثبت شده است.

قیمت بلیت در لیگ برتر بسته به ورزشگاه، مسابقه و تصمیم باشگاه میزبان متفاوت است. دستورالعمل‌های قبلی سازمان لیگ نیز برای بعضی ورزشگاه‌ها کف ۱۰۰ هزار و سقف ۲۰۰ هزار تومان و برای دیدارهای حساس رقم ۲۵۰ هزار تومان را پیش‌بینی کرده بود.

نمونه کاملاً تازه، دیدار پرسپولیس و استقلال خوزستان در هفته دوم لیگ بیست‌وششم است که قرار است چهارشنبه ۲۸ مرداد در ورزشگاه شهدای شهر قدس برگزار شود. در گزارش‌های مربوط به بلیت‌فروشی این مسابقه، بهای بخش‌های عادی ورزشگاه ۱۰۰ هزار تومان و VIP حدود ۲۰۰ هزار تومان اعلام شده است.

بنابراین مسئله فقط این نیست که «قیمت بلیت ۲۵۰ هزار تومان شده»؛ مسئله بزرگ‌تر، هزینه نهایی رفتن به ورزشگاه است.

ورزشگاه شهر قدس؛ هزینه‌ای که روی بلیت نوشته نمی‌شود

برای هوادار تهرانی استقلال و پرسپولیس، ماجرا از جایی دشوارتر می‌شود که ورزشگاه خانگی تیمش ده‌ها کیلومتر از بسیاری از نقاط تهران فاصله دارد.

سازمان لیگ اعلام کرده دیدار پرسپولیس و استقلال خوزستان در ۲۸ مرداد و مسابقه استقلال و سپاهان در اول شهریور در ورزشگاه شهدای شهر قدس برگزار خواهند شد.

شهر قدس برخلاف ورزشگاه آزادی دسترسی مستقیم مترو ندارد. نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به ورزشگاه، وردآورد در خط ۵ است و در دوره‌های قبلی برگزاری مسابقات در این ورزشگاه، برای انتقال تماشاگران از وردآورد سرویس اتوبوس در نظر گرفته شده بود.

گزارش‌های میدانی قبلی نیز نشان داده‌اند که رسیدن از مترو وردآورد به ورزشگاه همچنان نیازمند طی کردن بخش دیگری از مسیر با اتوبوس یا تاکسی است.

در نتیجه، هواداری که با حمل‌ونقل عمومی سفر کند می‌تواند هزینه خود را بسیار پایین‌تر از تاکسی اینترنتی نگه دارد؛ به همین دلیل نمی‌توان رقم ۷۵۰ هزار تومان را «حداقل هزینه رفت‌وبرگشت همه تماشاگران» دانست.

اما برای فردی که به دلیل ساعت مسابقه، فاصله محل زندگی، همراه داشتن کودک یا دشواری مسیر مجبور به استفاده از تاکسی اینترنتی یا خودروی شخصی باشد، هزینه رفت‌وآمد می‌تواند بخش بزرگی از مخارج یک مسابقه را تشکیل دهد. نرخ تاکسی‌های آنلاین نیز ثابت نیست و زمان سفر، ترافیک و میزان تقاضا بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد.

اینجاست که برای بخشی از هواداران، بلیت ۱۰۰ یا ۲۰۰ هزار تومانی می‌تواند در کنار رفت‌وآمد و خوراک، یک شب فوتبالی چندصد هزار تومانی یا حتی نزدیک به یک میلیون تومان بسازد.

یک میلیون تومان برای فوتبال یعنی چه؟

عدد یک میلیون تومان شاید در اقتصاد امروز ایران برای برخی هزینه‌ها چندان بزرگ به نظر نرسد، اما باید آن را با درآمد مخاطب اصلی فوتبال مقایسه کرد.

حداقل دستمزد روزانه کارگران در سال ۱۴۰۵ طبق بخشنامه مزد، ۵ میلیون و ۵۴۱ هزار و ۸۵۰ ریال تعیین شده؛ یعنی حدود ۵۵۴ هزار تومان در روز. حقوق پایه ماهانه نیز حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است و البته مزایای قانونی جداگانه به آن اضافه می‌شود.

یعنی اگر هزینه یک بار حضور در ورزشگاه به یک میلیون تومان نزدیک شود، معادل تقریباً دو روز حداقل مزد پایه یک کارگر خواهد بود.

حالا تصور کنید فردی بخواهد همراه فرزندش به ورزشگاه برود. هزینه دو بلیت، رفت‌وآمد دو نفر و خوردوخوراک، دیگر یک تفریح ارزان و عمومی نیست.

مشکل دقیقاً همین‌جاست؛ فوتبال هنوز از نظر اجتماعی ورزش توده مردم است، اما هزینه تماشای حضوری آن آرام‌آرام در حال فاصله گرفتن از توان بخشی از همان مردمی است که سکوهایش را ساخته‌اند.

سکو خالی می‌ماند؛ باشگاه‌ها سراغ تخفیف می‌روند

نشانه‌های این مسئله را می‌توان در سیاست خود باشگاه‌ها هم دید. در هفته دوم لیگ، باشگاه سپاهان برای دیدار با تراکتور اعلام کرده دارندگان کارت هواداری می‌توانند بلیت را با ۳۰ درصد تخفیف تهیه کنند و ورود هواداران زیر ۱۵ سال نیز با رعایت شرایط اعلام‌شده رایگان خواهد بود.

پرسپولیس نیز در دوره‌های قبل تلاش کرده بود با حمایت مالی بانک شهر بلیت را برای هواداران دارای کارت هواداری با تخفیف قابل توجه ارائه کند؛ اقدامی که درباره شکل اجرایی آن حتی با مخالفت سازمان لیگ نیز مواجه شد.

بنابراین اصل «یارانه دادن باشگاه به بلیت هوادار» موضوع تازه‌ای نیست.

البته ادعای اینکه در فصل جاری بعضی باشگاه‌ها خودشان بلیت‌ها را می‌خرند و سپس با قیمت پایین‌تر به هواداران می‌فروشند، بدون سند مشخص نمی‌تواند به همه باشگاه‌ها تعمیم داده شود. چیزی که فعلاً قابل اثبات است، استفاده از تخفیف، کارت هواداری و حمایت مالی باشگاه یا اسپانسر برای کاهش هزینه ورود تماشاگر است.

اما همین اتفاق هم یک پرسش ساده ایجاد می‌کند: اگر قیمت‌گذاری اولیه متناسب با توان هوادار باشد، چرا باشگاه باید بعداً برای آوردن تماشاگر به ورزشگاه یارانه بدهد؟

فوتبال بدون هوادار چه چیزی از دست می‌دهد؟

در فوتبال حرفه‌ای، تماشاگر فقط خریدار یک صندلی نیست. هوادار بخشی از محصول فوتبال است.

صدای سکوها، کری‌خوانی، پرچم‌ها، استقبال از بازیکنان و فشار روانی ورزشگاه بخشی از چیزی است که یک مسابقه فوتبال را از یک تمرین تلویزیونی جدا می‌کند.

به همین دلیل باشگاه‌های حرفه‌ای در دنیا معمولاً فقط به دنبال بالا بردن درآمد هر بلیت نیستند؛ آنها باید میان درآمد روز مسابقه و پر نگه داشتن ورزشگاه تعادل ایجاد کنند.

نمونه داخلی همین سیاست را می‌توان در اقدام تازه سپاهان دید؛ ۳۰ درصد تخفیف برای دارندگان کارت هواداری و بلیت رایگان برای زیر ۱۵ سال در واقع سرمایه‌گذاری برای نگه داشتن نسل بعدی تماشاگر در ورزشگاه است.

فوتبال ایران نیز بیش از هر زمان دیگری به چنین نگاه بلندمدتی نیاز دارد.

از ورزشگاه آزادی تا شهر قدس؛ هوادار هزینه ضعف زیرساخت را می‌دهد

بخش مهمی از فشار فعلی بر هواداران استقلال و پرسپولیس اصلاً ارتباطی با قیمت بلیت ندارد.

برگزاری مسابقات این دو تیم در ورزشگاه شهدای شهر قدس نتیجه محدودیت گزینه‌های میزبانی در تهران است. سازمان لیگ رسماً شهر قدس را برای دیدارهای خانگی آنها در هفته‌های ابتدایی فصل انتخاب کرده است.

بنابراین هوادار علاوه بر قیمت بلیت، هزینه یک مشکل زیرساختی را نیز پرداخت می‌کند؛ زمان بیشتر در ترافیک، مسیر دشوارتر و هزینه حمل‌ونقل بالاتر.

اگر ورزشگاه مناسب با دسترسی شهری مطلوب در اختیار دو باشگاه بزرگ پایتخت بود، بخش قابل توجهی از این هزینه جانبی اساساً وجود نداشت.

همین نکته بحث قیمت بلیت را از یک تصمیم ساده تجاری فراتر می‌برد. نمی‌توان خدمات محدودتر، مسیر دشوارتر و هزینه رفت‌وآمد بیشتر را به هوادار تحمیل کرد و همزمان انتظار داشت سکوها مثل گذشته پر بمانند.

فوتبال برای ثروتمندان ساخته نشده است

فوتبال ایران امروز قراردادهای چندده و گاهی چندصد میلیارد تومانی دارد، اما مخاطب اصلی آن هنوز همان مردمی هستند که با پیراهن تیم محبوبشان از مترو و اتوبوس پیاده می‌شوند و چند ساعت قبل از شروع مسابقه خود را به ورزشگاه می‌رسانند.

اگر یک خانواده برای تماشای یک مسابقه مجبور شود چند میلیون تومان کنار بگذارد، اولین واکنش اقتصادی بسیار ساده است: تلویزیون جای ورزشگاه را می‌گیرد.

شاید در کوتاه‌مدت افزایش چند ده هزار تومانی قیمت بلیت درآمد بیشتری ایجاد کند، اما ورزشگاهی که بخش بزرگی از صندلی‌هایش خالی باشد در بلندمدت برای باشگاه، لیگ و حتی اسپانسرها ارزش کمتری خواهد داشت.

مسئله امروز فوتبال ایران فقط گران شدن بلیت نیست. مسئله این است که هزینه بلیت، رفت‌وآمد، ضعف دسترسی و کیفیت خدمات در کنار هم می‌توانند تماشای حضوری فوتبال را از یک تفریح عمومی به یک خرج سنگین تبدیل کنند.

فوتبال بدون هوادار همچنان برگزار می‌شود، نتیجه‌اش هم ثبت خواهد شد و تلویزیون هم آن را پخش می‌کند؛ اما چیزی که از دست می‌رود همان چیزی است که فوتبال را فوتبال کرده است: مردمی که روی سکوها زندگی‌اش می‌کنند.