قیمت بنزین ۳۰ هزار تومان می‌شود؟ واقعیت بنزین ۸۷ هزار تومانی کرمان و سهمیه ۱۶۰ لیتری

پرونده قیمت بنزین در روزهای پایانی مرداد ۱۴۰۵ دوباره به یکی از مهم‌ترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل شده است. همزمان سه خبر در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند: ادعای یاسر جبرائیلی درباره بنزین ۳۰ هزار تومانی، ماجرای نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی در کرمان و افزایش سهمیه کارت سوخت مردم این استان به ۱۶۰ لیتر.

ترکیب این سه موضوع این تصور را ایجاد کرده که دولت نرخ جدید را نهایی کرده و تنها زمان اجرای آن باقی مانده است. اما اطلاعات رسمی چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کند.

آیا بنزین واقعاً لیتری ۳۰ هزار تومان شده است؟

خیر؛ دست‌کم تا ۲۸ مرداد هیچ مصوبه عمومی یا ابلاغ رسمی برای بنزین ۳۰ هزار تومانی منتشر نشده است.

منشأ اصلی موج تازه، اظهارنظر یاسر جبرائیلی است. متن حساب او که در نتایج جست‌وجوی شبکه اجتماعی X ثبت شده، این عبارت را دارد: «کرمان، عملیات فریب بود. بنزین: فعلاً ۳۰ هزار تومان!»

بنابراین یک نکته درباره روایت‌های منتشرشده نیازمند اصلاح است: در نسخه مستقیم این پست که قابل مشاهده است، عبارت «به‌زودی اجرایی می‌شود» وجود ندارد. برخی بازنشرهای شبکه‌های اجتماعی این ادعا را با چنین عبارتی منتشر کرده‌اند، اما متن قابل استناد حساب جبرائیلی فقط از «فعلاً ۳۰ هزار تومان» سخن می‌گوید.

مهم‌تر اینکه جبرائیلی مقام مسئول در تعیین نرخ سوخت نیست. در نتیجه حتی اگر منظور او خبر از تصمیمی پشت‌پرده باشد، تا زمانی که دولت، هیئت وزیران یا دستگاه مسئول آن را رسماً ابلاغ نکند، عدد ۳۰ هزار تومان را نمی‌توان «قیمت جدید بنزین» دانست.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز روزهای اخیر گفته هر زمان دولت به جمع‌بندی نهایی درباره بنزین برسد، جزئیات از طریق رسانه‌ها اعلام خواهد شد.

قیمت فعلی بنزین چیست؟

برای فهم ماجرای «نرخ چهارم» باید به ساختار فعلی قیمت‌گذاری توجه کرد.

در ساختار سراسری موجود، سهمیه نخست خودروهای شخصی ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان است. سهمیه دوم که پیش‌تر ۱۰۰ لیتر بود، ابتدا به ۷۰ لیتر و سپس به ۵۰ لیتر با نرخ سه هزار تومان کاهش پیدا کرده است. مصرف بیشتر نیز با کارت اضطراری جایگاه در حال حاضر با نرخ پنج هزار تومان محاسبه می‌شود.

یعنی بحث جاری دولت الزاماً درباره افزایش قیمت آن ۶۰ لیتر پایه نیست.

سخنگوی دولت صراحتاً گفته در قیمت بنزین سهمیه‌ای تغییر ایجاد نمی‌شود و اگر درباره بنزین غیرسهمیه‌ای تصمیم تازه‌ای گرفته شود، آن تصمیم رسمی اعلام خواهد شد.

محمدرضا عارف نیز گفته دولت قصد ندارد سهمیه نخست را کاهش دهد، اما درباره سهمیه دوم نگاه دولت به سمت کاهش تدریجی و اصلاح ساختار یارانه حرکت می‌کند.

پس «نرخ چهارم بنزین» چیست؟

این بخش ماجرا واقعی‌تر از شایعه ۳۰ هزار تومان است.

عارف در توضیح اتفاقات اخیر تأیید کرده که پس از بررسی‌های کارشناسی و گفت‌وگو با نهادهای مختلف، بحث نرخ چهارم در دولت مطرح و رقمی برای آن تعیین شده است. با این حال، این به معنای ابلاغ یک نرخ سراسری به جایگاه‌ها نیست.

در واقع اختلاف مهمی میان «تصمیم یا گزینه مورد بررسی در ساختار دولت» و «قیمت اجرایی و ابلاغ‌شده برای مردم» وجود دارد.

دولت هنوز نرخ نهایی عمومی را اعلام نکرده و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی نیز چند روز پیش گفت هیچ‌یک از سه سناریوی اصلی بنزین به تصویب نهایی نرسیده‌اند.

همین همزمانی اظهارنظرها نشان می‌دهد سیاست بنزینی دولت هنوز در مرحله طراحی و تصمیم‌گیری چندلایه قرار دارد.

ماجرای بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی کرمان چه بود؟

در ۲۱ مرداد، مسئولان استان کرمان اعلام کردند قرار است بنزین مازاد با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر در ۲۰۴ جایگاه این استان عرضه شود.

اما تنها ساعاتی بعد و پیش از آنکه طرح عملاً آغاز شود، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان اعلام کرد اجرای برنامه متوقف شده و جایگاه‌ها طبق روال قبلی فعالیت خواهند کرد.

بنابراین عبارت دقیق‌تر این است که طرح بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی اعلام شد، اما اجرایی نشد.

عارف چند روز بعد جزئیات جالب‌تری ارائه کرد. او گفت کرمان برای اجرای آزمایشی یک سیاست تازه انتخاب شده بود، اما مسئولان استانی بدون هماهنگی لازم اقدام به اعلام اجرای نرخ چهارم کردند و دولت پس از رسانه‌ای شدن موضوع دستور توقف داد. او همچنین تصریح کرد عددی که در کرمان اعلام شده بود با تصمیمات مورد نظر دولت تفاوت داشت.

این جمله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد رقم ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان را نیز نمی‌توان قیمت مورد تأیید نهایی دولت برای نرخ چهارم دانست.

سهمیه بنزین مردم کرمان چرا ۱۶۰ لیتر شد؟

در همین شرایط، امروز خبر قطعی دیگری منتشر شد.

احمد سالاری‌فر، مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان، اعلام کرد سهمیه کارت سوخت شخصی شهروندان استان از ابتدای شهریور به ۱۶۰ لیتر افزایش پیدا می‌کند. همچنین تعداد جایگاه‌های خارج از طرح کدینگ دو برابر خواهد شد و برای خودروهای عمومی و خدماتی نیز سهمیه پیمایشی افزایش می‌یابد.

اما این تصمیم را نباید با «افزایش قیمت بنزین» اشتباه گرفت.

پیش‌تر استاندار کرمان توضیح داده بود سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی حفظ شده و کاهش سهمیه دوم سه‌هزار تومانی از ۷۰ به ۵۰ لیتر تصمیمی سراسری بوده است. برای جبران محدودیت دسترسی به کارت‌های جایگاه در کرمان نیز ۵۰ لیتر سهمیه جبرانی برای کارت‌های شخصی در نظر گرفته شده بود.

به این ترتیب افزایش مجموع سهمیه به ۱۶۰ لیتر بیشتر با اصلاح نحوه دسترسی شهروندان کرمانی به سوخت و سیاست مقابله با قاچاق مرتبط است تا اعلام یک قیمت جدید.

نکته مهم این است که اطلاعیه امروز درباره سهمیه ۱۶۰ لیتری، جزئیات کامل نرخ هر بخش از این ۱۶۰ لیتر را دوباره تشریح نکرده است؛ بنابراین بهتر است تا ابلاغ اجرایی، از نسبت دادن یک نرخ قطعی به تمام سهمیه اضافه‌شده خودداری شود.

سه سناریوی دولت برای آینده بنزین

سید اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، سه مدل اصلی را در حال بررسی اعلام کرده است.

در سناریوی نخست، قیمت فعلی تغییر نمی‌کند، اما میزان عرضه به مقدار تولید داخلی محدود می‌شود؛ یعنی اگر بنزین اختصاص‌یافته به جایگاه‌ها تمام شود، امکان عرضه بیشتر وجود نخواهد داشت.

در مدل دوم، میزان تولید داخلی میان خودروها تقسیم می‌شود و هرکس بیش از سهمیه مصرف کند باید سوخت مازاد را با نرخ غیر یارانه‌ای تهیه کند. مدل سوم نیز ابتدا سهم بخش حمل‌ونقل عمومی را کنار می‌گذارد و سپس باقی‌مانده یارانه یا سهمیه را میان افراد توزیع می‌کند، نه صرفاً میان صاحبان خودرو.

سقاب اصفهانی همچنین گفته هیچ‌یک از این گزینه‌ها در زمان بیان اظهاراتش نهایی نشده بود و تصمیم‌گیری قرار است پس از بررسی بیشتر انجام شود.

پس عبارت «تا ۱۰ یا ۱۵ روز دیگر قیمت بنزین افزایش پیدا می‌کند» دقیق نیست؛ آنچه گفته شده، جمع‌بندی درباره یکی از سناریوها در این بازه زمانی بوده، نه الزاماً اجرای افزایش قیمت در همان روزها.

ناترازی بنزین واقعاً چقدر است؟

بخش دیگری از روایت رایج نیز به به‌روزرسانی نیاز دارد.

عدد «تولید ۱۱۰ میلیون و مصرف ۱۴۰ میلیون لیتر» از سوی عارف نیز اخیراً تکرار شده است، اما آمار رسمی صنعت نفت بسته به دوره محاسبه اعداد متفاوتی نشان می‌دهد. عارف متوسط تولید را ۱۱۰ میلیون و مصرف را ۱۴۰ میلیون لیتر توصیف کرده، در حالی که شرکت ملی پخش برای بازه ابتدای سال تا ۲۴ تیر، میانگین تولید روزانه ۱۲۱ میلیون لیتر و مصرف ۱۲۹ میلیون لیتر را گزارش کرده است. در خود تیر نیز مجموع تولید به حدود ۱۲۷ میلیون لیتر و توزیع روزانه به ۱۳۴.۵ میلیون لیتر رسیده بود.

پس عدد ۳۰ میلیون لیتر کسری را نباید یک مقدار ثابت در تمام روزهای سال دانست. ناترازی وجود دارد، اما شدت آن با مصرف فصلی، وضعیت پالایشگاه‌ها، تولید بنزین اختلاطی و سفرها تغییر می‌کند.

همین ناترازی، هزینه واردات و مسئله قاچاق سه عامل اصلی فشار بر دولت برای بازطراحی نظام بنزین هستند.

آیا بنزین ۳۰ هزار تومانی به‌زودی اجرا می‌شود؟

در حال حاضر پاسخ مستند «نمی‌دانیم» است، نه «بله».

هیچ سند رسمی که نرخ ۳۰ هزار تومان را تصویب و زمان اجرای آن را مشخص کرده باشد منتشر نشده است. از طرف دیگر، نمی‌توان اصل احتمال تغییر را هم انکار کرد؛ دولت آشکارا درباره نرخ چهارم، کاهش تدریجی سهمیه دوم و مدل‌های جدید توزیع صحبت می‌کند.

بنابراین دو گزاره را باید همزمان در نظر گرفت:

اول، بنزین ۳۰ هزار تومانی امروز یک نرخ رسمی و مصوب نیست. دوم، اصلاح جدی نظام قیمت‌گذاری و سهمیه‌بندی بنزین واقعاً در دستور کار دولت قرار دارد.

کرمان نیز نه شاهد اجرای بنزین ۸۷ هزار تومانی بوده و نه افزایش سهمیه آن به ۱۶۰ لیتر به معنای تصویب نرخ تازه است. طرح ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی پیش از اجرا متوقف شد و افزایش سهمیه از ابتدای شهریور یک تصمیم مستقل برای سازوکار توزیع سوخت در استان است.

در روزهای آینده مهم‌ترین علامت نه توییت‌ها و ارقام منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، بلکه مصوبه رسمی دولت، ابلاغ شرکت ملی پالایش و پخش و توضیح روشن درباره نرخ، سهمیه مشمول و تاریخ اجرا خواهد بود.

تا آن زمان، تیتر «بنزین لیتری ۳۰ هزار تومان شد» جلوتر از واقعیت است؛ اما این واقعیت نیز روشن شده که پرونده اصلاح بنزین از روی میز دولت کنار نرفته و تصمیم بعدی می‌تواند ساختار فعلی سه‌نرخی را وارد مرحله تازه‌ای کند.