جنجال داوری تراکتور–پرسپولیس؛ مغانلو باید اخراج می‌شد؟ کارشناسان درباره پنالتی چه گفتند؟

مهم‌ترین صحنه داوری نیمه نخست در دقیقه ۳۶ شکل گرفت.

شهریار مغانلو برای تصاحب توپ اقدام به تکل کرد و محمدحسین کنعانی‌زادگان پس از این صحنه روی زمین افتاد. عرب‌براقی خطای بازیکن تراکتور را اعلام کرد، اما کارت زردی نشان نداد.

حساسیت ماجرا از این جهت بود که مغانلو پیش‌تر در دقیقه ۲۴ کارت زرد گرفته بود؛ بنابراین اگر داور در دقیقه ۳۶ نیز اخطار می‌داد، مهاجم تراکتور باید با کارت قرمز از زمین خارج می‌شد و میزبان بیش از یک نیمه را ۱۰ نفره ادامه می‌داد. گزارش رسمی مسابقه نیز کارت زرد دقیقه ۲۴ مغانلو را ثبت کرده است.

یک اصلاح نیز درباره روایت اولیه این صحنه ضروری است. در بخشی از گزارش منتشرشده، نام شجاع خلیل‌زاده به اشتباه در توضیح صحنه آمده، اما تیتر بخش کارشناسی، نظرات داوران و تصاویر مربوط به اتفاق همگی درباره برخورد شهریار مغانلو و کنعانی‌زادگان هستند.

سه کارشناس گفتند کارت لازم نبود؛ حق‌وردی مخالف بود

محمدرضا اکبریان معتقد است تکل اولیه مغانلو مستقیماً با کنعانی برخورد نمی‌کند و برخورد زمانی ایجاد می‌شود که مدافع پرسپولیس به حرکت خود ادامه می‌دهد. از نگاه او اعلام خطا درست بوده اما شدت برخورد در حد اخطار نبوده است.

حسین عسگری نیز تقریباً همین نتیجه را گرفته و صحنه را یک تکل معمولی توصیف کرده که اعلام خطا برای آن کفایت می‌کند. مهدی عالیقدر، چهارمین کارشناس مورد استناد ورزش سه، نیز تصمیم عرب‌براقی مبنی بر اعلام خطا بدون نشان دادن کارت را صحیح دانسته است.

تنها نظر متفاوت متعلق به تورج حق‌وردی بود. او معتقد است مغانلو با «بی‌پروایی» وارد چالش شده و به همین دلیل باید کارت زرد دریافت می‌کرد. از آنجا که مغانلو از قبل اخطار داشت، اجرای این نظر به معنی اخراج او در دقیقه ۳۶ بود.

بنابراین برخلاف فضای شکل‌گرفته بعد از مسابقه، کارشناسان در این صحنه اتفاق نظر ندارند؛ اما کفه کارشناسی منتشرشده به سود تصمیم داور است: سه نفر کارت را ضروری ندانسته‌اند و یک نفر معتقد به اخطار بوده است.

قانون درباره چنین تکلی چه می‌گوید؟

ریشه اختلاف کارشناسان در یک واژه کلیدی در قوانین فوتبال است: بی‌پروایی یا Reckless.

طبق قانون ۱۲ IFAB، اگر بازیکن هنگام تکل یا چالش صرفاً بی‌احتیاط باشد، اعلام خطا کافی است و نیازی به مجازات انضباطی ندارد. اما اگر چالش «بی‌پروا» تشخیص داده شود؛ یعنی بازیکن نسبت به خطر یا پیامد حرکتش برای حریف بی‌اعتنا باشد، کارت زرد الزامی است. استفاده از نیروی بیش از حد نیز سطح بالاتری است و می‌تواند کارت قرمز مستقیم داشته باشد.

پس اختلاف حق‌وردی با سه کارشناس دیگر دقیقاً بر سر اصل خطا نیست.

همه تقریباً پذیرفته‌اند برخورد در حدی بوده که داور بتواند خطا اعلام کند؛ اختلاف بر سر درجه شدت چالش است. اگر حرکت مغانلو «بی‌احتیاط» تلقی شود، تصمیم عرب‌براقی درست است. اگر «بی‌پروا» باشد، اخطار دوم و در نتیجه اخراج باید اتفاق می‌افتاد.

همین مرز باریک توضیح می‌دهد چرا حتی کارشناسان باتجربه نیز در یک صحنه واحد به دو نتیجه متفاوت رسیده‌اند.

آیا VAR می‌توانست مغانلو را اخراج کند؟

این بخش نیز نیاز به دقت دارد.

در مسابقه تراکتور و پرسپولیس، میثم حیدری داور VAR و حامد سیری کمک‌داور ویدیویی بودند؛ امیر عرب‌براقی داور وسط بود. این ترکیب پیش از بازی رسماً اعلام شده بود.

قوانین ۲۰۲۶-۲۰۲۷ IFAB دامنه VAR را در زمینه کارت زرد دوم تغییر داده‌اند و اکنون یک کارت زرد دوم آشکارا اشتباه که به اخراج منجر شده باشد می‌تواند در چارچوب پروتکل مورد بررسی قرار گیرد. با این حال VAR برای اصلاح تمام اخطارهای داده‌نشده یا هر تکل مشکوک به کارت زرد طراحی نشده است؛ اصل همچنان این است که VAR در دسته‌های مشخص و در صورت خطای واضح و آشکار مداخله کند.

بنابراین نمی‌توان صرفاً از اینکه VAR عرب‌براقی را برای این صحنه به مانیتور فرا نخواند نتیجه گرفت که یک اخراج قطعی نادیده گرفته شده است.

صحنه دوم؛ آیا پرسپولیس در دقیقه ۴۵ پنالتی داشت؟

چند دقیقه بعد صحنه‌ای شاید مهم‌تر در محوطه جریمه تراکتور اتفاق افتاد.

حمله پرسپولیس با پاس علی علیپور و پشت‌پای تیوی بیفوما ادامه پیدا کرد و محمدمهدی محبی در منطقه خطر درگیر جدال با مدافعان تراکتور شد. دو مدافع میزبان به توپ و بازیکن پرسپولیس نزدیک شدند و در نهایت توپ دفع شد. عرب‌براقی دستور به ادامه بازی داد. گزارش لحظه‌ای مسابقه نیز همین حمله را در دقیقه ۴۵ ثبت کرده است.

این بار کارشناسان تقریباً هیچ اختلافی با تصمیم داور نداشتند.

محمدرضا اکبریان معتقد بود مدافعان تراکتور از بازیکن پرسپولیس جلوتر بوده‌اند و مرتکب خطا نشده‌اند؛ او صحنه را یک «چالش منصفانه» ارزیابی کرد.

تورج حق‌وردی هم که در صحنه قبلی علیه تصمیم داور نظر داده بود، این بار گفت خطایی انجام نشده و ادامه بازی صحیح بوده است.

مهدی عالیقدر نیز جدال مدافع و مهاجم را عادی دانست و تصمیم داور را تأیید کرد.

نظر محتاطانه حسین عسگری درباره پنالتی

حسین عسگری کمی محتاط‌تر صحبت کرد.

او تأکید داشت تصاویر منتشرشده کیفیت و زاویه مناسبی ندارند و صحنه از فاصله دور نمایش داده شده است؛ با این حال براساس همان تصاویر نیز چیزی که بتوان آن را خطای پنالتی نامید مشاهده نکرده است. عسگری گفت با تصاویر بهتر می‌توان قاطعانه‌تر اظهارنظر کرد.

این تفاوت مهم است.

پس نمی‌توان گفت چهار کارشناس با قطعیت صددرصد اعلام کرده‌اند «پنالتی نبود»؛ دقیق‌تر این است که سه کارشناس ادامه بازی را صحیح دانستند و عسگری نیز در تصاویر موجود دلیلی برای اعلام پنالتی ندید، هرچند به کیفیت تصویر ایراد گرفت.

از نظر داوری نتیجه تقریباً یکسان است: شواهد منتشرشده فعلی رأی عرب‌براقی را زیر سؤال نبرده‌اند.

چرا VAR در صحنه پنالتی داور را صدا نزد؟

برخلاف یک کارت زرد معمولی، «پنالتی یا عدم پنالتی» مستقیماً یکی از حوزه‌های اصلی دخالت VAR است.

طبق پروتکل IFAB، VAR در مواردی مانند گل، پنالتی، کارت قرمز و اشتباه در تشخیص هویت بازیکن می‌تواند در صورت وجود یک «خطای واضح و آشکار» یا اتفاق جدی ازدست‌رفته به داور کمک کند. تصمیم نهایی همچنان با داور مسابقه است.

در صحنه دقیقه ۴۵، تصمیم داخل زمین ادامه بازی بود و این تصمیم تغییر نکرد. گزارش مسابقه نیز بازبینی کنار زمین یا تغییر رأی داور در این صحنه را ثبت نکرده است.

این البته به آن معنا نیست که VAR الزاماً بیانیه‌ای صادر کرده و گفته «پنالتی نیست». بسیاری از چک‌های VAR بدون توقف طولانی و بدون رفتن داور به مانیتور انجام می‌شوند. چیزی که می‌دانیم این است که تصمیم اولیه عرب‌براقی برقرار ماند.

آیا داوری نتیجه بازی تراکتور و پرسپولیس را تغییر داد؟

با شواهد کارشناسی موجود، چنین نتیجه‌ای قابل اثبات نیست.

تراکتور مسابقه را با گل دقیقه ۹۰ تومیسلاو اشترکالی یک بر صفر برد. گل پس از اشتباه دانیال ایری در دفع توپ شکل گرفت و اشترکالی با ضربه سرضرب دروازه پیام نیازمند را باز کرد. تراکتور با این پیروزی سه برد از سه مسابقه به دست آورد و ۹ امتیازی شد، در حالی که پرسپولیس اولین شکست فصلش را تجربه کرد.

اگر نظر تورج حق‌وردی درباره دقیقه ۳۶ را مبنا قرار دهیم، می‌توان یک سناریوی فرضی ساخت: مغانلو کارت دوم می‌گرفت، تراکتور ۱۰ نفره می‌شد و بیش از ۵۰ دقیقه از مسابقه با شرایط متفاوتی ادامه پیدا می‌کرد.

اما فوتبال را نمی‌توان از این نقطه به بعد با قطعیت بازسازی کرد.

حتی اگر اخراجی رخ می‌داد، مشخص نیست نتیجه چه می‌شد. از طرف دیگر سه کارشناس دیگر اساساً معتقدند اخطاری در کار نبوده است. بنابراین تبدیل این صحنه به گزاره‌ای مانند «داور برد را از پرسپولیس گرفت» با داده‌های کارشناسی موجود سازگار نیست.

اشتباه اصلی پرسپولیس در دقیقه ۹۰ بود، نه دقیقه ۳۶

از منظر نتیجه مسابقه، یک اتفاق قطعی وجود دارد که برخلاف صحنه‌های داوری نیاز به تفسیر ندارد.

پرسپولیس تا دقیقه ۹۰ یک امتیاز در اختیار داشت، اما دانیال ایری در دفع توپ اشتباه کرد و اشترکالی همان فرصت را به گل تبدیل کرد. گزارش رسمی مسابقه این صحنه را عامل مستقیم گل برتری تراکتور معرفی کرده است.

بنابراین سرخ‌ها می‌توانند درباره کارت احتمالی مغانلو بحث کنند و طبیعی است که هواداران هر تیم صحنه‌های مرزی را از زاویه متفاوت ببینند؛ اما پرسپولیس در نهایت مسابقه را با یک اشتباه فنی خودش واگذار کرد.

از سوی دیگر تراکتور نیز تا دقیقه ۹۰ منتظر همان یک فرصت ماند و آن را از دست نداد.

جمع‌بندی کارشناسی داوری تراکتور–پرسپولیس

پس از کنار گذاشتن هیجان بازی، نتیجه بررسی‌ها نسبتاً روشن است.

در صحنه دقیقه ۳۶، اختلاف کارشناسی واقعی وجود دارد: اکبریان، عسگری و عالیقدر اعلام خطا بدون کارت را درست می‌دانند؛ حق‌وردی معتقد است مغانلو باید اخطار می‌گرفت و در نتیجه به دلیل کارت قبلی اخراج می‌شد.

اما در صحنه دقیقه ۴۵، کفه بسیار سنگین‌تر به سود عرب‌براقی است: کارشناسان خطای پنالتی مشخصی نمی‌بینند و تصمیم ادامه بازی را تأیید می‌کنند؛ تنها عسگری به کیفیت نامناسب تصاویر اشاره دارد و نظرش را با احتیاط بیشتری بیان می‌کند.

در نتیجه، از دو اعتراض اصلی پرسپولیس، یکی محل اختلاف کارشناسی است و دیگری فعلاً پشتوانه جدی کارشناسی ندارد.

تراکتور با این برد ۹ امتیازی شد و پرسپولیس اولین شکست فصل را پذیرفت؛ اما احتمالاً بحث دقیقه ۳۶ مدت بیشتری از خود بازی زنده خواهد ماند. سؤال اصلی هم همان است: اگر عرب‌براقی آن تکل را «بی‌پروا» تشخیص می‌داد و مغانلو را اخراج می‌کرد، شب تبریز چه پایان متفاوتی پیدا می‌کرد؟