خرید تضمینی مرغ آغاز می‌شود؛ قیمت مرغ دوباره گران خواهد شد؟

روح‌الله زحمت‌کش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده خرید حمایتی مرغ از تولیدکنندگان در هفته جاری آغاز خواهد شد. به گفته او، قیمت‌های فعلی در برخی روزها پایین‌تر از هزینه تمام‌شده تولید قرار گرفته و ادامه چنین وضعیتی می‌تواند مرغداران را متضرر کند. او همچنین این اقدام را یک «علامت جدید» برای بازار قیمت مرغ دانسته است.

هدف اصلی خرید تضمینی در چنین شرایطی روشن است؛ دولت بخشی از محصولی را که در بازار آزاد با قیمت پایین معامله می‌شود، خریداری و ذخیره می‌کند تا فشار عرضه از روی بازار برداشته شود. به این ترتیب مرغدار مجبور نخواهد بود تمام محصول خود را با هر قیمتی که بازار پیشنهاد می‌دهد بفروشد.

این سیاست پیش از هر چیز برای جلوگیری از زیان تولیدکننده طراحی شده، اما طبیعتاً می‌تواند بر قیمت مصرف‌کننده نیز اثر بگذارد.

قیمت مرغ از محدوده ۴۰۰ هزار تومان عقب نشست

گزارش میدانی منتشرشده در روزهای اخیر نشان می‌دهد در برخی نقاط تهران قیمت هر کیلو مرغ تا محدوده ۲۷۰ هزار تومان کاهش یافته است؛ در حالی که چند ماه قبل گزارش‌هایی از فروش مرغ در محدوده ۳۸۰ تا ۴۰۰ هزار تومان وجود داشت.

البته باید میان نرخ‌های مختلف بازار تفاوت قائل شد. رصدهای هفته منتهی به ۱۲ شهریور، قیمت مرغ بسته‌بندی را حدود ۲۸۵ هزار تومان گزارش کرده‌اند و در برخی گزارش‌های خرده‌فروشی روز ۱۵ شهریور، مرغ کامل تا حدود ۳۴۵ هزار تومان نیز قیمت خورده است. بنابراین رقم ۲۷۰ هزار تومان را نمی‌توان نرخ واحد و سراسری مرغ در تمام کشور تلقی کرد. نوع عرضه، بسته‌بندی، منطقه فروش و شبکه توزیع باعث ایجاد اختلاف قیمت شده است.

با وجود این اختلاف، جهت کلی بازار طی هفته‌های اخیر نزولی بوده و همین افت قیمت است که زنگ خطر را برای مرغداران به صدا درآورده است.

مرغداران برای هر کیلو مرغ چقدر ضرر می‌کنند؟

فعالان صنعت مرغ نیز از شرایط فعلی رضایت ندارند. پرویز فروغی، دبیر کانون پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی، اعلام کرده قیمت مرغ زنده به محدوده ۱۹۰ تا ۲۰۰ هزار تومان رسیده و مرغداران در فروش هر کیلو محصول حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان زیان متحمل می‌شوند.

این اختلاف میان قیمت فروش و هزینه تولید در صورت تداوم می‌تواند پیامد مهمی داشته باشد: مرغداران ممکن است در دوره‌های بعدی جوجه‌ریزی خود را کاهش دهند.

در این صورت، اتفاقی که امروز به صورت فراوانی عرضه و کاهش قیمت دیده می‌شود، ممکن است چند ماه بعد به کاهش تولید تبدیل شود. بازار مرغ به دلیل چرخه تولید خود با وقفه به چنین تغییراتی واکنش نشان می‌دهد؛ یعنی کاهش جوجه‌ریزی امروز بلافاصله در بازار دیده نمی‌شود، اما در هفته‌های بعد می‌تواند حجم عرضه را کاهش دهد.

چرا قیمت مرغ ناگهان کاهش یافت؟

یکی از دلایل اصلی افت بازار، بیشتر بودن عرضه نسبت به قدرت جذب فعلی بازار است. فعالان صنعت از کاهش سرانه مصرف و افت توان خرید خانوارها سخن می‌گویند.

فروغی نیز کاهش قدرت خرید را یکی از دلایل اصلی وضعیت نامناسب بازار دانسته و گفته با وجود این شرایط، جوجه‌ریزی در سطوح بالایی ادامه داشته است. طبق اظهارات او، وزارت جهاد بر جوجه‌ریزی ماهانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون قطعه تأکید داشته است.

بنابراین مسئله بازار فقط «تولید زیاد» نیست. سمت تقاضا نیز اهمیت زیادی دارد. اگر درآمد خانوار با رشد قیمت مواد غذایی متناسب نباشد، حتی کالاهای پرمصرفی مانند مرغ نیز با کاهش تقاضا مواجه می‌شوند.

همین اتفاق می‌تواند توضیح دهد چرا با وجود هزینه بالای نهاده، انرژی، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های تولید، قیمت فروش مرغ در مقاطعی پایین‌تر از هزینه تمام‌شده قرار گرفته است.

خرید تضمینی چگونه می‌تواند قیمت مرغ را بالا ببرد؟

مهم‌ترین اثر خرید تضمینی، کاهش میزان مرغی است که همزمان وارد بازار آزاد می‌شود.

وقتی دولت بخشی از تولید را خریداری و ذخیره کند، مرغدار دیگر مجبور نیست برای فروش سریع محصول، قیمت را پایین بیاورد. در نتیجه فشار فروش کاهش پیدا می‌کند و بازار فرصت پیدا می‌کند به سطحی نزدیک‌تر به هزینه تولید بازگردد.

ادامه صادرات نیز می‌تواند همین اثر را تقویت کند. وزارت جهاد پیش از این بر استمرار صادرات مرغ تأکید کرده و اعلام کرده بود صادرات باید در کنار تنظیم بازار داخلی دنبال شود تا تولید مازاد موجب زیان تولیدکننده نشود.

به زبان ساده، دو خروجی جدید برای مرغ تولیدشده ایجاد می‌شود: خرید دولت و بازار صادراتی.

اگر حجم این دو کانال قابل‌توجه باشد، مقدار مرغی که برای فروش فوری در بازار داخلی باقی می‌ماند کاهش پیدا می‌کند و این موضوع می‌تواند زمینه افزایش یا حداقل توقف کاهش قیمت را فراهم کند.

آیا باید منتظر گرانی دوباره مرغ باشیم؟

از منظر اقتصادی، کاهش عرضه در شرایط ثابت می‌تواند فشار افزایشی بر قیمت ایجاد کند؛ اما شرایط بازار مرغ اکنون کاملاً ثابت نیست.

در سمت مقابل خرید تضمینی و صادرات، یک عامل مهم قرار دارد: ضعف تقاضا.

اگر خانوارها همچنان توان افزایش مصرف را نداشته باشند، ممکن است حتی با جمع‌آوری بخشی از مرغ از بازار نیز قیمت‌ها با سرعت زیادی بالا نرود. به همین دلیل بهتر است اقدام جدید وزارت جهاد را در مرحله اول «سیگنال توقف ریزش قیمت» بدانیم، نه الزاماً نشانه قطعی جهش دوباره تا محدوده ۴۰۰ هزار تومان.

از سوی دیگر، حجم خرید تضمینی تعیین‌کننده خواهد بود. اگر دولت مقدار محدودی مرغ خریداری کند، اثر آن بر عرضه کل بازار چندان بزرگ نخواهد بود. اما اگر خرید حمایتی گسترده باشد و صادرات نیز همزمان سرعت بگیرد، تعادل بازار می‌تواند سریع‌تر تغییر کند.

تناقض مهم بازار؛ حمایت از مرغدار یا حفظ قیمت برای مصرف‌کننده؟

سیاست‌گذار اکنون در موقعیت دشواری قرار گرفته است. قیمت پایین برای مصرف‌کننده مطلوب است، اما اگر این قیمت کمتر از هزینه تولید باقی بماند، زیان مرغدار در نهایت می‌تواند به کاهش تولید منجر شود.

کاهش تولید نیز در مرحله بعد خطر کمبود و افزایش شدیدتر قیمت را ایجاد می‌کند.

بنابراین هدف خرید حمایتی الزاماً گران کردن مرغ نیست؛ دولت تلاش می‌کند قیمت را از سطحی که تولیدکننده در آن زیان می‌کند دور کند. موفقیت این سیاست زمانی خواهد بود که بازار به نقطه‌ای برسد که هم مرغدار بتواند تولید را ادامه دهد و هم مصرف‌کننده با افزایش ناگهانی و سنگین قیمت روبه‌رو نشود.

چشم‌انداز قیمت مرغ در روزهای آینده

با شروع خرید تضمینی در هفته جاری، بازار وارد مرحله تازه‌ای می‌شود. نخستین اثر احتمالی این سیاست می‌تواند کاهش فروش‌های زیر قیمت و تثبیت نرخ مرغ زنده باشد. پس از آن، اگر حجم خرید دولت و صادرات افزایش پیدا کند، نرخ مرغ در خرده‌فروشی نیز ممکن است واکنش صعودی نشان دهد.

در حال حاضر داده‌های بازار از طیفی بین حدود ۲۷۰ هزار تومان در برخی گزارش‌های میدانی، ۲۸۵ هزار تومان برای برخی عرضه‌های بسته‌بندی و نرخ‌های بالاتر در بعضی فروشگاه‌ها حکایت دارد؛ همین اختلاف نشان می‌دهد بازار هنوز به یک قیمت واحد و پایدار نرسیده است.

به این ترتیب، خرید تضمینی مرغ را می‌توان مهم‌ترین سیگنال تازه برای پایان روند نزولی قیمت دانست، اما جهش دوباره قیمت هنوز قطعی نیست. شدت اثر این تصمیم به میزان خرید دولت، سرعت صادرات، حجم جوجه‌ریزی و مهم‌تر از همه قدرت خرید مردم بستگی خواهد داشت.

اگر دولت بخش قابل‌توجهی از عرضه را از بازار جمع کند و صادرات نیز افزایش یابد، احتمال بازگشت قیمت‌ها بیشتر می‌شود. اما اگر تقاضای مصرفی همچنان ضعیف بماند، بازار ممکن است به جای یک جهش شدید، وارد دوره‌ای از ثبات یا افزایش تدریجی قیمت شود.