«برمودا» محمد کارت به مرز اکران رسید اما مجوز نگرفت؛ ماجرای سر تراشیده طناز طباطبایی و چالش تازه سینمای ایران

فیلم «برمودا» تازه‌ترین اثر محمد کارت، کارگردان فیلم‌هایی مانند «شنای پروانه»، به سراغ موضوعی متفاوت رفته است؛ داستان گروهی از مهاجران با ملیت‌های مختلف که در یک اردوگاه مهاجران در یکی از کشورهای اروپای شرقی گرفتار شده‌اند.

روایت فیلم به مشکلات و مصائبی می‌پردازد که مهاجران غیرقانونی در مسیر رسیدن به اروپای غربی با آن مواجه می‌شوند؛ از بلاتکلیفی و شرایط دشوار اردوگاه‌ها تا چالش‌های انسانی و اجتماعی که در مسیر مهاجرت تجربه می‌کنند.

اما آنچه بیش از مضمون اجتماعی فیلم توجه‌ها را جلب کرده، حضور طناز طباطبایی در نقش اصلی و تغییر ظاهری چشمگیر او برای ایفای این نقش است. این بازیگر با سر تراشیده مقابل دوربین رفته؛ اتفاقی که در فضای سینمای ایران حساسیت‌های ویژه‌ای ایجاد کرده است.

چرا سر تراشیده طناز طباطبایی به چالش اکران تبدیل شد؟

یکی از نکات مهم درباره «برمودا» این است که تراشیدن موی طناز طباطبایی صرفاً یک انتخاب ظاهری یا تبلیغاتی نبوده، بلکه بخشی از داستان فیلم محسوب می‌شود.

طبق روایت منتشرشده، محمد کارت در فیلم برای شخصیت طناز طباطبایی بیماری پوستی را به عنوان بخشی از قصه در نظر گرفته؛ روشی که پیش‌تر در نمونه‌هایی از سینمای ایران نیز برای توجیه تغییر ظاهری بازیگران زن استفاده شده بود.

اما تفاوت اصلی در میزان حضور این وضعیت در فیلم است. مسئله‌ای که برخی مسئولان مرتبط با روند صدور پروانه نمایش مطرح کرده‌اند این است که در برخی آثار قدیمی، نمایش موی بازیگر زن محدود به چند سکانس خاص بوده، اما در فیلم‌هایی مانند «برمودا» بخش قابل توجهی از حضور شخصیت اصلی با این ظاهر اتفاق می‌افتد.

همین موضوع باعث شده شورای پروانه نمایش با چالش بیشتری برای بررسی فیلم مواجه شود.

«برمودا» توقیف نشده؛ هنوز مجوز نمایش ندارد

یکی از نکات مهم در این پرونده، تفاوت میان «توقیف» و «نداشتن پروانه نمایش» است.

بر اساس توضیح یک مقام مطلع، استفاده از واژه توقیف درباره «برمودا» دقیق نیست، زیرا توقیف زمانی مطرح می‌شود که یک فیلم مجوز نمایش دریافت کرده باشد و سپس به دلایلی از اکران آن جلوگیری شود.

در مورد «برمودا»، فیلم اساساً هنوز پروانه نمایش نگرفته است؛ بنابراین در مرحله دریافت مجوز قرار دارد و نمی‌توان آن را در دسته فیلم‌های توقیف‌شده قرار داد.

این تفاوت حقوقی در سال‌های اخیر درباره چندین فیلم سینمایی محل بحث بوده، زیرا در فضای رسانه‌ای گاهی هر فیلمی که امکان اکران عمومی پیدا نمی‌کند، با عنوان توقیف‌شده معرفی می‌شود؛ در حالی که مراحل اداری و قانونی متفاوتی وجود دارد.

مقایسه با «قاتل و وحشی»؛ یک چالش قدیمی در سینمای ایران

شرایط «برمودا» شباهت‌هایی با پرونده فیلم «قاتل و وحشی» به کارگردانی حمید نعمت‌الله دارد. در آن فیلم نیز حضور لیلا حاتمی با سر تراشیده یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده درباره امکان صدور مجوز نمایش بود.

مسئولان مرتبط با روند صدور پروانه نمایش درباره تفاوت این آثار با فیلم‌های قدیمی‌تر مانند «سرب» مسعود کیمیایی توضیح داده‌اند که در برخی آثار گذشته، نمایش موی بازیگر زن بسیار محدود بوده و تنها در چند صحنه دیده می‌شده است.

اما در فیلم‌هایی که بخش زیادی از روایت و حضور شخصیت زن اصلی با این شرایط ظاهری همراه است، شورای پروانه نمایش با ملاحظات متفاوتی روبه‌رو می‌شود.

به همین دلیل، از نگاه این مسئولان، مسئله فقط یک سکانس یا تصویر کوتاه نیست، بلکه به ساختار کلی حضور شخصیت در فیلم مربوط می‌شود.

آیا امکان اصلاح «برمودا» برای اکران وجود دارد؟

یکی از راهکارهایی که درباره چنین فیلم‌هایی مطرح می‌شود، انجام اصلاحات فنی است؛ از جمله استفاده از تکنیک‌هایی مانند محو کردن یا اصلاح تصویری برخی نماها.

مقام مطلع درباره «برمودا» و «قاتل و وحشی» گفته است که از نظر فنی امکان برخی اصلاحات وجود دارد، اما نسخه فعلی فیلم‌ها با توجه به ملاحظات مطرح‌شده، شرایط لازم برای دریافت پروانه نمایش را ندارند.

این موضوع نشان می‌دهد اختلاف میان سازندگان و نهادهای نظارتی صرفاً درباره اصل ساخت فیلم نیست، بلکه بیشتر به نسخه نهایی قابل نمایش برای مخاطب عمومی مربوط می‌شود.

افزایش فیلم‌های بدون پروانه و تغییر فضای تولید

پرونده «برمودا» در شرایطی مطرح شده که طی سال‌های اخیر تعداد فیلم‌هایی که پیش از دریافت مجوز وارد مرحله تولید شده یا با چالش‌های مجوزی روبه‌رو شده‌اند، مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، فیلم «بومرنگ» است که حضور لیلی رشیدی بدون حجاب در آن واکنش‌هایی را به همراه داشت.

برخی مسئولان معتقدند بخشی از این آثار می‌توانستند با طی مسیر معمول و هماهنگی بیشتر در مرحله تولید، امکان دریافت مجوز نمایش پیدا کنند.

از نگاه آنها، اگر مواردی مانند چند سکانس محدود نقش تعیین‌کننده‌ای در روایت نداشته باشد، امکان اصلاح یا مدیریت موضوع در مراحل اولیه بیشتر است؛ اما زمانی که یک مسئله به عنصر دائمی شخصیت‌پردازی تبدیل شود، فرآیند صدور مجوز پیچیده‌تر خواهد شد.

محمد کارت و آزمون تازه پس از موفقیت‌های گذشته

محمد کارت در سال‌های اخیر با آثاری مانند «شنای پروانه» توانسته جایگاه ویژه‌ای در سینمای اجتماعی ایران پیدا کند. فیلم‌های او معمولاً به سراغ موضوعات اجتماعی، آسیب‌ها و گروه‌هایی می‌روند که کمتر در سینمای جریان اصلی دیده می‌شوند.

«برمودا» نیز در ادامه همین مسیر، سراغ موضوع مهاجرت و بحران‌های انسانی رفته است؛ اما حالا پیش از آنکه درباره کیفیت هنری یا محتوایی فیلم بحث شود، مسئله امکان نمایش آن به موضوع اصلی تبدیل شده است.

تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که برخی فیلم‌ها پس از اصلاحات یا تغییر شرایط، مسیر اکران را پیدا کرده‌اند و برخی دیگر مدت بیشتری در انتظار تصمیم نهایی باقی مانده‌اند.

آینده اکران «برمودا» چه خواهد شد؟

در شرایط فعلی، سرنوشت اکران «برمودا» به تصمیم شورای پروانه نمایش و احتمال اصلاح نسخه فعلی وابسته است. فیلم هنوز توقیف نشده، اما نسخه فعلی آن نتوانسته مجوز نمایش عمومی دریافت کند.

ماجرای این فیلم بار دیگر یکی از چالش‌های قدیمی سینمای ایران را برجسته کرده است؛ فاصله میان انتخاب‌های هنری فیلمسازان برای شخصیت‌پردازی و چارچوب‌های نظارتی برای نمایش عمومی.

اکنون باید دید محمد کارت و تهیه‌کنندگان «برمودا» چه مسیری را برای رسیدن فیلم به پرده سینما انتخاب می‌کنند؛ اصلاح نسخه موجود، مذاکره برای دریافت مجوز یا ادامه انتظار برای تغییر شرایط.