ریزش سنگین بورس در ۲۸ شهریور ۱۴۰۵؛ خروج ۶.۱ همت پول حقیقی و بازگشت صف‌های فروش

معاملات شنبه در شرایطی آغاز شد که تصویر پیش‌گشایش کاملاً متفاوت از پایان بازار بود. داده‌های پیش از شروع معاملات نشان می‌داد ارزش سفارش‌های خرید به بیش از ۲۸ همت رسیده و صف‌های فروش کمتر از یک همت بودند؛ نشانه‌ای که در ظاهر از یک شروع قدرتمند خبر می‌داد.

این خوش‌بینی در دقایق نخست نیز ادامه پیدا کرد. شاخص کل حدود ۶۱ هزار واحد بالا رفت و تا محدوده ۷ میلیون و ۶۱۹ هزار واحد پیشروی کرد، اما خیلی زود جریان بازار تغییر جهت داد و فروشندگان کنترل معاملات را در دست گرفتند.

در پایان، شاخص کل با ۱۰۸ هزار و ۸۹۲ واحد افت، معادل ۱.۴۴ درصد به ۷ میلیون و ۴۴۸ هزار و ۸۴۵ واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز ۲۹ هزار و ۴۱۰ واحد، معادل ۱.۴۶ درصد، عقب نشست و در سطح یک میلیون و ۹۸۶ هزار و ۷۷۱ واحد متوقف شد.

این یعنی شاخص از سقف روزانه خود بیش از ۱۷۰ هزار واحد عقب نشست؛ رفتاری که بیش از یک اصلاح عادی درون‌روزی، از تغییر سریع انتظارات و افزایش ریسک‌گریزی حکایت داشت.

۷۹ درصد بازار قرمز شد؛ فشار فروش فقط روی بزرگان نبود

نکته مهم معاملات امروز این بود که افت بازار محدود به چند سهم بزرگ و شاخص‌ساز نماند. در پایان معاملات، حدود ۷۹ درصد نمادها در محدوده منفی قرار داشتند؛ ۷۴۳ نماد منفی و تنها ۲۰۱ نماد مثبت بودند.

بیش از ۶۱۲ نماد نیز افتی بیشتر از دو درصد را تجربه کردند و میانگین تغییر قیمت نمادها به حدود منفی ۱.۵۵ درصد رسید.

همزمان ۵۰۵ نماد با صف فروش و تنها ۱۳۳ نماد با صف خرید مواجه شدند. این گستردگی عرضه توضیح می‌دهد چرا شاخص هم‌وزن تقریباً به همان اندازه شاخص کل افت کرد؛ یعنی فشار فروش هم سهم‌های بزرگ را درگیر کرد و هم بخش قابل توجهی از شرکت‌های کوچک و متوسط را.

فملی در میان نمادهای بزرگ بیشترین اثر منفی را بر شاخص داشت و حدود ۳۶ هزار و ۵۹۵ واحد از شاخص کل کاست. شپنا، وپاسار و وغدیر نیز از دیگر نمادهای منفی اثرگذار بودند. در مقابل، تاپیکو، تابان و نوری بخشی از فشار نزولی را خنثی کردند.

خروج ۶.۱ همت پول حقیقی؛ مهم‌ترین هشدار بازار امروز

شاید مهم‌تر از افت خود شاخص، خروج گسترده سرمایه حقیقی باشد.

برآوردهای پایان بازار نشان می‌دهد حدود ۶.۱ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شده است. در کنار آن، حدود سه هزار میلیارد تومان نیز از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شد. ارزش معاملات خرد نیز در محدوده ۴۶ همت باقی ماند.

خروج ۶.۱ همتی در یک روز را نمی‌توان یک عدد عادی تلقی کرد. این رفتار نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران حقیقی نه‌تنها حاضر به خرید در افت قیمت‌ها نشده‌اند، بلکه ترجیح داده‌اند بخشی از موقعیت‌های خود را نقد کنند.

سرانه معاملات نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. سرانه خرید حقیقی حدود ۷۸ میلیون تومان و سرانه فروش حدود ۱۴۷ میلیون تومان بود؛ یعنی قدرت متوسط هر فروشنده تقریباً دو برابر خریدار ثبت شد. داده‌های درون بازار نیز در میانه معاملات همین نسبت ۷۸ به ۱۴۷ میلیون تومان را نشان می‌داد.

زمانی که همزمان خروج پول، افزایش صف فروش و قدرت بالاتر فروشنده دیده می‌شود، بازار عملاً در وضعیت «ریسک‌گریزی» قرار گرفته است.

ارزش معاملات ۴۶ همتی؛ تنها نکته امیدوارکننده بورس؟

با وجود همه نشانه‌های منفی، یک متغیر هنوز مانع از ارائه تصویر کاملاً بدبینانه می‌شود: ارزش معاملات.

ارزش معاملات خرد امروز حدود ۴۶.۴ تا ۴۶.۶ همت ثبت شد؛ رقمی که همچنان در مقایسه با بسیاری از دوره‌های رکودی بورس بسیار بالاست. داده‌های پایان بازار نیز ارزش معاملات خرد ۴۶ هزار و ۴۲۷ میلیارد تومانی را نشان می‌دهد.

این موضوع اهمیت زیادی دارد. در اصلاح‌های عمیق و فرسایشی معمولاً پس از موج نخست فروش، حجم و ارزش معاملات نیز افت می‌کند و بازار وارد رکود می‌شود. فعلاً چنین وضعیتی مشاهده نشده است.

بنابراین می‌توان گفت بازار امروز ضعیف بود، اما کم‌معامله نبود.

این تفاوت مهمی است. ارزش معاملات بالا نشان می‌دهد در مقابل فروشندگان همچنان خریدارانی نیز وجود دارند، هرچند امروز توان آنها برای مهار عرضه کافی نبود.

صف فروش ۱۶.۵ همتی چه پیامی دارد؟

در دقیقه پایانی بازار، ارزش سفارش‌های فروش به حدود ۱۶.۵ همت رسید، در حالی که سفارش‌های خرید تقریباً ۹.۴ همت بود.

این فاصله حدود هفت همتی میان عرضه و تقاضا، یکی از مهم‌ترین متغیرها برای شروع معاملات روز بعد خواهد بود. اگر بخش قابل توجهی از این عرضه به جلسه بعد منتقل شود، بازار برای بازگشت به تعادل نیازمند نقدینگی جدید خواهد بود.

در مقابل، کاهش محسوس صف‌های فروش در پیش‌گشایش بعدی می‌تواند نشان دهد بخشی از فروش امروز واکنشی هیجانی به افزایش ریسک بوده است.

بنابراین رفتار سفارش‌ها در ابتدای روز معاملاتی آینده حتی از رنگ پایانی شاخص امروز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چرا ریسک سیستماتیک دوباره بر بورس غلبه کرد؟

فضای امروز بورس را نمی‌توان فقط با صورت‌های مالی یا نسبت‌های ارزش‌گذاری توضیح داد.

بازارهای منطقه همچنان تحت تأثیر افزایش تنش‌های خاورمیانه قرار دارند. رویترز روز جمعه گزارش داد اختلال در مسیرهای مهم انرژی، از جمله کاهش تردد در تنگه هرمز و افزایش ناامنی در دریای سرخ، همچنان ادامه دارد و همزمان قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی مانده است.

گزارش دیگری از رویترز نیز نشان می‌دهد تشدید درگیری‌ها در یمن و حملات متقابل عربستان و حوثی‌ها، بر نگرانی‌ها درباره زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل منطقه افزوده است.

در چنین فضایی، بورس تهران نسبت به اخبار امنیتی و ژئوپلیتیک حساسیت بالایی دارد. تجربه ماه‌های اخیر نیز نشان داده در دوره افزایش این ریسک‌ها، معیارهایی مانند سودآوری شرکت و P/E می‌توانند موقتاً جای خود را به حفظ نقدینگی و کاهش ریسک پرتفوی بدهند. این رفتار پیش‌تر نیز از سوی کارشناسان بازار سرمایه مورد تأکید قرار گرفته است.

فلزات، بانک‌ها و شیمیایی‌ها در مرکز معاملات

از نظر ارزش معامله، گروه‌های فلزات اساسی، محصولات شیمیایی و بانکی در صدر بازار قرار داشتند.

در بخش حجم معاملات نیز فلزات اساسی، بانک‌ها و شرکت‌های چندرشته‌ای بیشترین سهم را داشتند. این موضوع نشان می‌دهد نقدینگی، حتی در روز منفی بازار، همچنان عمدتاً اطراف صنایع بزرگ و نقدشونده گردش کرده است.

در جریان پول حقیقی نیز شرایط کاملاً یکدست نبود. گروه‌های شیمیایی، سرمایه‌گذاری و فراکابی نسبت به سایر صنایع وضعیت بهتری داشتند، در حالی که صندوق‌های درآمد ثابت، فلزات اساسی و فرآورده‌های نفتی با خروج بیشتر پول مواجه شدند.

در سطح نمادها نیز شپدیس و تابان در میان مقصدهای اصلی پول حقیقی قرار گرفتند و فخوز و شپنا از نمادهای دارای فشار خروج پول بودند. داده‌های جریان نقدینگی پایان بازار نیز بیشترین ورود پول را برای شپدیس و تابان و حمایت بیشتر حقوقی‌ها را در فخوز و شپنا ثبت کرده‌اند.

آیا ریزش امروز آغاز اصلاح عمیق بورس است؟

یک روز منفی سنگین به‌تنهایی برای چنین نتیجه‌ای کافی نیست.

شاخص کل چهارشنبه ۲۵ شهریور در سطح ۷ میلیون و ۵۵۷ هزار و ۶۴۰ واحد بسته شده بود و ارزش معاملات خرد آن روز نیز به ۶۸.۶ همت رسیده بود. اکنون شاخص در یک جلسه حدود ۱.۴ درصد عقب‌نشینی کرده است.

سه متغیر برای تشخیص ادامه روند اهمیت بیشتری دارند: ارزش معاملات، جریان پول حقیقی و وضعیت صف‌های فروش.

اگر در روزهای بعد ارزش معاملات بالا باقی بماند و خروج پول کاهش یابد، افت امروز می‌تواند بخشی از یک اصلاح سریع پس از رشدهای قبلی باشد. اما اگر همزمان خروج پول چندهمتی، صف‌های فروش گسترده و کاهش ارزش معاملات ادامه پیدا کند، احتمال عمیق‌تر شدن اصلاح افزایش خواهد یافت.

فعلاً داده‌های امروز یک پیام روشن دارند: ریسک بر بازار غالب شده، اما نقدشوندگی هنوز از بین نرفته است.

پیش‌بینی بورس؛ بازار فردا به کدام متغیرها نگاه می‌کند؟

بازار بعدی بیش از هر چیز به تحولات ریسک سیستماتیک و نحوه شروع سفارش‌ها واکنش نشان خواهد داد.

فشار فروش امروز به اندازه‌ای گسترده بود که بازگشت سریع بازار نیازمند کاهش نگرانی‌های بیرونی و ورود دوباره تقاضای قدرتمند است. از سوی دیگر، ارزش معاملات ۴۶ همتی نشان می‌دهد نقدینگی هنوز به‌طور کامل بازار را ترک نکرده است.

به همین دلیل، سناریوی اصلی را نمی‌توان صرفاً «ادامه سقوط» یا «بازگشت سریع» دانست. بورس اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که رفتار پول هوشمند و اخبار بیرونی می‌توانند در یک جلسه جهت آن را تغییر دهند؛ همان اتفاقی که امروز رخ داد، زمانی که یک شروع مثبت به افت بیش از ۱۰۸ هزار واحدی تبدیل شد.

شنبه ۲۸ شهریور نشان داد در بازار فعلی، فاصله میان صف خرید و صف فروش می‌تواند فقط چند ساعت باشد. تا زمانی که ریسک‌های سیستماتیک در سطح بالا قرار دارند، احتیاط و نوسان شدید همچنان دو ویژگی اصلی بورس تهران خواهند بود.