هشدار درباره قیمت مرغ؛ تولید روزانه ۵۰۰ تن بیشتر از نیاز شد / چرا نرخ ۲۷۰ هزار تومانی پایدار نیست؟

طلاکش سقف متناسب با تقاضای فعلی کشور را حدود ۱۲۰ میلیون قطعه جوجه‌ریزی در ماه می‌داند، اما می‌گوید در ماه‌های اخیر میزان جوجه‌ریزی به ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون قطعه و در برخی برنامه‌ریزی‌ها حدود ۲۵ درصد بیش از نیاز رسیده است. به گفته او این افزایش بر مبنای امید به صادرات صورت گرفته، در حالی که بازار صادراتی نتوانسته حجم مازاد را جذب کند.

مشکل صنعت مرغ این است که تصمیم تولیدکننده امروز، چند هفته بعد اثر خود را در بازار نشان می‌دهد. جوجه‌ای که امروز وارد سالن می‌شود فوراً به گوشت مرغ تبدیل نمی‌شود؛ بنابراین اگر جوجه‌ریزی بیش از نیاز انجام شود، چند هفته بعد عرضه ناگهان بالا می‌رود و قیمت مرغ زنده سقوط می‌کند.

عکس این اتفاق هم ممکن است رخ دهد. اگر مرغدار چند دوره متوالی زیان کند و جوجه‌ریزی را کاهش دهد، بازار با فاصله زمانی با کمبود مواجه می‌شود و قیمت دوباره بالا می‌رود.

به همین دلیل، پایین بودن قیمت امروز لزوماً به معنای تعادل پایدار بازار نیست.

روزانه ۵۰۰ تن مرغ بیشتر از نیاز بازار تولید می‌شود

برآورد طلاکش از نیاز روزانه کشور ۶ هزار تن و تولید فعلی بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ تن است. این اعداد به معنای مازاد حداقل ۵۰۰ تنی در روز، یعنی بیش از ۸ درصد نیاز مصرف روزانه است.

اگر چنین فاصله‌ای یک ماه ادامه پیدا کند، به‌صورت نظری چیزی در حدود ۱۵ هزار تن عرضه مازاد ایجاد می‌شود؛ هرچند بخشی از آن می‌تواند از طریق ذخیره‌سازی، افت تولید در برخی مناطق، مصرف صنایع یا سایر مسیرها جذب شود.

همین حجم مازاد توضیح می‌دهد چرا قیمت مرغ در هفته‌های اخیر کاهش پیدا کرده است.

بررسی بازار در ۲۸ شهریور نشان می‌داد قیمت هر کیلو مرغ کامل حدود ۲۷۰ هزار تومان بوده است؛ ران با پوست و کمر ۲۱۰ هزار تومان و فیله مرغ حدود ۶۷۵ هزار تومان عرضه شده است. گزارش بازار، تعادل فعلی را بیش از هر چیز ناشی از عرضه کافی و محدودیت قدرت خرید مصرف‌کنندگان دانسته بود.

مرغ ۲۷۰ هزار تومانی؛ خبر خوب مصرف‌کننده، زنگ خطر تولیدکننده

از نگاه خانوار، افت قیمت مرغ روشن است: محصولی که طی ماه‌های قبل در سطوح بسیار بالاتری معامله می‌شد، اکنون در برخی بازارها به حدود ۲۷۰ هزار تومان رسیده است.

اما مرغدار مسئله را از زاویه دیگری می‌بیند.

طلاکش می‌گوید مرغ زنده طی یک ماه اخیر در مواردی پایین‌تر از نرخ‌های ارشادی فروخته شده، در حالی که بهای نهاده‌ها، ارز مبادله‌ای و سایر هزینه‌های تولید رو به افزایش بوده است. اگر این فاصله ادامه پیدا کند، تولیدکننده انگیزه اقتصادی لازم برای حفظ همان سطح جوجه‌ریزی را از دست می‌دهد.

این همان چرخه‌ای است که سیاست‌گذار باید از آن جلوگیری کند: مازاد شدید، سقوط قیمت، زیان مرغدار، کاهش جوجه‌ریزی، کمبود عرضه و سپس جهش قیمت.

ابهام مهم درباره عدد ۲۹۰ هزار تومان

در خبر منتشرشده امروز یک نکته نیاز به دقت دارد.

عنوان گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۹۰ هزار تومان را «قیمت منطقی هر کیلو مرغ زنده» معرفی کرده است، اما در متن همان خبر جمله‌ای از طلاکش نقل شده که می‌گوید فروش هر کیلو مرغ کمتر از ۲۹۰ هزار تومان «برای مصرف‌کننده» پایدار نخواهد بود.

این دو عبارت دقیقاً یک مفهوم ندارند و مقایسه مستقیم آنها می‌تواند گمراه‌کننده باشد. قیمت مرغ زنده در مرغداری، قیمت مرغ کشتارشده و قیمت نهایی در خرده‌فروشی سه مرحله متفاوت از زنجیره هستند.

در نتیجه، عدد ۲۹۰ هزار تومان را نباید بدون توضیح به‌عنوان «قیمت قطعی آینده مرغ در مغازه» تعبیر کرد. آنچه روشن است این است که طلاکش سطح فعلی قیمت‌ها را با توجه به هزینه تولید پایدار نمی‌داند.

مجوز صادرات ۱۰ هزار تن صادر شد؛ پس چرا مازاد همچنان باقی مانده است؟

دولت پیش‌تر مجوز صادرات ۱۰ هزار تن گوشت مرغ را صادر کرده بود. این مجوز از ۲۱ تیر اعلام شد و مسئولان صنعت همان زمان گفتند ظرفیت جوجه‌ریزی کشور حتی به بیش از ۱۷۰ میلیون قطعه در ماه رسیده و پتانسیل تولید سالانه بیش از سه میلیون تن وجود دارد.

با این حال طلاکش اکنون می‌گوید با وجود این مجوز، بازار صادراتی توان جذب مورد انتظار را نداشته است. از نگاه او، افزایش جوجه‌ریزی با این فرض که مازاد تولید به‌سادگی صادر خواهد شد، سیاست درستی نبوده است.

دلیل آن هم قابل فهم است. داشتن «مجوز صادرات» با داشتن «خریدار قطعی خارجی» یکسان نیست. قیمت محصول ایرانی، هزینه حمل، ثبات مقررات صادراتی، استانداردهای بهداشتی و قراردادهای بلندمدت همگی در موفقیت صادرات نقش دارند.

بازار خارجی زمانی می‌تواند ابزار تنظیم بازار باشد که صادرکننده مطمئن باشد امکان تحویل مستمر دارد؛ نه اینکه مجوز صادرات در هر مقطع با تغییر شرایط داخلی محدود یا متوقف شود.

دولت دوباره خریدار مرغ شد؛ خرید حمایتی ۳۳۵ هزار تومانی

نشانه دیگری از فشار بر تولیدکنندگان، آغاز خرید حمایتی از ۲۳ شهریور است.

شرکت پشتیبانی امور دام اعلام کرده مرغ منجمد با وزن ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ گرم و شرایط مشخص بسته‌بندی را با نرخ ۳۳۵ هزار تومان به ازای هر کیلو درب سردخانه خریداری می‌کند. این طرح با هدف خارج کردن بخشی از مازاد تولید از بازار روزانه و تقویت ذخایر راهبردی اجرا شده است.

البته این رقم با قیمت مرغ زنده یا مرغ گرم فروشگاه قابل مقایسه مستقیم نیست؛ محصول مورد خرید دولت فرآوری، بسته‌بندی، منجمد و به سردخانه تحویل داده می‌شود و هزینه‌های بیشتری در زنجیره آن وجود دارد.

اما اصل ورود دولت به خرید حمایتی یک پیام روشن دارد: عرضه فعلی آن‌قدر زیاد شده که برای جلوگیری از سقوط بیشتر قیمت تولیدکننده، بخشی از مرغ باید از بازار آزاد خارج شود.

چرا مصرف مرغ بالا نمی‌رود؟

عامل دوم بحران، سمت تقاضاست.

طلاکش می‌گوید سرانه مصرف مرغ نسبت به سال گذشته کاهش یافته و علت اصلی آن را شرایط اقتصادی خانوار و به‌روز نشدن قدرت خرید کالابرگ می‌داند. او معتقد است تا زمانی که قدرت خرید مصرف‌کننده افزایش پیدا نکند، نمی‌توان انتظار داشت صرف تولید بیشتر، مصرف داخلی را بالا ببرد.

این نکته از منظر اقتصادی مهم است. وقتی مصرف‌کننده توان خرید بیشتری ندارد، افزایش عرضه فقط تا یک نقطه باعث افزایش مصرف می‌شود. پس از آن تولیدکننده مجبور است برای فروش محصول قیمت را پایین بیاورد.

اگر هزینه تولید همزمان بالا برود، فشار مستقیماً روی حاشیه سود مرغدار می‌افتد.

واردات مرغ لازم است؟

طلاکش صریحاً گفته با میزان فعلی تولید، نیازی به واردات گوشت مرغ نیست و حتی کشور ظرفیت صادرات دارد.

این موضع با اعداد تولید فعلی همخوان است؛ وقتی نیاز روزانه ۶ هزار تن و تولید بیش از ۶۵۰۰ تن عنوان می‌شود، مسئله کوتاه‌مدت بازار کمبود نیست، بلکه مدیریت مازاد است.

بنابراین اگر این آمار پایدار بماند، سیاست وارداتی می‌تواند فشار بیشتری بر تولیدکننده داخلی ایجاد کند. در مقابل، صادرات و ذخیره‌سازی ابزارهایی هستند که می‌توانند بخشی از تولید اضافی را جذب کنند.

قیمت مرغ در مهر چه می‌شود؟

با داده‌های فعلی، دو نیروی مخالف در بازار فعال هستند.

از یک طرف، مازاد تولید، جوجه‌ریزی بالا و قدرت خرید محدود خانوار اجازه جهش آسان قیمت را نمی‌دهند. از طرف دیگر، هزینه نهاده، ارز و زیان مرغداران مانع ماندگاری طولانی قیمت‌های بسیار پایین می‌شود.

اگر صادرات و خرید حمایتی بتواند مازاد روزانه را جذب کند، احتمال دارد بازار به سطحی متعادل‌تر برسد. اما اگر مرغدار در واکنش به زیان، جوجه‌ریزی را به شکل شدید کاهش دهد، اثر آن چند هفته بعد می‌تواند به کاهش عرضه و افزایش قیمت منجر شود.

بنابراین مرغ ۲۷۰ هزار تومانی امروز را نمی‌توان به‌سادگی «قیمت جدید دائمی بازار» دانست.

مسئله اصلی سیاست‌گذار اکنون ایجاد تعادلی است که هم سفره خانوار زیر فشار بیشتری قرار نگیرد و هم تولیدکننده برای ادامه تولید زیان نکند. با مازاد حداقل ۵۰۰ تن در روز، این تعادل بیش از هر چیز به کاهش جوجه‌ریزی مازاد، صادرات واقعی و قابل اتکا و اجرای هدفمند خرید حمایتی وابسته است.