شوک تازه به قیمت روغن موتور؛ زیک ۹.۳ میلیون و کاسترول ۷.۱ میلیون شد | موج گرانی ادامه دارد؟

قیمت‌های بازار نشان می‌دهد فاصله میان روغن‌های اقتصادی داخلی و روانکارهای وارداتی و تمام‌سنتتیک به‌شدت افزایش یافته است.

در میان محصولات مورد بررسی، روغن موتور بهران Rana SAE 20W50 چهار لیتری با قیمت حدود ۲ میلیون و ۵۰ هزار تومان یکی از گزینه‌های ارزان‌تر است.

روغن موتور اسپیدی 10W40 چهار لیتری نیز حدود ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان قیمت دارد.

در رده بالاتر، روغن موتور GM Lubricant SN 10W-40 پنج لیتری به حدود ۴ میلیون و ۵۳۰ هزار تومان رسیده است.

اما افزایش قیمت در بخش محصولات خارجی محسوس‌تر است؛ کاسترول Magnatec 10W-40 چهار لیتری با نرخ حدود ۷ میلیون و ۱۱۹ هزار تومان عرضه می‌شود و ZIC SQ 5W-30 تمام‌سنتتیک چهار لیتری نیز به حدود ۹ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.

این قیمت‌ها نشان می‌دهد سرویس دوره‌ای خودرو، به‌خصوص برای مالکانی که ناچار به استفاده از روغن‌های با استاندارد بالاتر هستند، به یکی از هزینه‌های قابل توجه نگهداری خودرو تبدیل شده است.

روغن موتور پیش از این هم ۴۰ درصد گران شده بود

افزایش فعلی از نقطه صفر آغاز نشده است.

در شهریورماه گزارش‌هایی از جهش حدود ۴۰ درصدی قیمت روغن موتور در بازار منتشر شد. سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان نیز ۲۲ شهریور رسماً اعلام کرد در آن مقطع مجوز تازه‌ای برای افزایش نرخ روغن موتور صادر نشده و افزایش‌های مشاهده‌شده در بازار را فاقد وجاهت قانونی دانست.

داریوش بهنود قاسمی، مدیرکل بازرسی سازمان حمایت، همان زمان دو عامل «کاهش تولید» و «انتظارات تورمی» را از دلایل التهاب بازار عنوان کرد و از تشدید نظارت‌ها خبر داد.

بنابراین بازار در کمتر از یک ماه با دو فشار همزمان روبه‌رو شده است: نخست افزایش نرخ رسمی و هزینه تولید در ماه‌های قبل و سپس رشد قیمت در شبکه توزیع که بخشی از آن تحت تأثیر انتظارات بازار شکل گرفته است.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر افزایش قیمتی در فروشگاه الزاماً به معنای صدور مجوز جدید کارخانه‌ای نیست.

دلار ۲۶۸ هزار تومانی چگونه روغن موتور را گران می‌کند؟

مهم‌ترین متغیر این روزهای بازار روانکار، بار دیگر نرخ ارز است.

دلار آزاد در معاملات ۱۳ مهر در محدوده ۲۶۸ هزار تومان معامله شد و در طول روز سقف‌هایی بالاتر از ۲۷۰ هزار تومان را نیز لمس کرد. داده‌های شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در ساعات پایانی بازار نرخ حدود ۲۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان را نشان می‌داد.

ممکن است این سؤال ایجاد شود که چرا روغن موتور تولید داخل باید تا این اندازه از دلار تأثیر بگیرد.

پاسخ در ترکیب محصول است.

روغن موتور فقط «روغن پایه» نیست. برای دستیابی به استانداردهای API و خواصی مانند پاک‌کنندگی، ضدسایش، کنترل رسوب، پایداری حرارتی و حفظ گرانروی، مجموعه‌ای از افزودنی‌های شیمیایی یا همان ادتیوها به روغن پایه اضافه می‌شود.

بخش قابل توجهی از این افزودنی‌های تخصصی به واردات وابسته است. منابع تخصصی صنعت روانکار سهم افزودنی‌ها در فرمول برخی محصولات را حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد عنوان می‌کنند.

در نتیجه جهش دلار مستقیماً هزینه جایگزینی ادتیو، مواد بسته‌بندی وارداتی و برخی تجهیزات تولید را افزایش می‌دهد.

لوبکات؛ ماده‌ای که پشت پرده گرانی روغن موتور قرار دارد

فشار فقط از سمت ارز نیست.

لوبکات یکی از مواد اولیه اصلی در زنجیره تولید روغن پایه است و تغییر قیمت آن می‌تواند حاشیه سود شرکت‌های روانکار را به‌شدت تغییر دهد.

داده‌های منتشرشده از عملکرد صنعت نشان می‌دهد طی ماه‌های گذشته هزینه لوبکات و آیزوریسایکل افزایش قابل توجهی داشته است. گزارش‌های مبتنی بر اطلاعات شرکت نفت بهران نشان می‌دهد میانگین خرید لوبکات این شرکت در پنج ماه نخست سال حدود ۵۱.۸ هزار تومان بوده، در حالی که این رقم در شهریور به سطوح بالاتری رسیده است.

فشار تأمین این مواد به اندازه‌ای جدی بوده که وزارت صمت در خرداد امسال برای تنظیم بازار روغن موتور، صادرات برخی هیدروکربن‌های حاوی لوبکات و آیزوریسایکل را به‌طور موقت محدود کرد تا مواد اولیه بیشتری در اختیار تولیدکنندگان داخلی قرار گیرد.

این اتفاق نشان می‌دهد مسئله تأمین مواد اولیه روانکار از ماه‌ها قبل در سطح سیاست‌گذاری نیز به‌عنوان یک موضوع حساس مطرح بوده است.

چرا قیمت برندهای خارجی سریع‌تر بالا می‌رود؟

روغن‌های خارجی و محصولاتی که سهم بیشتری از مواد اولیه وارداتی دارند، در برابر نوسانات ارزی حساسیت بیشتری نشان می‌دهند.

محصولی مانند ZIC تمام‌سنتتیک یا برخی مدل‌های کاسترول علاوه بر هزینه تولید جهانی، تحت تأثیر هزینه حمل، تأمین ارز، ثبت سفارش، واسطه‌گری و ریسک موجودی قرار می‌گیرد.

وقتی دلار طی چند ماه جهش بزرگی را تجربه می‌کند، واردکننده یا فروشنده نیز قیمت محصول موجود را صرفاً براساس هزینه خرید گذشته تعیین نمی‌کند؛ بلکه «هزینه جایگزینی» محموله بعدی را در نظر می‌گیرد.

همین موضوع باعث می‌شود در دوره‌های افزایش شدید ارز، قیمت محصول وارداتی گاهی حتی پیش از وارد شدن محموله جدید بالا برود.

در مقابل، برند داخلی هرچند همچنان تحت تأثیر دلار و مواد وارداتی است، اما بخشی از روغن پایه و زنجیره تولید آن داخل کشور تأمین می‌شود و در نتیجه حساسیت متفاوتی دارد.

بسته‌بندی هم به عامل گرانی تبدیل شده است

یکی از هزینه‌هایی که معمولاً در تحلیل بازار روغن موتور کمتر دیده می‌شود، بسته‌بندی است.

ظروف پلاستیکی، ورق فلزی برای برخی قوطی‌ها، لیبل، کارتن، پالت و هزینه حمل‌ونقل بخش قابل توجهی از قیمت تمام‌شده محصول نهایی را تشکیل می‌دهند.

وقتی قیمت مواد پلیمری، ورق، حمل جاده‌ای و دستمزد همزمان بالا می‌رود، حتی اگر قیمت روغن پایه ثابت بماند، هزینه نهایی بسته چهار یا پنج لیتری افزایش پیدا می‌کند.

در بازار امروز، همین مجموعه هزینه‌های جانبی باعث شده تولیدکننده و توزیع‌کننده فشار بیشتری برای اصلاح قیمت احساس کنند.

پاییز واقعاً باعث افزایش تقاضای روغن موتور می‌شود؟

ورود به فصل جدید معمولاً باعث افزایش مراجعه بخشی از رانندگان برای سرویس خودرو می‌شود و همین موضوع می‌تواند تقاضای کوتاه‌مدت بازار را تقویت کند.

اما یک نکته فنی مهم وجود دارد: رانندگان نباید صرفاً به دلیل ورود به پاییز، گرانروی روغن خودرو را تغییر دهند.

این تصور که باید روغن «تابستانی غلیظ» را حتماً با روغن «زمستانی رقیق‌تر» جایگزین کرد، برای بسیاری از خودروهای امروزی ساده‌سازی بیش از حد است. روغن‌های چنددرجه‌ای مانند 10W40 یا 5W30 برای کار در بازه‌ای از دما طراحی شده‌اند و معیار اصلی انتخاب باید دفترچه راهنمای خودرو، استاندارد API/ACEA مورد نیاز موتور و توصیه سازنده باشد.

استفاده از گرید نامتناسب تنها به دلیل فصل می‌تواند حتی به عملکرد نامناسب موتور منجر شود.

خطر بزرگ گرانی روغن؛ رانندگان تعویض را عقب می‌اندازند

بخش نگران‌کننده افزایش قیمت، فقط هزینه خرید نیست.

وقتی یک سرویس ساده روغن با فیلتر و دستمزد چند میلیون تومان هزینه ایجاد می‌کند، بخشی از مالکان خودرو ممکن است دوره تعویض را طولانی‌تر کنند.

این رفتار در کوتاه‌مدت هزینه را عقب می‌اندازد اما در بلندمدت می‌تواند بسیار گران‌تر تمام شود.

روغن پس از مدت مشخصی بخشی از خواص روانکاری، پاک‌کنندگی و پایداری خود را از دست می‌دهد. ادامه رانندگی با روغن بیش از حد کارکرده می‌تواند رسوب، افزایش اصطکاک، دمای بالاتر و فرسایش قطعات را تشدید کند.

خطر دوم، رشد بازار روغن‌های تقلبی است.

هرچه فاصله قیمت محصول اصلی با توان خرید مصرف‌کننده افزایش پیدا کند، بازار برای محصولات تقلبی، پرشده مجدد یا دارای برچسب جعلی جذاب‌تر می‌شود.

به همین دلیل خرید از شبکه معتبر و توجه به اصالت محصول در دوره جهش قیمت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پیش‌بینی قیمت روغن موتور؛ گرانی تا کجا ادامه دارد؟

چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار هنوز با ریسک افزایش قیمت همراه است.

سه متغیر اصلی مسیر هفته‌های آینده را تعیین می‌کنند: دلار، قیمت مواد اولیه و میزان عرضه کارخانه‌ها.

اگر دلار در محدوده ۲۶۸ تا ۲۷۰ هزار تومان باقی بماند یا دوباره وارد کانال‌های بالاتر شود، واردکنندگان ادتیو و روانکار با هزینه جایگزینی بیشتری روبه‌رو خواهند شد و احتمال کاهش جدی قیمت پایین می‌آید.

اگر همزمان عرضه برخی محصولات داخلی محدود بماند، خرده‌فروشان قدرت بیشتری برای حفظ نرخ‌های بالا خواهند داشت.

سناریوی کاهش قیمت زمانی تقویت می‌شود که بازار ارز برای مدتی پایدار شود، عرضه تولیدکنندگان افزایش یابد و نظارت سازمان حمایت نیز فاصله میان قیمت مصوب و بازار آزاد را کاهش دهد.

بازار روغن موتور وارد فاز رکود تورمی می‌شود؟

ترکیب فعلی بازار نشانه‌های مشخصی از رکود تورمی دارد: قیمت بالا می‌رود اما توان خرید مصرف‌کننده همزمان کاهش پیدا می‌کند.

گزارش‌های شهریور نیز نشان داده بودند باوجود افزایش قیمت، مسئله کاهش تولید و نوسان عرضه همچنان جدی است.

در چنین شرایطی، بازار ممکن است از نظر ریالی بزرگ‌تر شود اما تعداد واقعی فروش کاهش پیدا کند؛ یعنی خانوار هزینه بیشتری برای تعداد کمتری سرویس پرداخت کند.

فعلاً دلار، هزینه مواد اولیه و نگرانی از تأمین بعدی سه موتور اصلی افزایش قیمت روغن موتور هستند.

اگر این سه عامل مهار نشوند، رسیدن روغن‌های خارجی به قیمت‌های ۷ تا ۹ میلیون تومانی احتمالاً پایان موج گرانی نخواهد بود. اما مهم‌ترین پیام برای مصرف‌کننده این است که گرانی نباید به استفاده از روغن نامناسب، تقلبی یا عبور خطرناک از زمان سرویس منجر شود؛ زیرا هزینه تعمیر موتور می‌تواند چندین برابر صرفه‌جویی کوتاه‌مدت در خرید روغن باشد.