۹۶ هزار مشتری در صف تحویل؛ پشت پارکینگ‌های سایپا چه خبر است؟

بر اساس آماری که در گزارش‌های تازه رسانه‌ای منتشر شده، سایپا تا پایان مردادماه ۱۴۰۵ با ۹۶ هزار و ۸۱۲ دستگاه تعهد معوق مواجه بوده است. اهمیت این رقم زمانی بیشتر می‌شود که همین گزارش، مجموع تعهدات معوق شش خودروساز مورد بررسی را ۱۱۱ هزار و ۱۶۷ دستگاه اعلام می‌کند؛ به این ترتیب، در صورت صحت این داده‌ها، سهم سایپا به‌تنهایی حدود ۸۷ درصد از کل معوقات این مجموعه آماری خواهد بود.

با این حال باید میان اصل مسئله و قطعیت رقم منتشرشده تفکیک قائل شد. رقم ۹۶ هزار و ۸۱۲ دستگاه تاکنون به‌عنوان آمار اختصاصی رسانه‌ای منتشر شده و وانانیوز به سند مستقلی از سایپا که دقیقاً همین عدد را تأیید کند دست نیافته است. از همین رو، این عدد را نمی‌توان بدون پاسخ رسمی شرکت به‌عنوان رقم قطعی تعهدات معوق سایپا تلقی کرد؛ اما بزرگی رقم منتشرشده به‌اندازه‌ای است که انتظار می‌رود این خودروساز تعداد واقعی تعهدات سررسیدشده و تحویل‌نشده خود را به تفکیک محصول اعلام کند.

ابهام مهم‌تر این است که این معوقات مربوط به کدام محصولات هستند. مشتریان باید بدانند چه تعداد از تعهدات مربوط به شاهین، کوییک، ساینا، اطلس و سایر محصولات سایپا است، متوسط تأخیر در هر محصول به چه میزان رسیده و برنامه زمان‌بندی شرکت برای صفر کردن معوقات چیست.

تولید ناقص؛ خودروهایی که تولید شدند اما به مشتری نرسیدند

در کنار تعهدات معوق، مسئله خودروهای ناقص نیز بار دیگر به یکی از نقاط حساس عملکرد سایپا تبدیل شده است. گزارش‌های منتشرشده از تولید نزدیک به ۴۰ هزار دستگاه خودروی ناقص از ابتدای سال تا ابتدای مهر حکایت دارند؛ موضوعی که اگر در کنار کاهش تولید و تعهدات عقب‌افتاده قرار گیرد، ابعاد متفاوتی پیدا می‌کند.

وجود خودروی ناقص الزاماً به معنای توقف دائمی خودرو در پارکینگ نیست. بخشی از این خودروها پس از تأمین قطعات تکمیل و تجاری می‌شوند، اما افزایش تولید ناقص در شرایطی که شرکت همزمان با تعهدات تحویل عقب‌افتاده مواجه است، نشان می‌دهد مسئله تأمین قطعه و استمرار تولید می‌تواند مستقیماً بر زمان رسیدن خودرو به مشتری اثر بگذارد.

خود مدیران سایپا نیز وجود خودروهای ناقص را رد نکرده‌اند. معاون تولید سایپا اخیراً اعلام کرده بود در ابتدای اجرای برنامه تحول تولید، ۱۲ هزار و ۷۷۰ دستگاه خودروی ناقص در پارکینگ‌های شرکت وجود داشته و برنامه شرکت بر تکمیل این خودروها و افزایش تولید عبور مستقیم متمرکز شده است.

تفاوت میان عدد ۱۲ هزار و ۷۷۰ دستگاه اعلام‌شده از سوی مدیر سایپا و آمار حدود ۴۰ هزار دستگاه «تولید ناقص طی دوره» نیز نیازمند توضیح است. این دو رقم الزاماً متناقض نیستند؛ اولی می‌تواند موجودی خودروهای ناقص در یک مقطع زمانی و دومی مجموع خودروهایی باشد که طی یک دوره به‌صورت ناقص تولید شده و بخشی از آنها بعداً تکمیل شده‌اند. با این حال انتشار آمار دقیق تولید ناقص، تکمیل‌شده و موجودی فعلی پارکینگ‌ها می‌تواند این ابهام را برطرف کند.

افت تولید، ضلع سوم بحران

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که وضعیت معوقات و خودروهای ناقص در کنار کاهش محسوس تولید سایپا قرار گیرد. آمارهای منتشرشده از عملکرد امسال از افت سنگین تولید این خودروساز نسبت به مدت مشابه سال قبل حکایت دارد. کاهش ظرفیت خروجی خطوط تولید در شرایطی اتفاق افتاده که شرکت باید علاوه بر تعهدات جدید، عقب‌ماندگی سفارش‌های قبلی را نیز جبران کند.

در چنین وضعیتی، صرف اعلام برنامه افزایش تولید نمی‌تواند پاسخ کاملی برای مشتری باشد. شاخص تعیین‌کننده این است که چند خودرو به‌صورت کامل از خطوط تولید خارج شده، چه تعداد تجاری شده و چه تعداد از تعهدات سررسیدشده واقعاً تحویل مشتری شده است.

به بیان دیگر، مسئله اصلی برای خریدار سایپا تعداد خودروهایی نیست که وارد خط تولید شده‌اند؛ آنچه اهمیت دارد تعداد خودروهای کاملی است که پلاک شده و در موعد مقرر به دست مشتری رسیده‌اند.

مشتری سایپا باید تا چه زمانی منتظر بماند؟

کنار هم قرار دادن سه شاخص، یعنی افت تولید، حجم خودروهای ناقص و رقم بالای تعهدات معوق، پرسش مهم‌تری ایجاد می‌کند: سایپا برای جبران این عقب‌ماندگی به چه میزان تولید ماهانه نیاز دارد؟

اگر رقم ۹۶ هزار و ۸۱۲ تعهد معوق تأیید شود، شرکت با حجمی از سفارش‌های عقب‌افتاده مواجه است که تعیین تکلیف آن نیازمند برنامه تولید و تحویل مشخص است. در چنین شرایطی، افزایش مقطعی تیراژ در یک ماه نیز به‌تنهایی کافی نیست و باید مشخص شود چه سهمی از ظرفیت تولید آینده صرف تحویل معوقات خواهد شد.

موضوع برای مشتریانی که موعد تحویل آنها سپری شده، اهمیت بیشتری دارد. هر ماه تأخیر علاوه بر خواب سرمایه مشتری، می‌تواند او را با تغییر شرایط بازار و هزینه‌های جانبی مواجه کند. به همین دلیل اعلام یک جدول عمومی از تعداد معوقات به تفکیک محصول و ماه سررسید، شفاف‌ترین راه برای مشخص شدن ابعاد مسئله خواهد بود.

سایپا آمار معوقات را شفاف منتشر کند

سایپا اکنون می‌تواند با انتشار چند عدد مشخص بخش بزرگی از ابهامات را برطرف کند: تعداد کل تعهدات سررسیدشده و تحویل‌نشده، تعداد معوقات هر محصول، موجودی فعلی خودروهای ناقص، تعداد خودروهای تکمیل‌شده از ابتدای سال، متوسط مدت تأخیر و برنامه ماهانه شرکت برای تحویل سفارش‌های عقب‌افتاده.

تا زمانی که این اطلاعات منتشر نشود، فاصله میان آمار تولید و وضعیت واقعی تحویل خودرو برای مشتریان قابل ارزیابی دقیق نخواهد بود.

اگر آمار ۹۶ هزار و ۸۱۲ دستگاهی تأیید شود، مسئله سایپا دیگر یک عقب‌ماندگی محدود در تحویل چند محصول نیست. ترکیب نزدیک به ۱۰۰ هزار تعهد معوق، تولید ده‌ها هزار خودروی ناقص طی سال و افت محسوس تیراژ، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین چالش‌های عملیاتی این خودروساز در سال ۱۴۰۵ تبدیل شود.

اکنون پاسخ یک پرسش بیش از هر چیز اهمیت دارد: سایپا دقیقاً چند خودرو به مردم بدهکار است و آخرین مشتری معوق چه زمانی خودروی خود را تحویل خواهد گرفت؟