استیضاح عراقچی در سامانه مجلس ثبت شد؛ آیا وزیر خارجه در آستانه حضور در صحن است؟ / دولت همزمان درگیر سه وزارتخانه شد

محمد رشیدی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، امروز اعلام کرد درخواست استیضاح عباس عراقچی در سامانه مجلس ثبت شده است؛ اما تأکید کرد که این درخواست هنوز به هیئت‌رئیسه ارجاع نشده و ظاهراً تنها یکی از نمایندگان آن را ثبت کرده است.

همین نکته باعث می‌شود میان دو عبارت «استیضاح عراقچی ثبت شد» و «استیضاح عراقچی در دستور مجلس قرار گرفت» تفاوت مهمی وجود داشته باشد.

براساس آیین‌نامه داخلی مجلس، استیضاح یک وزیر زمانی قابلیت طرح پیدا می‌کند که دست‌کم ۱۰ نماینده آن را امضا کنند. پس از تسلیم رسمی به هیئت‌رئیسه، موضوع باید به کمیسیون تخصصی مربوط ارجاع شود و کمیسیون حداکثر ظرف یک هفته با حضور وزیر و استیضاح‌کنندگان موضوع را بررسی کند. اگر پس از این مرحله همچنان حداقل ۱۰ امضا باقی بماند، استیضاح در نخستین جلسه علنی مطرح خواهد شد و وزیر نیز موظف است ظرف ۱۰ روز در مجلس حاضر شود.

بنابراین در شرایط فعلی، خبر امروز را باید آغاز یک فرآیند احتمالی دانست، نه اعلام قطعی جلسه استیضاح.

عراقچی فعلاً باید نگران باشد؟

از منظر سیاسی، ثبت درخواست استیضاح حتی پیش از تکمیل مراحل قانونی اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد بخشی از نمایندگان نسبت به عملکرد وزارت امور خارجه انتقاد دارند.

اما از نظر آیین‌نامه‌ای، تا زمانی که تعداد امضاها به حد نصاب نرسد و درخواست رسماً به هیئت‌رئیسه تسلیم نشود، نمی‌توان گفت وزیر خارجه در آستانه حضور در جلسه استیضاح قرار دارد.

طی هفته‌های اخیر نیز برخی نمایندگان از مطرح بودن استیضاح چند وزیر خبر داده بودند و در صحن مجلس به لزوم رعایت مواد ۲۲۰ تا ۲۲۸ آیین‌نامه داخلی درباره استیضاح اشاره کرده بودند. در همان اظهارات، موضوع «دیپلماسی» در کنار مسائل اقتصادی به‌عنوان یکی از محورهای مورد اعتراض برخی نمایندگان مطرح شده بود.

به این ترتیب، درخواست مربوط به عراقچی را می‌توان در ادامه همان فضای نظارتی و انتقادی مجلس ارزیابی کرد، هرچند هنوز روشن نیست چند نماینده دیگر به آن خواهند پیوست.

برای استیضاح وزیر چند امضا لازم است؟

قانون در این زمینه صریح است.

ماده ۲۲۰ آیین‌نامه داخلی مجلس می‌گوید استیضاح وزیر زمانی قابل طرح است که حداقل ۱۰ نماینده آن را امضا کنند. همچنین در متن استیضاح باید موارد و محورهای اعتراض به‌صورت صریح و مشخص نوشته شود.

پس از آن:

• درخواست به هیئت‌رئیسه تحویل داده می‌شود.

• هیئت‌رئیسه باید آن را به کمیسیون تخصصی مرتبط ارجاع دهد.

• کمیسیون یک هفته برای بررسی موضوع فرصت دارد.

• وزیر برای ارائه توضیحات دعوت می‌شود.

• اگر حداقل ۱۰ امضا باقی بماند، موضوع وارد صحن علنی می‌شود.

• پس از اعلام وصول در صحن، وزیر باید حداکثر ظرف ۱۰ روز برای پاسخگویی حاضر شود.

در نتیجه ثبت درخواست توسط یک نماینده هنوز فاصله قابل‌توجهی با جلسه رأی‌گیری درباره ادامه کار وزیر خارجه دارد.

همزمان مهرداد اخلاقی به‌عنوان وزیر پیشنهادی دفاع معرفی شد

خبر استیضاح عراقچی تنها تحول مهم امروز مجلس نبود.

روز گذشته مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، مهرداد اخلاقی کتابچی را برای تصدی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به مجلس معرفی کرد و نامه معرفی او امروز در صحن مجلس اعلام وصول شد.

اخلاقی از مدیران ارشد وزارت دفاع است و سابقه مدیریت در سازمان صنایع هوافضا را در کارنامه دارد. محمد رشیدی گفته است جلسه رأی اعتماد او احتمالاً در ۲۶ مهرماه برگزار خواهد شد.

به این ترتیب، اگر زمان‌بندی اعلام‌شده تغییر نکند، مجلس طی کمتر از دو هفته آینده باید درباره یکی از مهم‌ترین وزارتخانه‌های امنیتی و دفاعی دولت تصمیم بگیرد.

چرا وزارت دفاع با سرپرست اداره می‌شود؟

پس از خالی شدن کرسی وزارت دفاع، سیدمجید ابن‌الرضا به‌عنوان سرپرست این وزارتخانه منصوب شد. دولت در ادامه برای تعیین وزیر دائمی از فرصت قانونی و تمدید ایجادشده استفاده کرد و اکنون با معرفی مهرداد اخلاقی، فرآیند رأی اعتماد وارد مرحله مجلس شده است.

اصل ۱۳۵ قانون اساسی اجازه می‌دهد وزارتخانه‌ای که وزیر ندارد برای مدت حداکثر سه ماه با سرپرست اداره شود. درباره وزارتخانه‌های دفاع و اطلاعات نیز پس از پایان این دوره، با مجوز داده‌شده، فرصت بیشتری برای معرفی گزینه نهایی در اختیار دولت قرار گرفت.

دولت پیش‌تر اعلام کرده بود تا ۱۵ مهر برای معرفی وزرای پیشنهادی دفاع و اطلاعات فرصت دارد. معرفی وزیر دفاع اکنون انجام شده، اما وضعیت وزارت اطلاعات همچنان تعیین تکلیف نهایی نشده است.

مهلت وزیر اطلاعات رو به پایان است

بخش مهم دیگر سخنان رشیدی به وزارت اطلاعات مربوط بود.

او گفت دولت برای معرفی وزیر نفت فرصت دارد، اما برای وزیر اطلاعات «فرصت زیادی ندارد» و باید در مهلت مقرر گزینه خود را به مجلس معرفی کند.

این سخن با زمان‌بندی قبلی دولت همخوانی دارد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، پیش‌تر اعلام کرده بود دولت تا ۱۵ مهر برای معرفی وزرای دفاع و اطلاعات مهلت دارد.

وزارت اطلاعات از ماه‌ها قبل با سرپرست اداره می‌شود و دولت تاکنون نام سرپرست را به‌صورت عمومی اعلام نکرده است. دفتر رئیس‌جمهور در فروردین گفته بود حکم سرپرست صادر و به مراجع ذی‌ربط ابلاغ شده است.

بنابراین در حالی که پرونده وزارت دفاع وارد مرحله رأی اعتماد شده، وضعیت وزارت اطلاعات هنوز یکی از تصمیم‌های فوری دولت محسوب می‌شود.

وزارت نفت چرا فرصت بیشتری دارد؟

شرایط وزارت نفت با دفاع و اطلاعات متفاوت است.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، روز ۱۲ مهر از سمت خود استعفا کرد و رئیس‌جمهور با پذیرش استعفای او، حمید بورد را به‌عنوان سرپرست وزارت نفت منصوب کرد.

بر همین اساس، مهلت سه‌ماهه اداره وزارت نفت با سرپرست تازه آغاز شده است و دولت زمان بیشتری برای معرفی وزیر پیشنهادی دارد.

همین موضوع توضیح می‌دهد چرا رشیدی گفته است وزیر نفت «فرصت دارد»، اما درباره وزارت اطلاعات وضعیت فوری‌تر است.

حمید بورد نیز پس از آغاز سرپرستی اعلام کرده برنامه‌های صنعت نفت در حوزه تولید، فروش، بازسازی تأسیسات و تأمین سوخت زمستانی ادامه خواهد یافت.

دولت همزمان با سه پرونده مهم روبه‌رو شد

در فاصله‌ای کوتاه، دولت اکنون با سه پرونده متفاوت در سطح کابینه مواجه است.

نخست، وزارت دفاع که گزینه پیشنهادی آن معرفی شده و در انتظار جلسه رأی اعتماد مجلس است.

دوم، وزارت اطلاعات که فرصت قانونی و تمدیدی معرفی وزیر آن به روزهای پایانی رسیده است.

سوم، وزارت نفت که پس از استعفای وزیر قبلی وارد دوره سرپرستی شده و دولت چند ماه برای معرفی جایگزین فرصت خواهد داشت.

در کنار این سه پرونده، حالا ثبت درخواست استیضاح وزیر امور خارجه نیز به معادلات پارلمانی اضافه شده است.

این وضعیت می‌تواند مهرماه را به یکی از دوره‌های پرتحرک در روابط دولت و مجلس تبدیل کند؛ هرچند هر چهار پرونده در مراحل حقوقی متفاوتی قرار دارند و نباید آنها را در یک سطح ارزیابی کرد.

آیا عراقچی به صحن استیضاح می‌رود؟

پاسخ فعلی این است: هنوز مشخص نیست.

آنچه امروز به‌طور رسمی اعلام شده فقط این است که یک درخواست در سامانه ثبت شده و هنوز به هیئت‌رئیسه ارجاع نشده است. اگر تعداد امضاها به حداقل ۱۰ نفر برسد و درخواست رسمی تحویل هیئت‌رئیسه شود، مرحله بعدی آغاز خواهد شد.

پس از آن نیز جلسه کمیسیون تخصصی و بررسی توضیحات وزیر وجود دارد و ممکن است بخشی از امضاکنندگان در همان مرحله از درخواست خود منصرف شوند.

بنابراین تیترهایی مانند «عراقچی استیضاح شد» در شرایط فعلی دقیق نیستند. عبارت دقیق‌تر این است که درخواست استیضاح او ثبت شده، اما هنوز وارد فرآیند رسمی هیئت‌رئیسه نشده است.

مهر پرماجرای دولت و مجلس

جمع‌بندی تحولات ۱۴ مهر نشان می‌دهد دولت و مجلس طی روزهای آینده برنامه فشرده‌ای خواهند داشت.

مهرداد اخلاقی باید برای رأی اعتماد وزارت دفاع آماده شود و طبق گفته عضو هیئت‌رئیسه، احتمال دارد جلسه او ۲۶ مهر برگزار شود. دولت نیز باید در سریع‌ترین زمان تکلیف گزینه پیشنهادی وزارت اطلاعات را روشن کند، در حالی که برای وزارت نفت با توجه به شروع تازه دوره سرپرستی فرصت بیشتری وجود دارد.

در سوی دیگر، پرونده عباس عراقچی هنوز در نقطه آغاز قرار دارد.

اگر درخواست ثبت‌شده امضاهای بیشتری جذب کند، ممکن است طی روزهای آینده به هیئت‌رئیسه برسد و وارد مراحل رسمی آیین‌نامه‌ای شود. اگر این اتفاق نیفتد، ثبت در سامانه الزاماً به استیضاح در صحن منتهی نخواهد شد.

بنابراین مهم‌ترین نکته خبر امروز این است: استیضاح عراقچی هنوز قطعی نیست، اما نام وزیر خارجه رسماً وارد فضای استیضاح مجلس شده است؛ همزمان که دولت باید چند کرسی مهم دیگر کابینه را نیز تعیین تکلیف کند.